तं तथा दण्डकारण्ये यज्ञमुद्दिश्य दीक्षितम्। बभूवोपस्थितो रामश्चित्रं विस्फारयन् धनुः
दंडकारण्यात, यज्ञासाठी व्रत घेतलेल्या रामाने धनुष्य चढवत आश्चर्यकारकपणे उभा राहिला.
अजातव्यञ्जनः श्रीमान् बालः श्यामः शुभेक्षणः। एकवस्त्रधरो धन्वी शिखी कनकमालया
त्याच्या चेहऱ्यावर दाढीचे कुठलेही चिन्ह नव्हते, तो तेजस्वी, श्यामवर्णाचा, शुभदृष्टी असलेला, एकच वस्त्र घातलेला, धनुष्य धारण केलेला, केसांचा गुंजार बांधलेला आणि सोन्याच्या माळेने सजलेला असा मुलगा होता.
शोभयन् दण्डकारण्यं दीप्तेन स्वेन तेजसा। अदृश्यत तदा रामो बालचन्द्र इवोदितः
रामाने आपल्या तेजाने दंडकारण्य उजळून टाकलं, तो त्या वेळी नव्या चंद्रासारखा दिसत होता.
ततोऽहं मेघसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। बली दत्तवरो दर्पादाजगामाश्रमान्तरम्
मग मी, मेघासारखा काळा, तळपणाऱ्या सोन्याच्या कुंडल्या घातलेल्या, वरदानामुळे बलवान आणि गर्विष्ठ, आश्रमाच्या आत गेलो.
तेन दृष्टः प्रविष्टोऽहं सहसैवोद्यतायुधः। मां तु दृष्ट्वा धनुः सज्यमसम्भ्रान्तश्चकार ह
मी आत शिरताच त्याने मला पाहिलं, हातात शस्त्र होतं; मला पाहून त्याने घाई न करता शांतपणे धनुष्य सज्ज केलं.
अवजानन्नहं मोहाद् बालोऽयमिति राघवम्। विश्वामित्रस्य तां वेदिमभ्यधावं कृतत्वरः
माझ्या भ्रमामुळे मी रामाला फक्त एक मुलगा आहे असं समजून त्याची अवहेलना केली आणि घाईने विश्वामित्रांच्या वेदीकडे धावलो.
तेन मुक्तस्ततो बाणः शितः शत्रुनिबर्हणः। तेनाहं ताडितः क्षिप्तः समुद्रे शतयोजने
त्यावेळी त्याने सोडलेला तीक्ष्ण बाण, जो शत्रूंचा नाश करणारा होता, त्याने मला मारलं आणि शंभर योजन समुद्रात फेकून दिलं.
नेच्छता तात मां हन्तुं तदा वीरेण रक्षितः। रामस्य शरवेगेन निरस्तो भ्रान्तचेतनः
त्या शूराने मला मारावं असं इच्छित नव्हता, वडिलांनो, त्याने मला वाचवलं; पण रामाच्या बाणाच्या वेगाने मी दूर फेकला गेलो आणि शुद्ध हरपली.
पातितोऽहं तदा तेन गम्भीरे सागराम्भसि। प्राप्य संज्ञां चिरात् तात लङ्कां प्रति गतः पुरीम्
मग त्याने मला खोल समुद्रात फेकलं; बरीच वेळ गेल्यावर शुद्धीवर आलो आणि मग लंकेकडे निघालो.
एवमस्मि तदा मुक्तः सहायास्ते निपातिताः। अकृतास्त्रेण रामेण बालेनाक्लिष्टकर्मणा
त्या वेळी मी वाचलो, पण तुझे साथीदार रामाने, जो अजून शस्त्रविद्या शिकलेला नव्हता आणि लहान होता, तरीही त्याने त्यांना संपवलं.
तन्मया वार्यमाणस्तु यदि रामेण विग्रहम्। करिष्यस्यापदां घोरां क्षिप्रं प्राप्य न शिष्यसि
म्हणून मी तुला थांबवतोय, तरीही तू रामाशी झगडा करशील तर लवकरच भयंकर संकटांना सामोरे जाशील आणि वाचणार नाहीस.
क्रीडारतिविधिज्ञानां समाजोत्सवदर्शिनाम्। रक्षसां चैव संतापमनर्थं चाहरिष्यसि
खेळ, आनंद आणि उत्सव ओळखणाऱ्या, सोहळे पाहणाऱ्या राक्षसांवर तू दुःख आणि अनर्थ ओढवशील.
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नविभूषिताम्। द्रक्ष्यसि त्वं पुरीं लङ्कां विनष्टां मैथिलीकृते
हर्म्य आणि प्रासादांनी भरलेली, विविध रत्नांनी सजलेली लंका नगरी, मैथिलीच्या कारणासाठी नष्ट झालेली तू पाहशील.
अकुर्वन्तोऽपि पापानि शुचयः पापसंश्रयात्। परपापैर्विनश्यन्ति मत्स्या नागह्रदे यथा
जे पाप करत नाहीत, असे शुद्ध लोकही वाईटांच्या संगतीमुळे नष्ट होतात—जसं साप असलेल्या तळ्यात मासे मरतात.
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान् दिव्याभरणभूषितान्। द्रक्ष्यस्यभिहतान् भूमौ तव दोषात् तु राक्षसान्
तू जेव्हा राक्षसांना दिव्य चंदन लावलेली आणि दिव्य दागिन्यांनी सजवलेली, पण तुझ्या चुकीमुळे भूमीवर पडलेली पाहशील, तेव्हा तुला कळेल.
हृतदारान् सदारांश्च दश विद्रवतो दिशः। हतशेषानशरणान् द्रक्ष्यसि त्वं निशाचरान्
तू पाहशील की काही निशाचरांची पत्नी हरविल्या आहेत, काही पत्नींसह सर्व दिशांना पळत आहेत, आणि उरलेले, मदतीशिवाय व निराश्रित, तडफडत आहेत.
शरजालपरिक्षिप्तामग्निज्वालासमावृताम्। प्रदग्धभवनां लङ्कां द्रक्ष्यसि त्वमसंशयम्
तुला नक्कीच दिसेल की लंका बाणांच्या वर्षावाने वेढलेली आहे, ज्वाळांनी व्यापलेली आहे आणि तिची घरं जळून गेली आहेत.
परदाराभिमर्शात् तु नान्यत् पापतरं महत्। प्रमदानां सहस्राणि तव राजन् परिग्रहे
दुसऱ्याच्या पत्नीला स्पर्श करणे याहून मोठं पाप नाही; राजन, तुझ्याकडे हजारो स्त्रिया आहेत.
भव स्वदारनिरतः स्वकुलं रक्ष राक्षसान्। मानं वृद्धिं च राज्यं च जीवितं चेष्टमात्मनः
आपल्या पत्नीवर प्रेम कर, आपला वंश आणि राक्षसांचं रक्षण कर, आणि आपला मान, संपत्ती, राज्य आणि प्रिय जीवन जप.
कलत्राणि च सौम्यानि मित्रवर्गं तथैव च। यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम्
जर तुला आपल्या सौम्य पत्नी आणि मित्रमंडळींचा आनंद दीर्घकाळ घ्यायचा असेल, तर रामाला अप्रिय असं काही करू नकोस.
निवार्यमाणः सुहृदा मया भृशं प्रसह्य सीतां यदि धर्षयिष्यसि। गमिष्यसि क्षीणबलः सबान्धवो यमक्षयं रामशरास्तजीवितः
माझ्या मनापासून केलेल्या इशाऱ्याकडे दुर्लक्ष करून, जर तू जबरदस्तीने सीतेचा अपमान केलास, तर रामाच्या बाणांनी मारला जाऊन, तुझ्या नातलगांसह, शक्तिहीन होऊन यमाच्या लोकात जाशील.
thumb|एकोनचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः ॥३-
आता एकोणचाळिसावा अध्याय ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकोणचाळिसावा सर्ग.
एवमस्मि तदा मुक्तः कथंचित् तेन संयुगे। इदानीमपि यद् वृत्तं तच्छृणुष्व यदुत्तरम्
त्या वेळी मी कसाबसा त्याच्या तावडीतून सुटलो; आता पुढे काय घडलं ते ऐक.
राक्षसाभ्यामहं द्वाभ्यामनिर्विण्णस्तथाकृतः। सहितो मृगरूपाभ्यां प्रविष्टो दण्डकावने
माझ्यावर दोन राक्षसांनी हल्ला केला, आणि मी त्यांच्यासोबत, मृगाच्या रूपात, दंडकारण्यात प्रवेश केला.
दीप्तजिह्वो महादंष्ट्रस्तीक्ष्णशृङ्गो महाबलः। व्यचरन् दण्डकारण्यं मांसभक्षो महामृगः
ज्वलंत जीभ, मोठे दात, तीक्ष्ण शिंगं आणि प्रचंड बळ असलेला मी, मोठा मृग होऊन, दंडकारण्यात मांस खात भटकत होतो.
अग्निहोत्रेषु तीर्थेषु चैत्यवृक्षेषु रावण। अत्यन्तघोरो व्यचरंस्तापसांस्तान् प्रधर्षयन्
रावण, अग्निहोत्र, तीर्थ आणि पवित्र वृक्षाजवळ मी अत्यंत भयंकरपणे भटकत, तपस्व्यांना त्रास देत होतो.
निहत्य दण्डकारण्ये तापसान् धर्मचारिणः। रुधिराणि पिबंस्तेषां तन्मांसानि च भक्षयन्
दंडकारण्यात धर्मनिष्ठ तपस्व्यांना ठार मारून, मी त्यांचे रक्त प्यायचो आणि त्यांचे मांस खात असे.
ऋषिमांसाशनः क्रूरस्त्रासयन् वनगोचरान्। तदा रुधिरमत्तोऽहं व्यचरं दण्डकावनम्
मी क्रूरपणे ऋषींचं मांस खात होतो, वनातील रहिवाशांना घाबरवत होतो, आणि रक्ताच्या नशेत दंडकारण्यात भटकत होतो.
तदाहं दण्डकारण्ये विचरन् धर्मदूषकः। आसादयं तदा रामं तापसं धर्ममाश्रितम्
त्या वेळी मी दंडकारण्यात धर्माचा नाश करणारा म्हणून भटकत असताना, मी धर्मनिष्ठ तपस्वी रामाला भेटलो.
वैदेहीं च महाभागां लक्ष्मणं च महारथम्। तापसं नियताहारं सर्वभूतहिते रतम्
मला वैदेही ही पुण्यवती स्त्री आणि महाबली लक्ष्मण, हा महान रथी, तसेच संयमित आहार असलेला, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी झटणारा तपस्वी दिसला.