त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति। अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया
आज हा मृग त्याच्या कातडीमुळे वाचणार नाही. तू आश्रमात सीतेसोबत जागरूक राहा.
यावत् पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्। हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण
लक्ष्मणा, मी एक बाण मारून हा चित्ताकर्षक मृग मारतो, त्याची कातडी घेऊन लगेच परत येतो.
प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण। भवाप्रमत्तः प्रतिगृह्य मैथिलीं प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः
लक्ष्मणा, बलवान आणि बुद्धिमान जटायू उजवीकडून प्रदक्षिणा करत असताना, तू मैथिलीचं रक्षण करत, सर्व बाजूंनी प्रत्येक क्षणी सावध राहा.
thumb|चतुश्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीवाल्मीकीय रामायणाच्या अरण्यकांडातील चाळीसाव्या अध्यायाचं ऐका.
तथा तु तं समादिश्य भ्रातरं रघुनन्दनः। बबन्धासिं महातेजा जाम्बूनदमयत्सरुम्
असं सांगून, रघुकुळातील तेजस्वी रामाने आपल्या भावाला सांगितलं आणि जांबूनद सोन्याचं तलवार कमरबंदात बांधलं.
ततस्त्रिविनतं चापमादायात्मविभूषणम्। आबध्य च कपालौ द्वौ जगामोदग्रविक्रमः
मग त्याने त्रिवेणी वाक असलेलं धनुष्य, जे त्याचं अलंकार होतं, घेतलं आणि दोन तरकस लावून, मोठ्या जोमाने पुढे निघाला.
तं वन्यराजो राजेन्द्रमापतन्तं निरीक्ष्य वै। बभूवान्तर्हितस्त्रासात् पुनः संदर्शनेऽभवत्
वनाचा राजा समोर येताना पाहून, राजाधिराज घाबरून अदृश्य झाला आणि पुन्हा दिसू लागला.
बद्धासिर्धनुरादाय प्रदुद्राव यतो मृगः। तं स्म पश्यति रूपेण द्योतयन्तमिवाग्रतः
तलवार बांधून, धनुष्य हातात घेऊन, तो ज्या दिशेने मृग गेला तिकडे धावला. तो मृग आपल्या तेजस्वी रूपाने समोर चमकत होता.
अवेक्ष्यावेक्ष्य धावन्तं धनुष्पाणिर्महावने। अतिवृत्तमिवोत्पाताल्लोभयानं कदाचन
महाकांती राम धनुष्य हातात घेऊन, त्या मोठ्या जंगलात धावत असलेल्या मृगाकडे पुन्हा पुन्हा पाहत होता. तो कधी कधी विचित्र वागणूक दाखवत, त्याला मोहात पाडत होता.
शङ्कितं तु समुद्भ्रान्तमुत्पतन्तमिवाम्बरम्। दृश्यमानमदृश्यं च वनोद्देशेषु केषुचित्
तो मृग संशयास्पद वाटत होता, कधी घाबरून, कधी आकाशात उडतोय असं भासत होतं, कधी दिसत, कधी जंगलात कुठे अदृश्य होत असे.
छिन्नाभ्रैरिव संवीतं शारदं चन्द्रमण्डलम्। मुहूर्तादेव ददृशे मुहुर्दूरात् प्रकाशते
पावसाळ्यानंतरच्या आकाशात विखुरलेल्या ढगांनी झाकलेल्या चंद्रासारखा, तो मृग क्षणभर दिसे, मग दूरवरून पुन्हा झळके.
दर्शनादर्शनेनैव सोऽपाकर्षत राघवम्। स दूरमाश्रमस्यास्य मारीचो मृगतां गतः
असं दिसता आणि अदृश्य होत राहून, मारीचाने मृगाचं रूप घेऊन, रामाला आश्रमापासून दूर नेलं.
आसीत् क्रुद्धस्तु काकुत्स्थो विवशस्तेन मोहितः। अथावतस्थे सुश्रान्तश्छायामाश्रित्य शाद्वले
काकुत्स्थ वंशातील राम त्या मृगामुळे रागावला आणि गोंधळला, तो असहाय झाला. मग थकून, हिरवळीवर सावलीत थांबला.
स तमुन्मादयामास मृगरूपो निशाचरः। मृगैः परिवृतोऽथान्यैरदूरात् प्रत्यदृश्यत
रात्री हिंडणारा तो राक्षस, मृगाचं रूप घेऊन, त्याला चिडवू लागला. इतर मृगांच्या गराड्यात तो जवळच दिसू लागला.
ग्रहीतुकामं दृष्ट्वा तं पुनरेवाभ्यधावत। तत्क्षणादेव संत्रासात् पुनरन्तर्हितोऽभवत्
त्याला पकडायची इच्छा रामाच्या डोळ्यात पाहून तो पुन्हा वेगाने धावून गेला; पण त्या क्षणीच भीतीने तो पुन्हा अदृश्य झाला.
पुनरेव ततो दूराद् वृक्षखण्डाद् विनिःसृतः। दृष्ट्वा रामो महातेजास्तं हन्तुं कृतनिश्चयः
पुन्हा एकदा, दूरवरून झाडामागून तो बाहेर आला; रामाने, तेजस्वी रामाने, त्याला पाहून ठामपणे ठरवले की आता त्याला मारायचे.
भूयस्तु शरमुद्धृत्य कुपितस्तत्र राघवः। सूर्यरश्मिप्रतीकाशं ज्वलन्तमरिमर्दनम्
राघवाने रागाने चमकणारा, सूर्यकिरणांसारखा तेजस्वी आणि शत्रूंचा नाश करणारा बाण हातात घेतला.
संधाय सुदृढे चापे विकृष्य बलवद्बली। तमेव मृगमुद्दिश्य श्वसन्तमिव पन्नगम्
तो बाण मजबूत धनुष्याला लावून, जोरात ओढून, तोच हरिण डोळ्यासमोर ठेवून, सापासारखा फुसफुसणाऱ्या त्या मृगावर लक्ष्य साधले.
मुमोच ज्वलितं दीप्तमस्त्रं ब्रह्मविनिर्मितम्। शरीरं मृगरूपस्य विनिर्भिद्य शरोत्तमः
ब्रह्मदेवाने तयार केलेला, जळणारा आणि तेजस्वी असा अस्त्र रामाने सोडला; तो उत्कृष्ट बाण त्या मृगरूपाच्या शरीराला भेदून गेला.
मारीचस्यैव हृदयं बिभेदाशनिसंनिभः। तालमात्रमथोत्प्लुत्य न्यपतत् स भृशातुरः
तो बाण वज्रासारखा मारीचाच्या हृदयात घुसला; मग तो एक ताड उडी मारून, फार वेदनेने खाली कोसळला.
व्यनदद् भैरवं नादं धरण्यामल्पजीवितः। म्रियमाणस्तु मारीचो जहौ तां कृत्रिमां तनुम्
जमिनीवर पडून, आयुष्य संपत आलेले असताना, त्याने भयंकर आवाज केला; मरताना मारीचाने ती बनावट देह सोडली.
स्मृत्वा तद्वचनं रक्षो दध्यौ केन तु लक्ष्मणम्। इह प्रस्थापयेत् सीता तां शून्ये रावणो हरेत्
त्या राक्षसाने आधी सांगितलेले शब्द आठवून, त्याने विचार केला — कोणत्या उपायाने लक्ष्मणाला इथे पाठवता येईल, म्हणजे रावणाने एकट्या सीतेला उचलता येईल?
स प्राप्तकालमाज्ञाय चकार च ततः स्वनम्। सदृशं राघवस्येव हा सीते लक्ष्मणेति च
योग्य वेळ आली हे ओळखून, त्याने मग मोठ्याने राघवाच्या आवाजात हाक मारली — 'हाय सीते! लक्ष्मणा!'
तेन मर्मणि निर्विद्धं शरेणानुपमेन हि। मृगरूपं तु तत् त्यक्त्वा राक्षसं रूपमास्थितः
त्या अतुलनीय बाणाने मर्मावर घाव घातल्यावर, त्याने मृगरूप सोडले आणि राक्षसाचे खरे रूप घेतले.
चक्रे स सुमहाकायं मारीचो जीवितं त्यजन्। तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ राक्षसं भीमदर्शनम्
मारीचाने, मोठ्या शरीराने, प्राण सोडले; तो भीतीदायक राक्षस जमिनीवर पडलेला पाहून—
रामो रुधिरसिक्ताङ्गं चेष्टमानं महीतले। जगाम मनसा सीतां लक्ष्मणस्य वचः स्मरन्
रामाने त्याला रक्ताने माखलेला, जमिनीवर तडफडताना पाहिले; त्याचे मन सीतेकडे गेले, आणि त्याला लक्ष्मणाचे शब्द आठवले.
मारीचस्य तु मायैषा पूर्वोक्तं लक्ष्मणेन तु। तत् तथा ह्यभवच्चाद्य मारीचोऽयं मया हतः
ही मारीचाची माया होती, जशी लक्ष्मणाने आधी सांगितली होती; आज तेच घडले — मारीच माझ्या हातून मारला गेला.
हा सीते लक्ष्मणेत्येवमाक्रुश्य तु महास्वनम्। ममार राक्षसः सोऽयं श्रुत्वा सीता कथं भवेत्
'हाय सीते! लक्ष्मणा!' असे मोठ्याने ओरडून, तो राक्षस मरण पावला; हे ऐकून सीतेचे काय होईल?
लक्ष्मणश्च महाबाहुः कामवस्थां गमिष्यति। इति संचिन्त्य धर्मात्मा रामो हृष्टतनूरुहः
महाबली लक्ष्मण नक्कीच तिथून निघून जाईल, अशी कल्पना करून, धर्मात्मा रामाच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
तत्र रामं भयं तीव्रमाविवेश विषादजम्। राक्षसं मृगरूपं तं हत्वा श्रुत्वा च तत्स्वनम्
त्या वेळी, राक्षसाचा मृगरूपात वध करून आणि तो भीषण आवाज ऐकून, रामाच्या मनात चिंता आणि भीती दाटून आली.