कर्तव्यमिह तिष्ठन्त्या यत्प्रधानस्त्वमागतः। एवं ब्रुवाणां वैदेहीं बाष्पशोकसमन्विताम्
इथे थांबून तुझं काय कर्तव्य आहे, जेव्हा तू मुख्य रक्षक म्हणून आलायस? अशा प्रकारे, अश्रूंनी आणि दुःखाने भरलेल्या वैदेहीने बोलले.
अब्रवील्लक्ष्मणस्त्रस्तां सीतां मृगवधूमिव। पन्नगासुरगन्धर्वदेवदानवराक्षसैः
तेव्हा लक्ष्मणाने घाबरलेल्या, जणू हरिणीप्रमाणे असलेल्या सीतेला उत्तर दिलं, "सर्प, असुर, गंधर्व, देव, दानव किंवा राक्षस—"
अशक्यस्तव वैदेहि भर्ता जेतुं न संशयः। देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु
"वैदेही, तुझ्या पतीला कुणीही जिंकू शकत नाही—यात शंका नाही—देव, माणूस, गंधर्व किंवा पक्षी असो."
राक्षसेषु पिशाचेषु किन्नरेषु मृगेषु च। दानवेषु च घोरेषु न स विद्येत शोभने
"राक्षस, पिशाच्च, किन्नर, प्राणी किंवा भयंकर दानव यांच्यातही, हे सुंदरें, रामाशी लढू शकेल असा कोणीच नाही."
यो रामं प्रतियुध्येत समरे वासवोपमम्। अवध्यः समरे रामो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि
"समरात इंद्रासारख्या रामाशी कोण लढू शकेल? राम युद्धात अजिंक्य आहे, म्हणून तू असं बोलू नकोस."
न त्वामस्मिन् वने हातुमुत्सहे राघवं विना। अनिवार्यं बलं तस्य बलैर्बलवतामपि
"राघवाशिवाय मी तुला या वनात सोडून जाण्याचं धाडस करू शकत नाही; त्याचं बळ इतकं अपार आहे की बलवानांनाही ते रोखता येणार नाही."
त्रिभिर्लोकैः समुदितैः सेश्वरैः सामरैरपि। हृदयं निर्वृतं तेऽस्तु संतापस्त्यज्यतां तव
"तीनही लोकं, त्यांच्या स्वामींसह आणि सर्व देवांसह एकत्र आली तरी, त्याचं सामर्थ्य कुणीही मोडू शकत नाही. तुझं मन शांत ठेव, आणि आपली चिंता सोडून दे."
आगमिष्यति ते भर्ता शीघ्रं हत्वा मृगोत्तमम्। न स तस्य स्वरो व्यक्तं न कश्चिदपि दैवतः
"तुझा पती लवकरच तो उत्तम मृग मारून परत येईल; तू ऐकलेला तो आवाज त्याचा नव्हता, आणि तो कोणत्याही देवाचा देखील नव्हता."
गन्धर्वनगरप्रख्या माया तस्य च रक्षसः। न्यासभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना
"तो राक्षसाचा मायाजाळ होतं, जसं गंधर्वांचे नगर असावं; वैदेही, तू त्या महात्मा रामाने माझ्या जबाबदारीवर सोपवली आहेस."
रामेण त्वं वरारोहे न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे। कृतवैराश्च कल्याणि वयमेतैर्निशाचरैः
"सुंदर कटी असलेल्या सते, रामाने तुला माझ्या हवाली केलं आहे, म्हणून मी तुला इथे सोडून जाऊ शकत नाही; आणि आता, शुभे, आपण या रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसांचे शत्रू झालो आहोत."
खरस्य निधने देवि जनस्थानवधं प्रति। राक्षसा विविधा वाचो व्याहरन्ति महावने
खराचा वध झाल्यावर, जनस्थानातील हत्याकांडाबद्दल या घनदाट जंगलात राक्षस वेगवेगळ्या चर्चा करत आहेत, हे देवी.
हिंसाविहारा वैदेहि न चिन्तयितुमर्हसि। लक्ष्मणेनैवमुक्ता तु क्रुद्धा संरक्तलोचना
वैदेही, या हिंसाचाराचा आणि क्रौर्याचा विचार करू नकोस, असे लक्ष्मणाने सांगितल्यावर, ती रागावली आणि तिच्या डोळ्यांत रक्त उतरले.
अब्रवीत् परुषं वाक्यं लक्ष्मणं सत्यवादिनम्। अनार्याकरुणारम्भ नृशंस कुलपांसन
ती सत्य बोलणाऱ्या लक्ष्मणाला कठोर शब्दांत म्हणाली, "तू नीच आहेस, तुझ्या मनात दया नाही, तू निर्दयी आणि आपल्या कुळाचा कलंक आहेस."
अहं तव प्रियं मन्ये रामस्य व्यसनं महत्। रामस्य व्यसनं दृष्ट्वा तेनैतानि प्रभाषसे
"मला वाटते, तुला रामाच्या मोठ्या संकटातच आनंद मिळतो; राम दु:खात असताना तू असे बोलतोस."
नैव चित्रं सपत्नेषु पापं लक्ष्मण यद् भवेत्। त्वद्विधेषु नृशंसेषु नित्यं प्रच्छन्नचारिषु
"शत्रूंमध्ये वाईटपणा असणे नवलाचे नाही, लक्ष्मणा, विशेषत: तुझ्यासारख्या नेहमी कपटी आणि निर्दयी लोकांत."
सुदुष्टस्त्वं वने राममेकमेकोऽनुगच्छसि। मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा
"तू खरोखरच वाईट आहेस, कारण तू रामाच्या मागे एकटाच या जंगलात येतोस, कदाचित माझ्यासाठी किंवा भरताने तुला पाठवले म्हणून."
तन्न सिध्यति सौमित्रे तवापि भरतस्य वा। कथमिन्दीवरश्यामं रामं पद्मनिभेक्षणम्
"पण हे तुझे किंवा भरताचे यशस्वी होणार नाही, सुमित्रेच्या पुत्रा; मी ज्याला निळ्या कमळासारखा काळा आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा राम पती म्हणून स्वीकारला आहे—"
उपसंश्रित्य भर्तारं कामयेयं पृथग्जनम्। समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस्त्यक्ष्याम्यसंशयम्
"—त्याला सोडून मी दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाची इच्छा कशी करु? तुझ्या समोरच, सुमित्रेच्या पुत्रा, मी नक्कीच प्राण सोडीन."
रामं विना क्षणमपि नैव जीवामि भूतले। इत्युक्तः परुषं वाक्यं सीतया रोमहर्षणम्
"रामाशिवाय या पृथ्वीवर मी एक क्षणही जगू शकत नाही." असे सिता जेव्हा अंगावर काटा आणणारे कठोर शब्द बोलली—
अब्रवील्लक्ष्मणः सीतां प्राञ्जलिः स जितेन्द्रियः। उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम
—तेव्हा लक्ष्मण, संयमित आणि हात जोडून, सीतेला म्हणाला, "माझ्या तोंडून उत्तर येत नाही; तू माझ्यासाठी दैवत आहेस."
वाक्यमप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि। स्वभावस्त्वेष नारीणामेषु लोकेषु दृश्यते
"मैथिली, स्त्रियांच्या तोंडून अशा अयोग्य गोष्टी ऐकायला मिळतात, यात काही आश्चर्य नाही; हेच स्त्रियांचे स्वभाव जगात दिसतात."
विमुक्तधर्माश्चपलास्तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः। न सहे हीदृशं वाक्यं वैदेहि जनकात्मजे
"स्त्रिया चंचल, बांध न मानणाऱ्या, तीक्ष्ण आणि फूट पाडणाऱ्या असतात; वैदेही, जनकनंदिनी, मी असे शब्द सहन करू शकत नाही."
श्रोत्रयोरुभयोर्मध्ये तप्तनाराचसंनिभम्। उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिणो हि वनेचराः
"या जंगलातील सर्वजण माझ्या या बोलण्याचे साक्षीदार राहोत; कारण मी दोन्ही कानांमध्ये तापलेल्या बाणासारखे शब्द बोलतोय."
न्यायवादी यथा वाक्यमुक्तोऽहं परुषं त्वया। धिक् त्वामद्य विनश्यन्तीं यन्मामेवं विशङ्कसे
"मी योग्य बोललो तरी तू मला कठोर शब्दांत बोललीस; तुझ्यावर लाज आहे, कारण तू संकटात असूनही माझ्यावर असा संशय घेतेस."
स्त्रीत्वाद् दुष्टस्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम्। गच्छामि यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति तेऽस्तु वरानने
"तुझ्या स्त्रीत्वामुळे आणि वाईट स्वभावामुळे तू आपल्या मतावर ठाम राहिलीस; मी आता राम जिथे आहे तिथे जातो, तुझ्या सौंदर्याला शुभेच्छा असो."
रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः। निमित्तानि हि घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे। अपि त्वां सह रामेण पश्येयं पुनरागतः
"विशाल डोळ्यांची सिता, सर्व वनदेवता तुझे रक्षण करो; कारण मला भयंकर अपशकुन दिसत आहेत. मी परत येईन तेव्हा तुला आणि रामाला पुन्हा एकत्र पाहू दे."
लक्ष्मणेनैवमुक्ता तु रुदती जनकात्मजा। प्रत्युवाच ततो वाक्यं तीव्रबाष्पपरिप्लुता
लक्ष्मणाने असे म्हटल्यावर, जनकनंदिनी सिता रडत आणि तीव्र अश्रूंनी भरून, अशा शब्दांत उत्तर दिले:
गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि हीना रामेण लक्ष्मण। आबन्धिष्येऽथवा त्यक्ष्ये विषमे देहमात्मनः
"रामाशिवाय, लक्ष्मणा, मी गोदावरीत उडी घेईन, किंवा गळफास लावीन, नाहीतर एखाद्या संकटाच्या ठिकाणी आपले शरीर सोडीन."
पिबामि वा विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्। न त्वहं राघवादन्यं कदापि पुरुषं स्पृशे
मी तीक्ष्ण विष प्यायला तयार आहे किंवा जळत्या आगीत उडी घेईन, पण राघवाशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाला कधीही स्पर्श करणार नाही.
इति लक्ष्मणमाश्रुत्य सीता शोकसमन्विता। पाणिभ्यां रुदती दुःखादुदरं प्रजघान ह
हे लक्ष्मणाने ऐकल्यावर, दुःखाने भरलेली सीता रडता रडता आपल्या हातांनी पोटावर मारू लागली.