तामार्तरूपां विमना रुदन्तीं सौमित्रिरालोक्य विशालनेत्राम्। आश्वासयामास न चैव भर्तु- स्तं भ्रातरं किंचिदुवाच सीता
ती इतकी दुःखी, मनाने खचलेली आणि मोठ्या डोळ्यांनी रडताना पाहून सौमित्र लक्ष्मण तिला धीर देण्याचा प्रयत्न करतो, पण सीता आपल्या पतीच्या भावाशी काहीच बोलत नाही.
ततस्तु सीतामभिवाद्य लक्ष्मणः कृताञ्जलिः किंचिदभिप्रणम्य। अवेक्षमाणो बहुशः स मैथिलीं जगाम रामस्य समीपमात्मवान्
मग लक्ष्मणाने हात जोडून सीतेला वंदन केले, थोडे वाकून नमस्कार केला, आणि पुन्हा पुन्हा तिच्याकडे पाहत, ठामपणे रामाच्या जवळ गेला.
thumb|षट्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील छेचाळिसावा सर्ग ऐका.
तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः। स विकांक्षन् भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव
तीने कठोर शब्द बोलल्यावर, राघवाचा लहान भाऊ रागावला आणि रामाची ओढ लागून ताबडतोब निघून गेला.
तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमन्तरमास्थितः। अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक्
तेव्हा दशग्रीवाने संधी मिळताच, संन्याशाचा वेष घेऊन वैदेहींजवळ गेला.
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्री उपानही। वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू
तो मऊ भगवे वस्त्र घालून, शिखा, छत्र आणि पायात चपला घालून, डाव्या खांद्यावर सुंदर काठी आणि कमंडलू घेतलेला होता.
परिव्राजकरूपेण वैदेहीमन्ववर्तत। तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने
संन्याशाचा वेष घेऊन, तो त्या वैदेहींच्या मागे गेला, जिला दोन्ही भावांपासून वेगळी, एकटीच जंगलात सापडली.
रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्यामिव महत्तमः। तामपश्यत् ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम्
सूर्य आणि चंद्राशिवाय संध्याकाळ जशी एकटी पडते, तशीच तो त्या लहान, तेजस्वी राजकन्येला एकटी पाहतो.
रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद् भृशदारुणः। तमुग्रं पापकर्माणं जनस्थानगता द्रुमाः
रोहिणीला चंद्राशिवाय जसा ग्रह त्रास देतो, तसा तो क्रूर आणि पापी दशग्रीव जनस्थानातील झाडांना भयंकर वाटू लागला.
संदृश्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः। शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम्
त्याला पाहून झाडे हलली नाहीत, वारा वाहिला नाही; आणि वेगाने वाहणारी गोदावरी सुद्धा त्याच्या रक्तबंबाळ डोळ्यांनी पाहिल्यावर घाबरून मंद वाहू लागली.
स्तिमितं गन्तुमारेभे भयाद् गोदावरी नदी। रामस्य त्वन्तरं प्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे
भयामुळे गोदावरी नदी संथ वाहू लागली; आणि त्या वेळेत दशग्रीव रामाच्या संधीची वाट पाहत पुढे आला.
उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः। अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम्
रावण भिक्षुकाचा वेष घेऊन वैदेहींजवळ गेला, जरी तो दिसायला योग्य वाटत होता, तरी प्रत्यक्षात अयोग्य होता, आणि ती आपल्या पतीचे दुःख करत होती.
अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः। सहसा भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः
तो शनिप्रमाणे सुंदर ताऱ्याजवळ हळूच गेला, आणि गवताने झाकलेल्या विहिरीसारखा, योग्य वेषात अचानक वैदेहींजवळ पोहोचला.
अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम्। तिष्ठन् सम्प्रेक्ष्य च तदा पत्नीं रामस्य रावणः
रावण त्या रामपत्नी वैदेहींकडे पाहत उभा राहिला, आणि तिला निरखत राहिला.
शुभां रुचिरदन्तोष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्। आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम्
ती सुंदर, आकर्षक दात आणि ओठ असलेली, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्याची, पर्णकुटीत बसलेली, अश्रू आणि दुःखाने भरलेली होती.
स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्। अभ्यगच्छत वैदेहीं हृष्टचेता निशाचरः
रात्री हिंडणारा तो रावण, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची आणि पिवळ्या रेशमी वस्त्रातील वैदेहींजवळ आनंदाने गेला.
दृष्ट्वा कामशराविद्धो ब्रह्मघोषमुदीरयन्। अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः
कामबाणांनी विद्ध होऊन, पवित्र मंत्रोच्चारासारखा आवाज करत, राक्षसांचा राजा एकांतात नम्रपणे बोलला.
तामुत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनामिव श्रियम्। विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह
ती तिन्ही लोकांतील श्रेष्ठ लक्ष्मी जणू कमळाविना शोभते, तिच्या तेजस्वी रूपाची रावणाने स्तुती केली.
रौप्यकाञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि। कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती
पिवळ्या रेशमी वस्त्रात, कमळांच्या सुंदर माळा घालून, तिचे रूप चांदीसारखे आणि सोन्यासारखे भासत होते, जणू फुललेल्या कमळाच्या तलावासारखी दिसत होती.
ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने। भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी
सुंदर मुखवाली, तू लज्जा आहेस का, श्री आहेस का, कीर्ती आहेस का, शुभ लक्ष्मी आहेस का, अप्सरा आहेस का? सुंदर कटीवाली, तू समृद्धी आहेस का, की मुक्तपणे वावरणारी रती आहेस का?
समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास्तव। विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके
तुझे दात बर्फासारखे शुभ्र, गुळगुळीत आणि सम आहेत; तुझे डोळे मोठे, स्वच्छ, कोपऱ्यांना लालसर आणि काळ्या मण्यांसारखे आहेत.
विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ। एतावुपचितौ वृत्तौ संहतौ सम्प्रगल्भितौ
तुझे कंबर रुंद, मांड्या भरदार, गोल आणि मजबूत आहेत, जणू तरुण हत्तींच्या सोंडेसारख्या, नीट बांधलेल्या आणि एकत्र असलेल्या.
पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धतालफलोपमौ। मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ
तुझे स्तन उन्नत, भरदार आणि सुंदर आहेत, गुळगुळीत ताडफळांसारखे, रत्न आणि मोत्यांनी सजलेले, मनाला मोहवणारे आहेत.
चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि। मनो हरसि मे रामे नदीकूलमिवाम्भसा
रामाची प्रिया, तुझ्या मोहक हास्याने, सुंदर दातांनी आणि आकर्षक डोळ्यांनी, खेळकर स्वभावाने, तू माझे मन जसे पाणी नदीच्या काठाला ओढून नेते तसे हरपून टाकतेस.
करान्तमितमध्यासि सुकेशे संहतस्तनि। नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी
हातात मावणारी कंबर, सुंदर केस, आणि एकत्र असलेले स्तन असलेली, तू ना देवी आहेस, ना गंधर्वी, ना यक्षी, ना किंनरी.
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले। रूपमग्र्यं च लोकेषु सौकुमार्यं वयश्च ते
अशी रूपवती स्त्री मी या पृथ्वीवर कधीच पाहिली नाही; तुझे सौंदर्य, कोमलता आणि तारुण्य जगात सर्वोच्च आहे.
इह वासश्च कान्तारे चित्तमुन्माथयन्ति मे। सा प्रतिक्राम भद्रं ते न त्वं वस्तुमिहार्हसि
या एकाकी अरण्यात तुझे वास्तव्य माझ्या मनाला अस्वस्थ करते; म्हणून, शुभेच्छा घेऊन, तू इथून निघून जा, कारण तुला येथे राहणे योग्य नाही.
राक्षसानामयं वासो घोराणां कामरूपिणाम्। प्रासादाग्राणि रम्याणि नगरोपवनानि च
हे राक्षसांचे निवासस्थान आहे, ते भयंकर आणि इच्छेनुसार रूप बदलणारे आहेत; येथे सुंदर राजवाडे आणि नगरातील बागा आहेत.
सम्पन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्याचरितुं त्वया। वरं माल्यं वरं गन्धं वरं वस्त्रं च शोभने
त्या समृद्ध, सुगंधी आणि तुझ्या उपभोगासाठी योग्य आहेत; सुंदरिनी, तुला उत्तम फुले, उत्तम सुवासिक द्रव्ये आणि उत्तम वस्त्रे मिळायला हवीत.
भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तमसितेक्षणे। का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा शुचिस्मिते
काळ्या डोळ्यांनो, तुला योग्य असा पती मिळायला हवा; तू कोण आहेस, पवित्र हास्यवाली—रुद्रांच्या किंवा मरुतांच्या पत्नींपैकी आहेस का?