व्यचरन् दण्डकारण्यमृषिमांसानि भक्षयन्। विश्वामित्रोऽथ धर्मात्मा मद्वित्रस्तो महामुनिः
मी दंडकारण्यात फिरत, ऋषींचं मांस खात होतो; तेव्हा धर्मात्मा, महान ऋषी विश्वामित्र माझ्यामुळे घाबरले.
स्वयं गत्वा दशरथं नरेन्द्रमिदमब्रवीत्। अयं रक्षतु मां रामः पर्वकाले समाहितः
मग ते स्वतःच राजा दशरथाकडे गेले आणि म्हणाले, 'रामाने, यज्ञाच्या वेळी, एकाग्रतेने माझी रक्षा करावी.'
मारीचान्मे भयं घोरं समुत्पन्नं नरेश्वर। इत्येवमुक्तो धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा
'राजा, मारीचामुळे मला मोठं भय वाटतं आहे.' असं विश्वामित्रांनी म्हटलं. तेव्हा धर्मात्मा राजा दशरथ यांनी—
प्रत्युवाच महाभागं विश्वामित्रं महामुनिम्। ऊनद्वादशवर्षोऽयमकृतास्त्रश्च राघवः
महान विश्वामित्र ऋषींना उत्तर दिलं, 'हा राघव अजून बारा वर्षांचा ही नाही आणि त्याला शस्त्रविद्या येत नाही.'
कामं तु मम तत् सैन्यं मया सह गमिष्यति। बलेन चतुरङ्गेण स्वयमेत्य निशाचरम्
'माझं सैन्य माझ्यासोबत जाईल; चारही अंगांनी सज्ज होऊन, मी स्वतः त्या राक्षसावर चालून जाईन.'
वधिष्यामि मुनिश्रेष्ठ शत्रुं तव यथेप्सितम्। एवमुक्तः स तु मुनी राजानमिदमब्रवीत्
'मुनिश्रेष्ठा, तुझ्या इच्छेनुसार मी तुझ्या शत्रूचा नाश करीन.' असं राजा म्हणाले. तेव्हा त्या ऋषींनी राजाला असं सांगितलं—
रामान्नान्यद् बलं लोके पर्याप्तं तस्य रक्षसः। देवतानामपि भवान् समरेष्वभिपालकः
रामाशिवाय या राक्षसाला तोंड देण्याइतकी दुसरी कुठलीही ताकद या जगात नाही; देवतांमध्येही समरात तुझ्याशिवाय कोणीच रक्षण करू शकत नाही.
आसीत् तव कृतं कर्म त्रिलोकविदितं नृप। काममस्ति महत् सैन्यं तिष्ठत्विह परंतप
राजा, तू केलेला पराक्रम तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; तुझ्याकडे मोठं सैन्य असलं तरी ते इथेच थांबू दे, शत्रूंना जाळणाऱ्या.
बालोऽप्येष महातेजाः समर्थस्तस्य निग्रहे। गमिष्ये राममादाय स्वस्ति तेऽस्तु परंतप
हा मुलगा जरी लहान असला तरी त्याच्यात मोठं तेज आहे, तो त्या राक्षसाला आवरू शकतो; मी रामाला घेऊन जातो—तुला शुभेच्छा असो, शत्रूंना हरवणाऱ्या.
इत्येवमुक्त्वा स मुनिस्तमादाय नृपात्मजम्। जगाम परमप्रीतो विश्वामित्रः स्वमाश्रमम्
असं म्हणून तो ऋषी अत्यंत आनंदाने राजपुत्राला घेऊन आपल्या आश्रमाकडे निघाला.
तं तथा दण्डकारण्ये यज्ञमुद्दिश्य दीक्षितम्। बभूवोपस्थितो रामश्चित्रं विस्फारयन् धनुः
दंडकारण्यात, यज्ञासाठी व्रत घेतलेल्या रामाने धनुष्य चढवत आश्चर्यकारकपणे उभा राहिला.
अजातव्यञ्जनः श्रीमान् बालः श्यामः शुभेक्षणः। एकवस्त्रधरो धन्वी शिखी कनकमालया
त्याच्या चेहऱ्यावर दाढीचे कुठलेही चिन्ह नव्हते, तो तेजस्वी, श्यामवर्णाचा, शुभदृष्टी असलेला, एकच वस्त्र घातलेला, धनुष्य धारण केलेला, केसांचा गुंजार बांधलेला आणि सोन्याच्या माळेने सजलेला असा मुलगा होता.
शोभयन् दण्डकारण्यं दीप्तेन स्वेन तेजसा। अदृश्यत तदा रामो बालचन्द्र इवोदितः
रामाने आपल्या तेजाने दंडकारण्य उजळून टाकलं, तो त्या वेळी नव्या चंद्रासारखा दिसत होता.
ततोऽहं मेघसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। बली दत्तवरो दर्पादाजगामाश्रमान्तरम्
मग मी, मेघासारखा काळा, तळपणाऱ्या सोन्याच्या कुंडल्या घातलेल्या, वरदानामुळे बलवान आणि गर्विष्ठ, आश्रमाच्या आत गेलो.
तेन दृष्टः प्रविष्टोऽहं सहसैवोद्यतायुधः। मां तु दृष्ट्वा धनुः सज्यमसम्भ्रान्तश्चकार ह
मी आत शिरताच त्याने मला पाहिलं, हातात शस्त्र होतं; मला पाहून त्याने घाई न करता शांतपणे धनुष्य सज्ज केलं.
अवजानन्नहं मोहाद् बालोऽयमिति राघवम्। विश्वामित्रस्य तां वेदिमभ्यधावं कृतत्वरः
माझ्या भ्रमामुळे मी रामाला फक्त एक मुलगा आहे असं समजून त्याची अवहेलना केली आणि घाईने विश्वामित्रांच्या वेदीकडे धावलो.
तेन मुक्तस्ततो बाणः शितः शत्रुनिबर्हणः। तेनाहं ताडितः क्षिप्तः समुद्रे शतयोजने
त्यावेळी त्याने सोडलेला तीक्ष्ण बाण, जो शत्रूंचा नाश करणारा होता, त्याने मला मारलं आणि शंभर योजन समुद्रात फेकून दिलं.
नेच्छता तात मां हन्तुं तदा वीरेण रक्षितः। रामस्य शरवेगेन निरस्तो भ्रान्तचेतनः
त्या शूराने मला मारावं असं इच्छित नव्हता, वडिलांनो, त्याने मला वाचवलं; पण रामाच्या बाणाच्या वेगाने मी दूर फेकला गेलो आणि शुद्ध हरपली.
पातितोऽहं तदा तेन गम्भीरे सागराम्भसि। प्राप्य संज्ञां चिरात् तात लङ्कां प्रति गतः पुरीम्
मग त्याने मला खोल समुद्रात फेकलं; बरीच वेळ गेल्यावर शुद्धीवर आलो आणि मग लंकेकडे निघालो.
एवमस्मि तदा मुक्तः सहायास्ते निपातिताः। अकृतास्त्रेण रामेण बालेनाक्लिष्टकर्मणा
त्या वेळी मी वाचलो, पण तुझे साथीदार रामाने, जो अजून शस्त्रविद्या शिकलेला नव्हता आणि लहान होता, तरीही त्याने त्यांना संपवलं.
तन्मया वार्यमाणस्तु यदि रामेण विग्रहम्। करिष्यस्यापदां घोरां क्षिप्रं प्राप्य न शिष्यसि
म्हणून मी तुला थांबवतोय, तरीही तू रामाशी झगडा करशील तर लवकरच भयंकर संकटांना सामोरे जाशील आणि वाचणार नाहीस.
क्रीडारतिविधिज्ञानां समाजोत्सवदर्शिनाम्। रक्षसां चैव संतापमनर्थं चाहरिष्यसि
खेळ, आनंद आणि उत्सव ओळखणाऱ्या, सोहळे पाहणाऱ्या राक्षसांवर तू दुःख आणि अनर्थ ओढवशील.
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नविभूषिताम्। द्रक्ष्यसि त्वं पुरीं लङ्कां विनष्टां मैथिलीकृते
हर्म्य आणि प्रासादांनी भरलेली, विविध रत्नांनी सजलेली लंका नगरी, मैथिलीच्या कारणासाठी नष्ट झालेली तू पाहशील.
अकुर्वन्तोऽपि पापानि शुचयः पापसंश्रयात्। परपापैर्विनश्यन्ति मत्स्या नागह्रदे यथा
जे पाप करत नाहीत, असे शुद्ध लोकही वाईटांच्या संगतीमुळे नष्ट होतात—जसं साप असलेल्या तळ्यात मासे मरतात.
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान् दिव्याभरणभूषितान्। द्रक्ष्यस्यभिहतान् भूमौ तव दोषात् तु राक्षसान्
तू जेव्हा राक्षसांना दिव्य चंदन लावलेली आणि दिव्य दागिन्यांनी सजवलेली, पण तुझ्या चुकीमुळे भूमीवर पडलेली पाहशील, तेव्हा तुला कळेल.
हृतदारान् सदारांश्च दश विद्रवतो दिशः। हतशेषानशरणान् द्रक्ष्यसि त्वं निशाचरान्
तू पाहशील की काही निशाचरांची पत्नी हरविल्या आहेत, काही पत्नींसह सर्व दिशांना पळत आहेत, आणि उरलेले, मदतीशिवाय व निराश्रित, तडफडत आहेत.
शरजालपरिक्षिप्तामग्निज्वालासमावृताम्। प्रदग्धभवनां लङ्कां द्रक्ष्यसि त्वमसंशयम्
तुला नक्कीच दिसेल की लंका बाणांच्या वर्षावाने वेढलेली आहे, ज्वाळांनी व्यापलेली आहे आणि तिची घरं जळून गेली आहेत.
परदाराभिमर्शात् तु नान्यत् पापतरं महत्। प्रमदानां सहस्राणि तव राजन् परिग्रहे
दुसऱ्याच्या पत्नीला स्पर्श करणे याहून मोठं पाप नाही; राजन, तुझ्याकडे हजारो स्त्रिया आहेत.
भव स्वदारनिरतः स्वकुलं रक्ष राक्षसान्। मानं वृद्धिं च राज्यं च जीवितं चेष्टमात्मनः
आपल्या पत्नीवर प्रेम कर, आपला वंश आणि राक्षसांचं रक्षण कर, आणि आपला मान, संपत्ती, राज्य आणि प्रिय जीवन जप.
कलत्राणि च सौम्यानि मित्रवर्गं तथैव च। यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम्
जर तुला आपल्या सौम्य पत्नी आणि मित्रमंडळींचा आनंद दीर्घकाळ घ्यायचा असेल, तर रामाला अप्रिय असं काही करू नकोस.