वाल्मीकिरामायणम्

तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे । रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥१-१-

त्या सेतूवरून लंका नगरीत जाऊन, युद्धात रावणाचा वध केला आणि रामाने सीतेला परत मिळवून मनात मोठी लाज वाटली.

तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि । अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥१-१-

मग रामाने लोकांसमोर सीतेला कठोर शब्द सांगितले, आणि सहन न होऊन, सत्यव्रती सीता अग्नीत प्रवेशली.

ततोऽग्निवचनात् सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् । कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥१-१-

मग अग्नीच्या साक्षीने सीता निष्पाप आहे हे समजून, त्या महान कृत्यामुळे त्रैलोक्य आणि सर्व चराचर संतुष्ट झाले.

सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः १-१-

देव आणि ऋषींच्या समुदायाला त्या महात्मा राघवावर समाधान वाटले.

अभ्यषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् । कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥१-१-

लंकेत विभीषणाचा राक्षसांचा राजा म्हणून अभिषेक करून, रामाने आपलं कार्य पूर्ण केलं आणि दुःखमुक्त होऊन आनंद मानला.

देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् । अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥१-१-

देवतांकडून वर मिळवून आणि वानरांना पुन्हा उभं करून, राम पुष्पक विमानात मित्रांसह अयोध्येला निघाला.

भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामः सत्यपराक्रमः । भरतस्यान्तिके रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥१-१-

भरद्वाजांच्या आश्रमात पोहोचून, सत्यप्रतापी रामाने हनुमानाला भरताकडे पाठवलं.

पुनराख्यायिकां जल्पन् सुग्रीवसहितस्तदा । पुष्पकं तत् समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥१-१-

पुन्हा सुग्रीवासोबत संवाद साधून, ते पुष्पक विमानात बसले आणि नंदीग्रामला गेले.

नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः । रामः सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥१-१-

नंदीग्रामात जटा सोडून, पवित्र रामाने भावांसह सीतेला मिळवली आणि पुन्हा राज्य मिळवलं.

प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः । निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥१-१-

लोक आनंदी, उत्साही, समाधानी, समृद्ध, धर्मनिष्ठ, निरोगी आणि कोणत्याही दुष्काळ वा भीतीपासून मुक्त होते.

न पुत्रमरणं केचित् द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् । नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥१-१-

कोणालाही कधीही आपल्या मुलाचा मृत्यू पाहावा लागणार नाही, आणि सर्व स्त्रिया कायम आपल्या पतींशी निष्ठावान राहतील, त्यांना विधवा व्हावे लागणार नाही.

न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः । न वातजं भयं किञ्चित् नापि ज्वरकृतं तथा ॥१-१-

तेथे कुणालाही आगीचे भय राहणार नाही, कोणतेही प्राणी पाण्यात बुडणार नाहीत, वाऱ्यामुळे किंवा तापामुळेही कुणालाही भीती वाटणार नाही.

न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा । नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥१-१-

तेथे उपासमारीची किंवा चोरांची भीती राहणार नाही, आणि सर्व नगरे व राज्ये धनधान्याने भरलेली असतील.

नित्यं प्रमुदिताः सर्वे यथा कृतयुगे तथा । अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥१-१-

सर्व लोक नेहमी आनंदी राहतील, जसे सत्ययुगात होते तसेच; शेकडो अश्वमेध यज्ञ करून आणि भरपूर सोनं दान देऊन.

गवां कोट्ययुतं दत्त्वा विद्वद्भ्यो विधिपूर्वकम् । असंख्येयं धनं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥१-१-

महात्म्याने योग्य विधीने विद्वानांना कोट्यवधी गायी आणि ब्राह्मणांना अमाप संपत्ती दान दिली.

राजवंशान् शतगुणान् स्थापयिष्यति राघवः । चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥१-१-

राघव राजवंश शंभरपट वाढवेल आणि या जगात चारही वर्णांना त्यांच्या त्यांच्या धर्मात स्थिर करील.

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥१-१-

रामाने दहा हजार आणि दहा शेकडो वर्षे राज्य केल्यावर तो ब्रह्मलोकात जाईल.

इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् । यः पठेद् रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥१-१-

हे पवित्र, पाप नष्ट करणारे आणि पुण्य देणारे रामचरित्र वेदांनीही मान्य केले आहे; जो कोणी हे वाचतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

एतदाख्यानमायुष्यं पठन् रामायणं नरः । सपुत्रपौत्रः सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥१-१-

जो मनुष्य हे आयुष्य वाढवणारे रामायण वाचतो, त्याला मृत्यूनंतर आपल्या मुलांसह, नातवंडांसह आणि आप्तांसह स्वर्गात मान मिळतो.

पठन् द्विजो वागृषभत्वमीयात् । त् क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ॥ वणिक् जनः पण्यफलत्वमीयात् । जनश्च शूद्रोऽपि महत्त्वमीयात् ॥१-१-

हे वाचल्याने ब्राह्मणाला उत्तम वाणी मिळते, क्षत्रियाला पृथ्वीचे राज्य मिळते, व्यापाऱ्याला व्यापारात यश मिळते आणि शूद्रालाही मोठेपण मिळते.

thumb|द्वितीयः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥१-

श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील दुसरा सर्ग ऐका.

नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः । पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनिम् ॥१-२-

नारदांचे ते शब्द ऐकून, वाक्पटू आणि धर्मात्मा वाल्मीकी आपल्या शिष्यांसह त्या महर्षीचा सन्मान करू लागला.

स मुहूर्तं गते तस्मिन् देवलोकं मुनिस्तदा । जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरतः ॥१-२-

थोड्या वेळाने तो ऋषी देवांच्या लोकात गेला, आणि मग तो जाह्नवीच्या जवळ असलेल्या तमसा नदीच्या काठी गेला.

स तु तीरं समासाद्य तमसाया मुनिस्तदा । शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ॥१-२-

तेव्हा त्या मुनीने तमसा नदीच्या काठी जाऊन, जवळ उभ्या असलेल्या आपल्या शिष्याला तिथले चिखलरहित तीर्थ पाहून सांगितले.

अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय । रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ॥१-२-

भरद्वाज, हे तीर्थ बघ, किती स्वच्छ आहे! या ठिकाणी पाणी निर्मळ आहे आणि चांगल्या माणसांच्या मनाला आनंद देणारे आहे.

न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम । इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ॥१-२-

बाळा, पाण्याचा कलश खाली ठेव आणि माझे झाडाचे वस्त्र दे. मी याच उत्तम तमसा तीर्थावर स्नान करीन.

एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना । प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरोः ॥१-२-

महात्मा वाल्मीकींनी असे सांगितल्यावर, भरद्वाजाने नियमाने आपल्या गुरूंना झाडाचे वस्त्र दिले.

स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रियः । विचचार ह पश्यंस्तत् सर्वतो विपुलं वनम् ॥१-२-

शिष्याच्या हातातून झाडाचे वस्त्र घेऊन, इंद्रियांवर संयम ठेवून, तो सर्वदिशांनी त्या विस्तीर्ण वनात फिरू लागला.

तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् । ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिःस्वनम् ॥१-२-

त्याच्याजवळ एक कौरव पक्ष्यांचं जोडपं एकत्र फिरताना, एकमेकांपासून कधीही न वेगळं होणारं, आणि त्यांच्या गोड आवाजात गाताना, त्या ऋषींना दिसलं.