वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे। नेह गच्छन्ति गन्धर्वा न देवा न च किन्नराः
सुंदर कटीवाली, तू मला वसूंमधील एखादी देवी वाटतेस; कारण येथे गंधर्व, देव किंवा किंनर येत नाहीत.
राक्षसानामयं वासः कथं तु त्वमिहागता। इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगा वृकाः
हे राक्षसांचे निवासस्थान आहे—मग तू येथे कशी आलीस? येथे झाडांवर राहणारे हरिण, सिंह, बेटांवरील वाघ आणि लांडगे आहेत.
ऋक्षास्तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसे। मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम्
येथे अस्वल, लांडगे, बगळे आहेत—त्यांच्यापासून तुला भीती का वाटत नाही? आणि मदमस्त, भयंकर, वेगवान हत्तींपासूनही?
कथमेका महारण्ये न बिभेषि वरानने। कासि कस्य कुतश्च त्वं किं निमित्तं च दण्डकान्
अशा मोठ्या अरण्यात तू एकटी असूनही, सुंदर मुखवाली, तुला भीती का वाटत नाही? तू कोण आहेस, कुणाची कन्या आहेस, कुठून आलीस, आणि कोणत्या कारणासाठी दंडकारण्यात आलीस?
एका चरसि कल्याणि घोरान् राक्षससेवितान्। इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन महात्मना
हे सुंदरिये, तू एकटीच या भीषण राक्षसांनी भरलेल्या जागांमध्ये फिरतेस, असे म्हणून महान आत्म्याने, म्हणजे रावणाने, वैदेहीचे कौतुक केले.
द्विजातिवेषेण हि तं दृष्ट्वा रावणमागतम्। सर्वैरतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली
द्विजाच्या वेशात आलेला रावण पाहून, मैथिलीने त्याचे सर्व पाहुणचार करून आदराने त्याचे स्वागत केले.
उपानीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च। अब्रवीत् सिद्धमित्येव तदा तं सौम्यदर्शनम्
तीने आधी आसन आणले, पाय धुण्यासाठी पाणी दिले आणि त्या सौम्य दिसणाऱ्याला सांगितले, 'सर्व काही तयार आहे.'
द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली समागतं पात्रकुसुम्भधारिणम्। अशक्यमुद्द्वेष्टुमुपायदर्शना- न्न्यमन्त्रयद् ब्राह्मणवत् तथागतम्
द्विजाच्या वेशात, हातात पात्र आणि कुसुंभ घेऊन आलेला पाहून, मैथिलीला त्याला नकार देणे शक्य वाटले नाही, म्हणून तिने ब्राह्मणासारखे त्याचे स्वागत केले.
इयं बृसी ब्राह्मण काममास्यता- मिदं च पाद्यं प्रतिगृह्यतामिति। इदं च सिद्धं वनजातमुत्तमं त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम्
'हे ब्राह्मण, हे आसन आहे, कृपया या आणि बसा; हे पाय धुण्यासाठी पाणी घ्या. हे उत्तम वनातील अन्न तुमच्यासाठी तयार केले आहे, ते इथे निर्धास्तपणे घ्या.'
निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम्। प्रसह्य तस्या हरणे दृढं मनः समर्पयामास वधाय रावणः
मैथिली, राजपत्नी, आदराने बोलत आहे हे पाहून, रावणाने तिला जबरदस्तीने पळविण्याचा आणि तिचा विनाश करण्याचा निश्चय केला.
ततः सुवेषं मृगयागतं पतिं प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा। निरीक्षमाणा हरितं ददर्श त- न्महद् वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ
त्या वेळी, लक्ष्मणासह शिकार करून परतणाऱ्या आपल्या पतीची वाट पाहत असताना, तिने आजूबाजूला पाहिले आणि मोठे हिरवे वन दिसले, पण राम किंवा लक्ष्मण कुठेच दिसले नाहीत.
thumb|सप्तचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील सत्तेचाळीसावे सर्ग ऐका.
रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा। परिव्राजकरूपेण शशंसात्मानमात्मना
त्या वेळी, वैदेहीला पळवायचे म्हणून रावणाने तिला विचारले; तो परित्यागी साधूच्या रूपात स्वतःची ओळख सांगू लागला.
ब्राह्मणश्चातिथिश्चैष अनुक्तो हि शपेत माम्। इति ध्यात्वा मुहूर्तं तु सीता वचनमब्रवीत्
'हा ब्राह्मण पाहुणा योग्य आदर न दिल्यास मला शाप देईल,' असे मनात विचार करून, थोडा वेळ थांबून सीतेने असे बोलले.
दुहिता जनकस्याहं मैथिलस्य महात्मनः। सीता नाम्नास्मि भद्रं ते रामस्य महिषी प्रिया
'मी मिथिलेश्वर जनकाची कन्या आहे; माझे नाव सीता आहे. तुला शुभेच्छा असो. मी रामाची प्रिय पत्नी आहे.'
उषित्वा द्वादश समा इक्ष्वाकूणां निवेशने। भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी
मी बारा वर्षे इक्ष्वाकूंच्या राजवाड्यात राहिले, मानवी सुखांचा उपभोग घेतला आणि सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या.
तत्र त्रयोदशे वर्षे राजाऽमन्त्रयत प्रभुः। अभिषेचयितुं रामं समेतो राजमन्त्रिभिः
तेथे तेराव्या वर्षी, राजाने आपल्या मंत्र्यांसह रामाचे राज्याभिषेक करण्याचा निर्णय घेतला.
तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने। कैकेयी नाम भर्तारं ममार्या याचते वरम्
राघवाच्या राज्याभिषेकाची तयारी सुरू असताना, माझ्या सासूबाईंनी, कैकेयीने, आपल्या पतीकडे वर मागितला.
परिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरं सुकृतेन मे। मम प्रव्राजनं भर्तुर्भरतस्याभिषेचनम्
कैकेयीने माझ्या सासऱ्याचे मन जिंकून, माझ्या पतीचे वनवास आणि भरताचा राज्याभिषेक मिळवला.
द्वावयाचत भर्तारं सत्यसंधं नृपोत्तमम्। नाद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्ये न कदाचन
तिने सत्यप्रतिज्ञ आणि श्रेष्ठ राजाकडे दोन वर मागितले: 'मी न खाईन, न झोपीन, न पाणी पिईन, कधीच नाही.'
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यदभिषिच्यते। इति ब्रुवाणां कैकेयीं श्वशुरो मे स पार्थिवः
'रामाचा राज्याभिषेक झाला तर माझे जीवन संपले,' असे म्हणत कैकेयीने माझ्या सासऱ्याला, त्या राजाला, सांगितले.
अयाचतार्थैरन्वर्थैर्न च याच्ञां चकार सा। मम भर्ता महातेजा वयसा पञ्चविंशकः
तिने धन किंवा इतर काही मागितले नाही, आणखी काहीही मागितले नाही; माझा तेजस्वी पती त्या वेळी पंचवीस वर्षांचा होता.
अष्टादश हि वर्षाणि मम जन्मनि गण्यते। रामेति प्रथितो लोके सत्यवान् शीलवान् शुचिः
माझ्या जन्माला अठरा वर्षे झाली आहेत. लोकांमध्ये मी राम या नावाने ओळखला जातो—सत्यप्रिय, सदाचारी आणि शुद्ध.
विशालाक्षो महाबाहुः सर्वभूतहिते रतः। कामार्तश्च महाराजः पिता दशरथः स्वयम्
माझे वडील दशरथ राजा स्वतः आहेत—मोठ्या डोळ्यांचे, बलवान, सर्व जीवांच्या भल्यासाठी नेहमी तत्पर आणि इच्छांच्या वश झालेले.
कैकेय्याः प्रियकामार्थं तं रामं नाभ्यषेचयत्। अभिषेकाय तु पितुः समीपं राममागतम्
कैकेयीच्या आवडीसाठी माझ्या वडिलांनी मला, रामाला, राज्याभिषेक केला नाही, जरी मी त्यांच्यासमोर अभिषेकासाठी आलो होतो.
कैकेयी मम भर्तारमित्युवाच द्रुतं वचः। तव पित्रा समाज्ञप्तं ममेदं शृणु राघव
कैकेयीने माझ्या पतीला पटकन सांगितले, 'राघवा, तुझ्या वडिलांनी मला सांगितलेले हे ऐक.'
भरताय प्रदातव्यमिदं राज्यमकण्टकम्। त्वया तु खलु वस्तव्यं नव वर्षाणि पञ्च च
'हे निर्विघ्न राज्य भरताला द्यावे, आणि तू मात्र नऊ आणि पाच वर्षे म्हणजे चौदा वर्षे जंगलात राहावे.'
वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरं मोचयानृतात् । तथेत्युवाच तां रामः कैकेयीमकुतोभयः
'काकुत्स्था, तू जंगलात जा आणि तुझ्या वडिलांना खोटेपणातून मुक्त कर.' रामाने निर्भयपणे कैकेयीला उत्तर दिले, 'तसेच होईल.'
चकार तद्वचः श्रुत्वा भर्ता मम दृढव्रतः। दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम्
माझ्या दृढनिश्चयी पतीने ते शब्द ऐकून तसेच केले; तो नेहमी देतो, पण कधीच घेत नाही, आणि नेहमी सत्य बोलतो, कधीच खोटे बोलत नाही.
एतद् ब्राह्मण रामस्य व्रतं धृतमनुत्तमम्। तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान्
हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, रामाने घेतलेले हेच श्रेष्ठ व्रत आहे; त्याचा सावत्र भाऊ, पराक्रमी लक्ष्मण नावाचा आहे.