वाक्यमप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि। स्वभावस्त्वेष नारीणामेषु लोकेषु दृश्यते
"मैथिली, स्त्रियांच्या तोंडून अशा अयोग्य गोष्टी ऐकायला मिळतात, यात काही आश्चर्य नाही; हेच स्त्रियांचे स्वभाव जगात दिसतात."
विमुक्तधर्माश्चपलास्तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः। न सहे हीदृशं वाक्यं वैदेहि जनकात्मजे
"स्त्रिया चंचल, बांध न मानणाऱ्या, तीक्ष्ण आणि फूट पाडणाऱ्या असतात; वैदेही, जनकनंदिनी, मी असे शब्द सहन करू शकत नाही."
श्रोत्रयोरुभयोर्मध्ये तप्तनाराचसंनिभम्। उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिणो हि वनेचराः
"या जंगलातील सर्वजण माझ्या या बोलण्याचे साक्षीदार राहोत; कारण मी दोन्ही कानांमध्ये तापलेल्या बाणासारखे शब्द बोलतोय."
न्यायवादी यथा वाक्यमुक्तोऽहं परुषं त्वया। धिक् त्वामद्य विनश्यन्तीं यन्मामेवं विशङ्कसे
"मी योग्य बोललो तरी तू मला कठोर शब्दांत बोललीस; तुझ्यावर लाज आहे, कारण तू संकटात असूनही माझ्यावर असा संशय घेतेस."
स्त्रीत्वाद् दुष्टस्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम्। गच्छामि यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति तेऽस्तु वरानने
"तुझ्या स्त्रीत्वामुळे आणि वाईट स्वभावामुळे तू आपल्या मतावर ठाम राहिलीस; मी आता राम जिथे आहे तिथे जातो, तुझ्या सौंदर्याला शुभेच्छा असो."
रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः। निमित्तानि हि घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे। अपि त्वां सह रामेण पश्येयं पुनरागतः
"विशाल डोळ्यांची सिता, सर्व वनदेवता तुझे रक्षण करो; कारण मला भयंकर अपशकुन दिसत आहेत. मी परत येईन तेव्हा तुला आणि रामाला पुन्हा एकत्र पाहू दे."
लक्ष्मणेनैवमुक्ता तु रुदती जनकात्मजा। प्रत्युवाच ततो वाक्यं तीव्रबाष्पपरिप्लुता
लक्ष्मणाने असे म्हटल्यावर, जनकनंदिनी सिता रडत आणि तीव्र अश्रूंनी भरून, अशा शब्दांत उत्तर दिले:
गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि हीना रामेण लक्ष्मण। आबन्धिष्येऽथवा त्यक्ष्ये विषमे देहमात्मनः
"रामाशिवाय, लक्ष्मणा, मी गोदावरीत उडी घेईन, किंवा गळफास लावीन, नाहीतर एखाद्या संकटाच्या ठिकाणी आपले शरीर सोडीन."
पिबामि वा विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्। न त्वहं राघवादन्यं कदापि पुरुषं स्पृशे
मी तीक्ष्ण विष प्यायला तयार आहे किंवा जळत्या आगीत उडी घेईन, पण राघवाशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाला कधीही स्पर्श करणार नाही.
इति लक्ष्मणमाश्रुत्य सीता शोकसमन्विता। पाणिभ्यां रुदती दुःखादुदरं प्रजघान ह
हे लक्ष्मणाने ऐकल्यावर, दुःखाने भरलेली सीता रडता रडता आपल्या हातांनी पोटावर मारू लागली.
तामार्तरूपां विमना रुदन्तीं सौमित्रिरालोक्य विशालनेत्राम्। आश्वासयामास न चैव भर्तु- स्तं भ्रातरं किंचिदुवाच सीता
ती इतकी दुःखी, मनाने खचलेली आणि मोठ्या डोळ्यांनी रडताना पाहून सौमित्र लक्ष्मण तिला धीर देण्याचा प्रयत्न करतो, पण सीता आपल्या पतीच्या भावाशी काहीच बोलत नाही.
ततस्तु सीतामभिवाद्य लक्ष्मणः कृताञ्जलिः किंचिदभिप्रणम्य। अवेक्षमाणो बहुशः स मैथिलीं जगाम रामस्य समीपमात्मवान्
मग लक्ष्मणाने हात जोडून सीतेला वंदन केले, थोडे वाकून नमस्कार केला, आणि पुन्हा पुन्हा तिच्याकडे पाहत, ठामपणे रामाच्या जवळ गेला.
thumb|षट्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील छेचाळिसावा सर्ग ऐका.
तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः। स विकांक्षन् भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव
तीने कठोर शब्द बोलल्यावर, राघवाचा लहान भाऊ रागावला आणि रामाची ओढ लागून ताबडतोब निघून गेला.
तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमन्तरमास्थितः। अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक्
तेव्हा दशग्रीवाने संधी मिळताच, संन्याशाचा वेष घेऊन वैदेहींजवळ गेला.
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्री उपानही। वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू
तो मऊ भगवे वस्त्र घालून, शिखा, छत्र आणि पायात चपला घालून, डाव्या खांद्यावर सुंदर काठी आणि कमंडलू घेतलेला होता.
परिव्राजकरूपेण वैदेहीमन्ववर्तत। तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने
संन्याशाचा वेष घेऊन, तो त्या वैदेहींच्या मागे गेला, जिला दोन्ही भावांपासून वेगळी, एकटीच जंगलात सापडली.
रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्यामिव महत्तमः। तामपश्यत् ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम्
सूर्य आणि चंद्राशिवाय संध्याकाळ जशी एकटी पडते, तशीच तो त्या लहान, तेजस्वी राजकन्येला एकटी पाहतो.
रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद् भृशदारुणः। तमुग्रं पापकर्माणं जनस्थानगता द्रुमाः
रोहिणीला चंद्राशिवाय जसा ग्रह त्रास देतो, तसा तो क्रूर आणि पापी दशग्रीव जनस्थानातील झाडांना भयंकर वाटू लागला.
संदृश्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः। शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम्
त्याला पाहून झाडे हलली नाहीत, वारा वाहिला नाही; आणि वेगाने वाहणारी गोदावरी सुद्धा त्याच्या रक्तबंबाळ डोळ्यांनी पाहिल्यावर घाबरून मंद वाहू लागली.
स्तिमितं गन्तुमारेभे भयाद् गोदावरी नदी। रामस्य त्वन्तरं प्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे
भयामुळे गोदावरी नदी संथ वाहू लागली; आणि त्या वेळेत दशग्रीव रामाच्या संधीची वाट पाहत पुढे आला.
उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः। अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम्
रावण भिक्षुकाचा वेष घेऊन वैदेहींजवळ गेला, जरी तो दिसायला योग्य वाटत होता, तरी प्रत्यक्षात अयोग्य होता, आणि ती आपल्या पतीचे दुःख करत होती.
अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः। सहसा भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः
तो शनिप्रमाणे सुंदर ताऱ्याजवळ हळूच गेला, आणि गवताने झाकलेल्या विहिरीसारखा, योग्य वेषात अचानक वैदेहींजवळ पोहोचला.
अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम्। तिष्ठन् सम्प्रेक्ष्य च तदा पत्नीं रामस्य रावणः
रावण त्या रामपत्नी वैदेहींकडे पाहत उभा राहिला, आणि तिला निरखत राहिला.
शुभां रुचिरदन्तोष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्। आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम्
ती सुंदर, आकर्षक दात आणि ओठ असलेली, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्याची, पर्णकुटीत बसलेली, अश्रू आणि दुःखाने भरलेली होती.
स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्। अभ्यगच्छत वैदेहीं हृष्टचेता निशाचरः
रात्री हिंडणारा तो रावण, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची आणि पिवळ्या रेशमी वस्त्रातील वैदेहींजवळ आनंदाने गेला.
दृष्ट्वा कामशराविद्धो ब्रह्मघोषमुदीरयन्। अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः
कामबाणांनी विद्ध होऊन, पवित्र मंत्रोच्चारासारखा आवाज करत, राक्षसांचा राजा एकांतात नम्रपणे बोलला.
तामुत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनामिव श्रियम्। विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह
ती तिन्ही लोकांतील श्रेष्ठ लक्ष्मी जणू कमळाविना शोभते, तिच्या तेजस्वी रूपाची रावणाने स्तुती केली.
रौप्यकाञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि। कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती
पिवळ्या रेशमी वस्त्रात, कमळांच्या सुंदर माळा घालून, तिचे रूप चांदीसारखे आणि सोन्यासारखे भासत होते, जणू फुललेल्या कमळाच्या तलावासारखी दिसत होती.
ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने। भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी
सुंदर मुखवाली, तू लज्जा आहेस का, श्री आहेस का, कीर्ती आहेस का, शुभ लक्ष्मी आहेस का, अप्सरा आहेस का? सुंदर कटीवाली, तू समृद्धी आहेस का, की मुक्तपणे वावरणारी रती आहेस का?