अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः। येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः
ज्यांचा राजा निर्दयी, मूर्ख आणि आपले इंद्रिय आवरू शकत नाही, असे सर्व राक्षस नक्कीच नष्ट होतील, हे रावण.
तदिदं काकतालीयं घोरमासादितं मया। अत्र त्वं शोचनीयोऽसि ससैन्यो विनशिष्यसि
ही भयंकर घटना माझ्या नशिबाने घडली आहे, आणि आता इथे तूच शोक करण्यासारखा आहेस; तू आणि तुझे सैन्य नष्ट व्हाल.
मां निहत्य तु रामोऽसावचिरात् त्वां वधिष्यति। अनेन कृतकृत्योऽस्मि म्रिये चाप्यरिणा हतः
माझा वध केल्यावर राम लवकरच तुलाही मारेल; त्यामुळे माझे काम पूर्ण झाले, आणि मी शत्रूच्या हल्ल्याने मरतो.
दर्शनादेव रामस्य हतं मामवधारय। आत्मानं च हतं विद्धि हृत्वा सीतां सबान्धवम्
फक्त रामाचे दर्शन झाल्यानेच मी मेलो असे समज; आणि तू सुद्धा, सीतेला तिच्या नातेवाईकांसह पळवून नेल्यावर, नष्ट झालास असे जाण.
आनयिष्यसि चेत् सीतामाश्रमात् सहितो मया। नैव त्वमपि नाहं वै नैव लङ्का न राक्षसाः
जर तू मला सोबत घेऊन आश्रमातून सीतेला आणशील, तर ना तू राहशील, ना मी, ना लंका, ना राक्षस.
निवार्यमाणस्तु मया हितैषिणा न मृष्यसे वाक्यमिदं निशाचर। परेतकल्पा हि गतायुषो नरा हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम्
मी हितचिंतक म्हणून तुला वारंवार समजावतो, तरीही तू माझे बोलणे ऐकत नाहीस, हे निशाचर; ज्यांचे आयुष्य संपले आहे, असे लोक मित्रांनी दिलेला सल्ला कधीच ऐकत नाहीत.
thumb|द्विचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
आता चाळीसावा अध्याय ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील चाळीसावा सर्ग.
एवमुक्त्वा तु परुषं मारीचो रावणं ततः। गच्छावेत्यब्रवीद् दीनो भयाद् रात्रिंचरप्रभोः
मारीचाने रावणाला कठोर शब्द बोलून, दुःखी आणि भयभीत होऊन, 'चलू या' असे म्हटले.
दृष्टश्चाहं पुनस्तेन शरचापासिधारिणा। मद्वधोद्यतशस्त्रेण निहतं जीवितं च मे
तो धनुष्य, बाण आणि तलवार घेणारा पुन्हा मला दिसला आहे; माझा जीव त्याच्या हातात आहे असाच वाटतो.
नहि रामं पराक्रम्य जीवन् प्रतिनिवर्तते। वर्तते प्रतिरूपोऽसौ यमदण्डहतस्य ते
जो कोणी रामाशी सामना करतो, तो जिवंत परत येत नाही; तो तुझ्यासाठी यमदंडासारखा आहे.
किं नु कर्तुं मया शक्यमेवं त्वयि दुरात्मनि। एष गच्छाम्यहं तात स्वस्ति तेऽस्तु निशाचर
तू असा दुष्ट असताना मी काय करू शकतो? मी आता निघतो, तुझ्या कल्याणाची इच्छा करतो, हे निशाचर.
प्रहृष्टस्त्वभवत् तेन वचनेन स राक्षसः। परिष्वज्य सुसंश्लिष्टमिदं वचनमब्रवीत्
त्या शब्दांनी तो राक्षस आनंदित झाला, त्याने मारीचाला घट्ट मिठी मारली आणि म्हणाला—
एतच्छौटीर्ययुक्तं ते मच्छन्दवशवर्तिनः। इदानीमसि मारीचः पूर्वमन्यो हि राक्षसः
आता तू माझ्या इच्छेप्रमाणे वागत आहेस, हेच तुझे धैर्य आहे; आता तूच मारीच आहेस, आधी दुसरा राक्षस होतास.
आरुह्यतामयं शीघ्रं खगो रत्नविभूषितः। मया सह रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः
हा रत्नांनी सजवलेला, पक्ष्यासारखा वेगवान रथ चढ; माझ्यासोबत, या भयानक चेहरा असलेल्या गाढवांनी जोडलेल्या रथावर बस.
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि। तां शून्ये प्रसभं सीतामानयिष्यामि मैथिलीम्
वैदेहीला फसवून, तू हवे तसे निघून जा; मी त्या एकाकी ठिकाणी मैथिली सीतेला जबरदस्तीने घेऊन जाईन.
ततस्तथेत्युवाचैनं रावणं ताटकासुतः। ततो रावणमारीचौ विमानमिव तं रथम्
त्यावर ताटकेचा मुलगा रावणाला 'ठीक आहे' असे म्हणाला; मग मारीच आणि रावण दोघेही त्या रथात बसले, तो रथ जणू काही आकाशात उडणारे विमानच होता.
आरुह्याययतुः शीघ्रं तस्मादाश्रममण्डलात्। तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च
रथावर चढून, ते दोघे त्या आश्रमांच्या परिसरातून झपाट्याने निघाले; वाटेत त्यांनी नगरं आणि जंगलं दोन्ही पाहिली.
गिरींश्च सरितः सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च। समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः
त्यांनी पर्वत, सर्व नद्या, देश आणि गावे पाहिली; मग दंडकारण्यात पोहोचून, राघवाच्या आश्रमाजवळ आले.
ददर्श सहमारीचो रावणो राक्षसाधिपः। अवतीर्य रथात् तस्मात् ततः काञ्चनभूषणात्
मारीचासोबत राक्षसांचा राजा रावण तिथे पोहोचला; मग त्या सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेल्या रथातून खाली उतरला.
हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत्। एतद् रामाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम्
रावणाने मारीचाचा हात धरून म्हणाला, 'हे बघ, हे रामाचं आश्रम आहे, केळीच्या झाडांनी वेढलेलं.'
क्रियतां तत् सखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः। स रावणवचः श्रुत्वा मारीचो राक्षसस्तदा
'मित्रा, आपण ज्या कारणासाठी आलो आहोत ते लवकर कर.' रावणाची ही वाक्यं ऐकून, त्या वेळी मारीच राक्षस—
मृगो भूत्वाऽऽश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह। स तु रूपं समास्थाय महदद्भुतदर्शनम्
तो हरणाचा रूप घेऊन रामाच्या आश्रमाच्या दाराशी भटकू लागला; त्याने एक विलक्षण आणि सुंदर रूप धारण केले.
मणिप्रवरशृङ्गाग्रः सितासितमुखाकृतिः। रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः
त्याचे शिंग मौल्यवान रत्नांसारखे चमकत होते, चेहरा पांढरा आणि काळा असा; तोंड लाल कमळासारखे, कान निळ्या कमळासारखे.
किंचिदभ्युन्नतग्रीव इन्द्रनीलनिभोदरः। मधूकनिभपार्श्वश्च कञ्जकिञ्जल्कसंनिभः
त्याची मान थोडी उंचावलेली, पोट निळ्या नीलमणीसारखे; बाजू मधासारख्या फुलांसारख्या आणि कमळाच्या केसरासारख्या.
वैदूर्यसंकाशखुरस्तनुजङ्घः सुसंहतः। इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजितः
त्याचे खुर वैदूर्य रत्नासारखे चमकत, पाय बारीक आणि सुडौल; शेपूट इंद्रधनुष्याच्या रंगासारखे वर उंचावलेले.
मनोहरस्निग्धवर्णो रत्नैर्नानाविधैर्वृतः। क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः
त्याचा रंग मोहक आणि चमकदार, वेगवेगळ्या रत्नांनी मढवलेला; क्षणातच तो राक्षस अत्यंत सुंदर असा हरण झाला.
वनं प्रज्वलयन् रम्यं रामाश्रमपदं च तत्। मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः
तो राक्षस त्या रम्य जंगलात आणि रामाच्या आश्रमाजवळ प्रकाश पसरवत होता; त्याने स्वतःला मनमोहक आणि सुंदर असे रूप दिले.
प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम्। विचरन् गच्छते सम्यक् शाद्वलानि समन्ततः
वैदेहीला फसवण्यासाठी, विविध रंगी धातूंनी सजलेला तो सर्वत्र हिरवळीवर फिरू लागला.
रौप्यैर्बिन्दुशतैश्चित्रं भूत्वा च प्रियदर्शनः। विटपीनां किसलयान् भक्षयन् विचचार ह
शेकडो चांदीच्या ठिपक्यांनी नटलेला, सुंदर दिसणारा तो झाडांच्या कोवळ्या पानांचा आस्वाद घेत भटकत होता.
कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारानितस्ततः। समाश्रयन् मन्दगतिं सीतासंदर्शनं ततः
कधी केळीच्या बागेत, तर कधी कर्णिकाराच्या झाडांजवळ जाऊन, तो मंद पावलांनी थांबत, सीतेच्या दर्शनाची वाट पाहू लागला.