औष्ण्यं तथा विक्रमं च सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम्। धारयन्ति महात्मानो राजानः क्षणदाचर
रात्री हिंडणाऱ्या, महान राजांमध्ये अग्नीचं ताप, शौर्य, सोमासारखी सौम्यता, यमाचा दंड आणि वरुणासारखी कृपा असते.
तस्मात् सर्वास्ववस्थासु मान्याः पूज्याश्च नित्यदा। त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं मोहमाश्रितः
म्हणून, सर्व अवस्थांमध्ये, राजांचा नेहमी सन्मान आणि पूजन करावं; पण तू, धर्म न कळता, फक्त मोहात अडकला आहेस.
अभ्यागतं तु दौरात्म्यात् परुषं वदसीदृशम्। गुणदोषौ न पृच्छामि क्षेमं चात्मनि राक्षस
दुष्टपणामुळे, आलेल्यावर तू अशी कठोर वचनं बोललीस; मी तुझ्या गुण-दोषाबद्दल किंवा तुझ्या कल्याणाबद्दल विचारत नाही, राक्षसा.
मयोक्तमपि चैतावत् त्वां प्रत्यमितविक्रम। अस्मिंस्तु स भवान् कृत्ये साहाय्यं कर्तुमर्हसि
मी इतकं बोललो तरी, तुझ्या संयमित सामर्थ्यामुळे, या कामात तू मला मदत केलीच पाहिजे.
शृणु तत्कर्म साहाय्ये यत्कार्यं वचनान्मम। सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः
आता माझ्या सांगण्यावरून, या कामासाठी तुला काय करावं लागेल ते ऐक—तुला सोन्यासारखा, चांदीच्या ठिपक्यांनी सजलेला हरण व्हावं लागेल.
आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर। प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि
रामाच्या आश्रमात, सीतेसमोर फिर, आणि वैदेहीला मोहात पाडून, हवे तसे निघून जा.
त्वां हि मायामयं दृष्ट्वा काञ्चनं जातविस्मया। आनयैनमिति क्षिप्रं रामं वक्ष्यति मैथिली
जेव्हा मैथिली तुला असा मायावी, सोन्याचा हरण पाहील, तेव्हा ती आश्चर्यचकित होईल आणि पटकन रामाला म्हणेल, 'हे मला आण!'
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे दूरं गत्वाप्युदाहर। हा सीते लक्ष्मणेत्येवं रामवाक्यानुरूपकम्
आणि काकुत्स्थ दूर गेल्यावर, तू 'हाय सीते! लक्ष्मणा!' असं रामाच्या आवाजात ओरडावं.
तच्छ्रुत्वा रामपदवीं सीतया च प्रचोदितः। अनुगच्छति सम्भ्रान्तः सौमित्रिरपि सौहृदात्
हे ऐकून, आणि सीतेच्या आग्रहामुळे, सौमित्र सुद्धा रामाच्या वाटेवर मैत्रीपोटी घाईघाईने निघाला.
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मणे च यथासुखम्। आहरिष्यामि वैदेहीं सहस्राक्षः शचीमिव
काकुत्स्थ आणि लक्ष्मण निघून गेल्यावर, मी आरामात वैदेहीला पकडीन, जसे इंद्राने शचीला घेतले होते.
एवं कृत्वा त्विदं कार्यं यथेष्टं गच्छ राक्षस। राज्यस्यार्धं प्रदास्यामि मारीच तव सुव्रत
हे काम पूर्ण केल्यावर, राक्षसा, तुला हवे तिथे जा; मारीच, मी तुला अर्धे राज्य देईन.
गच्छ सौम्य शिवं मार्गं कार्यस्यास्य विवृद्धये। अहं त्वानुगमिष्यामि सरथो दण्डकावनम्
मृदु स्वभावाच्या मारीच, या कामाच्या यशासाठी तू सुखरूप मार्गाने जा; मी रथासह तुझ्यामागे दंडकारण्यात येईन.
प्राप्य सीतामयुद्धेन वञ्चयित्वा तु राघवम्। लङ्कां प्रति गमिष्यामि कृतकार्यः सह त्वया
सीतेला युद्धाविना फसवून, राघवाला चकवून, मी हे काम पूर्ण करून तुझ्यासह लंकेत परत जाईन.
नो चेत् करोषि मारीच हन्मि त्वामहमद्य वै। एतत् कार्यमवश्यं मे बलादपि करिष्यसि। राज्ञो विप्रतिकूलस्थो न जातु सुखमेधते
मारीच, जर तू हे केले नाहीस तर मी आजच तुला ठार मारीन; हे काम मला हवेच आहे, मी जबरदस्तीनेही करवून घेईन. जो राजाच्या विरोधात जातो, त्याला कधीच सुख मिळत नाही.
आसाद्य तं जीवितसंशयस्ते मृत्युर्ध्रुवो ह्यद्य मया विरुध्यतः। एतद् यथावत् परिगण्य बुद्ध्या यदत्र पथ्यं कुरु तत्तथा त्वम्
जर तू त्याच्याशी भिडलास तर तुझे प्राण धोक्यात येतील; आज माझ्याशी विरोध केलास तर मृत्यू निश्चित आहे. हे नीट विचार करून, जे योग्य आहे तेच कर.
thumb|एकचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एक्केचाळीसावा सर्ग ऐका.
आज्ञप्तो रावणेनेत्थं प्रतिकूलं च राजवत्। अब्रवीत् परुषं वाक्यं निःशङ्को राक्षसाधिपम्
रावणाने आज्ञा दिल्यावर, आणि त्याच्या राजधर्माच्या विरोधी वागण्याचे पाहून, मारीच निर्भयपणे राक्षसाधिपतीला कठोर शब्दांत बोलला.
केनायमुपदिष्टस्ते विनाशः पापकर्मणा। सपुत्रस्य सराज्यस्य सामात्यस्य निशाचर
अरे निशाचर, तुझ्या, तुझ्या मुलांच्या, राज्याच्या आणि मंत्र्यांच्या विनाशाचा सल्ला तुला कोणत्या पापी माणसाने दिला?
कस्त्वया सुखिना राजन् नाभिनन्दति पापकृत्। केनेदमुपदिष्टं ते मृत्युद्वारमुपायतः
राजा, सुखी असणारा कोण पाप करणाऱ्याचे स्वागत करेल? तुला या मृत्यूच्या दाराकडे नेण्याचा सल्ला कोणी दिला?
शत्रवस्तव सुव्यक्तं हीनवीर्या निशाचर। इच्छन्ति त्वां विनश्यन्तमुपरुद्धं बलीयसा
निशाचर, हे स्पष्ट आहे की तुझे शत्रू, ज्यांची शक्ती कमी आहे, तुला एखाद्या बलाढ्याच्या हातून नष्ट होताना पाहू इच्छितात.
केनेदमुपदिष्टं ते क्षुद्रेणाहितबुद्धिना। यस्त्वामिच्छति नश्यन्तं स्वकृतेन निशाचर
हे तुला कोणत्या नीच आणि वाईट बुद्धीच्या माणसाने सांगितले, जो तुझ्या स्वतःच्या कृतीने तुला नष्ट व्हावे असेच इच्छितो, अरे निशाचर?
वध्याः खलु न वध्यन्ते सचिवास्तव रावण। ये त्वामुत्पथमारूढं न निगृह्णन्ति सर्वशः
रावणा, जे तुझे मंत्री तुला चुकीच्या मार्गावर जाताना थांबवत नाहीत, त्यांना शिक्षा व्हायला हवी, पण ते तसे होत नाही.
अमात्यैः कामवृत्तो हि राजा कापथमाश्रितः। निग्राह्यः सर्वथा सद्भिः स निग्राह्यो न गृह्यसे
राजा जर इच्छेच्या आहारी जाऊन चुकीच्या मार्गावर गेला, तर सज्जन मंत्र्यांनी त्याला सर्व प्रकारे रोखले पाहिजे; पण तुला कोणीही थांबवत नाही.
धर्ममर्थं च कामं च यशश्च जयतां वर। स्वामिप्रसादात् सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर
जय मिळवणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, मंत्री आपल्या स्वामीच्या कृपेने धर्म, अर्थ, काम आणि कीर्ती मिळवतात, अरे निशाचर.
विपर्यये तु तत्सर्वं व्यर्थं भवति रावण। व्यसनं स्वामिवैगुण्यात् प्राप्नुवन्तीतरे जनाः
पण उलट झाले तर, रावणा, हे सर्व व्यर्थ होते; स्वामीच्या दोषामुळे इतरांना संकट येते.
राजमूलो हि धर्मश्च यशश्च जयतां वर। तस्मात् सर्वास्ववस्थासु रक्षितव्या नराधिपाः
धर्म आणि कीर्तीचे मूळ राजा हाच आहे, हे जय मिळवणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा; म्हणून सर्व अवस्थांमध्ये राजांचे रक्षण करावे.
राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर। न चातिप्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस
राज्य चालवायला कठोरपणे किंवा फारच विरोध करून, किंवा नम्रता न ठेवता, हे शक्य नाही, हे राक्षसा.
ये तीक्ष्णमन्त्राः सचिवा भुज्यन्ते सह तेन वै। विषमेषु रथाः शीघ्रं मन्दसारथयो यथा
जे मंत्री राजाच्या कठोर सल्ल्याला पाठिंबा देतात, ते संकटाच्या वेळी लवकरच नष्ट होतात, जसे मंद सारथी असलेल्या रथांचे होते.
बहवः साधवो लोके युक्तधर्ममनुष्ठिताः। परेषामपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः
जगात कित्येक सज्जन लोक योग्यतेने वागत असूनही, दुसऱ्यांच्या चुकीमुळे आपली सर्व संपत्ती गमावून बसतात.
स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास्तीक्ष्णेन रावण। रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा
शत्रुत्व करणारा आणि कठोर स्वामी प्रजेला जपतो, तेव्हा त्या प्रजा वाढत नाही, हे रावण, जसे मेंढ्यांना कोल्ह्याने राखले तर त्या वाढत नाहीत.