छिन्नाभ्रैरिव संवीतं शारदं चन्द्रमण्डलम्। मुहूर्तादेव ददृशे मुहुर्दूरात् प्रकाशते
पावसाळ्यानंतरच्या आकाशात विखुरलेल्या ढगांनी झाकलेल्या चंद्रासारखा, तो मृग क्षणभर दिसे, मग दूरवरून पुन्हा झळके.
दर्शनादर्शनेनैव सोऽपाकर्षत राघवम्। स दूरमाश्रमस्यास्य मारीचो मृगतां गतः
असं दिसता आणि अदृश्य होत राहून, मारीचाने मृगाचं रूप घेऊन, रामाला आश्रमापासून दूर नेलं.
आसीत् क्रुद्धस्तु काकुत्स्थो विवशस्तेन मोहितः। अथावतस्थे सुश्रान्तश्छायामाश्रित्य शाद्वले
काकुत्स्थ वंशातील राम त्या मृगामुळे रागावला आणि गोंधळला, तो असहाय झाला. मग थकून, हिरवळीवर सावलीत थांबला.
स तमुन्मादयामास मृगरूपो निशाचरः। मृगैः परिवृतोऽथान्यैरदूरात् प्रत्यदृश्यत
रात्री हिंडणारा तो राक्षस, मृगाचं रूप घेऊन, त्याला चिडवू लागला. इतर मृगांच्या गराड्यात तो जवळच दिसू लागला.
ग्रहीतुकामं दृष्ट्वा तं पुनरेवाभ्यधावत। तत्क्षणादेव संत्रासात् पुनरन्तर्हितोऽभवत्
त्याला पकडायची इच्छा रामाच्या डोळ्यात पाहून तो पुन्हा वेगाने धावून गेला; पण त्या क्षणीच भीतीने तो पुन्हा अदृश्य झाला.
पुनरेव ततो दूराद् वृक्षखण्डाद् विनिःसृतः। दृष्ट्वा रामो महातेजास्तं हन्तुं कृतनिश्चयः
पुन्हा एकदा, दूरवरून झाडामागून तो बाहेर आला; रामाने, तेजस्वी रामाने, त्याला पाहून ठामपणे ठरवले की आता त्याला मारायचे.
भूयस्तु शरमुद्धृत्य कुपितस्तत्र राघवः। सूर्यरश्मिप्रतीकाशं ज्वलन्तमरिमर्दनम्
राघवाने रागाने चमकणारा, सूर्यकिरणांसारखा तेजस्वी आणि शत्रूंचा नाश करणारा बाण हातात घेतला.
संधाय सुदृढे चापे विकृष्य बलवद्बली। तमेव मृगमुद्दिश्य श्वसन्तमिव पन्नगम्
तो बाण मजबूत धनुष्याला लावून, जोरात ओढून, तोच हरिण डोळ्यासमोर ठेवून, सापासारखा फुसफुसणाऱ्या त्या मृगावर लक्ष्य साधले.
मुमोच ज्वलितं दीप्तमस्त्रं ब्रह्मविनिर्मितम्। शरीरं मृगरूपस्य विनिर्भिद्य शरोत्तमः
ब्रह्मदेवाने तयार केलेला, जळणारा आणि तेजस्वी असा अस्त्र रामाने सोडला; तो उत्कृष्ट बाण त्या मृगरूपाच्या शरीराला भेदून गेला.
मारीचस्यैव हृदयं बिभेदाशनिसंनिभः। तालमात्रमथोत्प्लुत्य न्यपतत् स भृशातुरः
तो बाण वज्रासारखा मारीचाच्या हृदयात घुसला; मग तो एक ताड उडी मारून, फार वेदनेने खाली कोसळला.
व्यनदद् भैरवं नादं धरण्यामल्पजीवितः। म्रियमाणस्तु मारीचो जहौ तां कृत्रिमां तनुम्
जमिनीवर पडून, आयुष्य संपत आलेले असताना, त्याने भयंकर आवाज केला; मरताना मारीचाने ती बनावट देह सोडली.
स्मृत्वा तद्वचनं रक्षो दध्यौ केन तु लक्ष्मणम्। इह प्रस्थापयेत् सीता तां शून्ये रावणो हरेत्
त्या राक्षसाने आधी सांगितलेले शब्द आठवून, त्याने विचार केला — कोणत्या उपायाने लक्ष्मणाला इथे पाठवता येईल, म्हणजे रावणाने एकट्या सीतेला उचलता येईल?
स प्राप्तकालमाज्ञाय चकार च ततः स्वनम्। सदृशं राघवस्येव हा सीते लक्ष्मणेति च
योग्य वेळ आली हे ओळखून, त्याने मग मोठ्याने राघवाच्या आवाजात हाक मारली — 'हाय सीते! लक्ष्मणा!'
तेन मर्मणि निर्विद्धं शरेणानुपमेन हि। मृगरूपं तु तत् त्यक्त्वा राक्षसं रूपमास्थितः
त्या अतुलनीय बाणाने मर्मावर घाव घातल्यावर, त्याने मृगरूप सोडले आणि राक्षसाचे खरे रूप घेतले.
चक्रे स सुमहाकायं मारीचो जीवितं त्यजन्। तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ राक्षसं भीमदर्शनम्
मारीचाने, मोठ्या शरीराने, प्राण सोडले; तो भीतीदायक राक्षस जमिनीवर पडलेला पाहून—
रामो रुधिरसिक्ताङ्गं चेष्टमानं महीतले। जगाम मनसा सीतां लक्ष्मणस्य वचः स्मरन्
रामाने त्याला रक्ताने माखलेला, जमिनीवर तडफडताना पाहिले; त्याचे मन सीतेकडे गेले, आणि त्याला लक्ष्मणाचे शब्द आठवले.
मारीचस्य तु मायैषा पूर्वोक्तं लक्ष्मणेन तु। तत् तथा ह्यभवच्चाद्य मारीचोऽयं मया हतः
ही मारीचाची माया होती, जशी लक्ष्मणाने आधी सांगितली होती; आज तेच घडले — मारीच माझ्या हातून मारला गेला.
हा सीते लक्ष्मणेत्येवमाक्रुश्य तु महास्वनम्। ममार राक्षसः सोऽयं श्रुत्वा सीता कथं भवेत्
'हाय सीते! लक्ष्मणा!' असे मोठ्याने ओरडून, तो राक्षस मरण पावला; हे ऐकून सीतेचे काय होईल?
लक्ष्मणश्च महाबाहुः कामवस्थां गमिष्यति। इति संचिन्त्य धर्मात्मा रामो हृष्टतनूरुहः
महाबली लक्ष्मण नक्कीच तिथून निघून जाईल, अशी कल्पना करून, धर्मात्मा रामाच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
तत्र रामं भयं तीव्रमाविवेश विषादजम्। राक्षसं मृगरूपं तं हत्वा श्रुत्वा च तत्स्वनम्
त्या वेळी, राक्षसाचा मृगरूपात वध करून आणि तो भीषण आवाज ऐकून, रामाच्या मनात चिंता आणि भीती दाटून आली.
निहत्य पृषतं चान्यं मांसमादाय राघवः। त्वरमाणो जनस्थानं ससाराभिमुखं तदा
दुसरा एक चित्ताकर्षक हरिण मारून, त्याचे मांस घेऊन, राघव वेगाने जनस्थानाकडे निघाला.
thumb|पञ्चचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील पंचेचाळीसावा सर्ग ऐका.
आर्तस्वरं तु तं भर्तुर्विज्ञाय सदृशं वने। उवाच लक्ष्मणं सीता गच्छ जानीहि राघवम्
त्या वनात ऐकलेल्या त्या आर्त स्वराला आपल्या पतीचा आवाज ओळखून सीतेने लक्ष्मणाला सांगितले, "लक्ष्मणा, जा आणि राघवाची खबर घे."
नहि मे जीवितं स्थाने हृदयं वावतिष्ठते। क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतः शब्दो मया भृशम्
माझं आयुष्य आता सुरक्षित वाटत नाही, आणि मनही स्थिर राहत नाही; कारण मी फार दुःखी अवस्थेत असलेल्या, मोठ्याने हाका मारणाऱ्या व्यक्तीचा आवाज ऐकला आहे, आणि त्यामुळे मी खूपच अस्वस्थ झाले आहे.
आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुमर्हसि। तं क्षिप्रमभिधाव त्वं भ्रातरं शरणैषिणम्
वनात हाका मारणाऱ्या आपल्या भावाला वाचवणं तुझं कर्तव्य आहे; तू लगेच धाव घे आणि या शरण आलेल्या भावाकडे जा.
रक्षसां वशमापन्नं सिंहानामिव गोवृषम्। न जगाम तथोक्तस्तु भ्रातुराज्ञाय शासनम्
तो राक्षसांच्या तावडीत सापडला आहे, जणू काही वाघांच्या मध्ये बैल अडकावा तसा; तरीही, भावाची आज्ञा आठवून लक्ष्मण तिथून हलला नाही.
तमुवाच ततस्तत्र क्षुभिता जनकात्मजा। सौमित्रे मित्ररूपेण भ्रातुस्त्वमसि शत्रुवत्
तेव्हा, जनकनंदिनी सीता अस्वस्थ होऊन तिथेच म्हणाली, "सुमित्रेच्या पुत्रा, तू मित्रासारखा दिसतोस, पण सध्या भावाच्या बाबतीत शत्रूसारखं वागत आहेस."
यस्त्वमस्यामवस्थायां भ्रातरं नाभिपद्यसे। इच्छसि त्वं विनश्यन्तं रामं लक्ष्मण मत्कृते
या परिस्थितीतसुद्धा जर तू आपल्या भावाकडे जात नाहीस, तर लक्ष्मणा, माझ्याचसाठी तुला रामाचा नाश व्हावा असं वाटतंय.
लोभात्तु मत्कृते नूनं नानुगच्छसि राघवम्। व्यसनं ते प्रियं मन्ये स्नेहो भ्रातरि नास्ति ते
नक्कीच, माझ्या मोहामुळेच तू राघवाच्या मागे जात नाहीस; मला वाटतं, तुला त्याच्या संकटात आनंद वाटतो, आणि तुला आपल्या भावावर प्रेमच नाही.
तेन तिष्ठसि विस्रब्धं तमपश्यन् महाद्युतिम्। किं हि संशयमापन्ने तस्मिन्निह मया भवेत्
म्हणूनच तू इतका निर्धास्तपणे इथे थांबला आहेस, त्याला न पाहता; तो ज्याच्यावर मला पूर्ण विश्वास आहे, तोच संकटात सापडला, तर इथे माझं काय होईल?