तस्य वै नरसिंहस्य सिंहोरस्कस्य भामिनी। प्राणेभ्योऽपि प्रियतरा भार्या नित्यमनुव्रता
त्या पुरुषसिंहाच्या, रुंद छातीच्या आणि तेजस्वी रामाच्या, त्याची पत्नी—नेहमी त्याच्या सेवेत असणारी—त्याला स्वतःच्या प्राणांपेक्षा अधिक प्रिय आहे.
न सा धर्षयितुं शक्या मैथिल्योजस्विनः प्रिया। दीप्तस्येव हुताशस्य शिखा सीता सुमध्यमा
मिथिलेश्वराच्या पराक्रमी पुत्राची प्रिय सीता, ही सडपातळ कंबर असलेली, जशी यज्ञाच्या ज्वाळेला कोणी स्पर्श करू शकत नाही, तशीच तिलाही कोणी स्पर्श करू शकत नाही.
किमुद्यमं व्यर्थमिमं कृत्वा ते राक्षसाधिप। दृष्टश्चेत् त्वं रणे तेन तदन्तमुपजीवितम्
राक्षसाधिपती, हा व्यर्थ प्रयत्न का करतोस? जर युद्धात त्याने तुला पाहिलं, तर तुझं आयुष्य तिथेच संपेल.
जीवितं च सुखं चैव राज्यं चैव सुदुर्लभम्। यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम्
जर तुला दीर्घकाळ जीवन, सुख आणि दुर्मिळ राज्य भोगायचं असेल, तर रामाला न आवडेल असं काही करू नकोस.
स सर्वैः सचिवैः सार्धं विभीषणपुरस्कृतैः। मन्त्रयित्वा स धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः। दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्
विभीषणासह सर्व मंत्री आणि धर्मशील लोकांशी सल्ला करून, दोष आणि गुण, ताकद आणि कमकुवतपणा यांचा नीट विचार करून, मगच निर्णय घे.
आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः। हितं हि तव निश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि
स्वतःची आणि राघवाची खरी ताकद ओळखून, जे तुला खरंच हितकारक आणि योग्य आहे, तेच करावं.
अहं तु मन्ये तव न क्षमं रणे समागमं कोसलराजसूनुना। इदं हि भूयः शृणु वाक्यमुत्तमं क्षमं च युक्तं च निशाचराधिप
माझं मत असं आहे की, कोसलराजाच्या पुत्राशी युद्ध करणं तुझ्यासाठी योग्य नाही. आता पुन्हा एकदा हे उत्तम, योग्य आणि तुला साजेसं वचन ऐक.
thumb|अष्टात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे अष्टात्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील अठ्ठेतीसावा सर्ग ऐका.
कदाचिदप्यहं वीर्यात् पर्यटन् पृथिवीमिमाम्। बलं नागसहस्रस्य धारयन् पर्वतोपमः
कधीतरी, मी स्वतःच्या पराक्रमावर पृथ्वीवर फिरत होतो, हजार हत्तींची ताकद अंगी बाळगून, पर्वतासारखा भासायचो.
नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। भयं लोकस्य जनयन् किरीटी परिघायुधः
मेघासारखा काळा, झगमगणाऱ्या सोन्याच्या कुंडलांनी सजलेला, मुकुट घातलेला आणि गदा हातात घेऊन, जगाला भयभीत करत होतो.
व्यचरन् दण्डकारण्यमृषिमांसानि भक्षयन्। विश्वामित्रोऽथ धर्मात्मा मद्वित्रस्तो महामुनिः
मी दंडकारण्यात फिरत, ऋषींचं मांस खात होतो; तेव्हा धर्मात्मा, महान ऋषी विश्वामित्र माझ्यामुळे घाबरले.
स्वयं गत्वा दशरथं नरेन्द्रमिदमब्रवीत्। अयं रक्षतु मां रामः पर्वकाले समाहितः
मग ते स्वतःच राजा दशरथाकडे गेले आणि म्हणाले, 'रामाने, यज्ञाच्या वेळी, एकाग्रतेने माझी रक्षा करावी.'
मारीचान्मे भयं घोरं समुत्पन्नं नरेश्वर। इत्येवमुक्तो धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा
'राजा, मारीचामुळे मला मोठं भय वाटतं आहे.' असं विश्वामित्रांनी म्हटलं. तेव्हा धर्मात्मा राजा दशरथ यांनी—
प्रत्युवाच महाभागं विश्वामित्रं महामुनिम्। ऊनद्वादशवर्षोऽयमकृतास्त्रश्च राघवः
महान विश्वामित्र ऋषींना उत्तर दिलं, 'हा राघव अजून बारा वर्षांचा ही नाही आणि त्याला शस्त्रविद्या येत नाही.'
कामं तु मम तत् सैन्यं मया सह गमिष्यति। बलेन चतुरङ्गेण स्वयमेत्य निशाचरम्
'माझं सैन्य माझ्यासोबत जाईल; चारही अंगांनी सज्ज होऊन, मी स्वतः त्या राक्षसावर चालून जाईन.'
वधिष्यामि मुनिश्रेष्ठ शत्रुं तव यथेप्सितम्। एवमुक्तः स तु मुनी राजानमिदमब्रवीत्
'मुनिश्रेष्ठा, तुझ्या इच्छेनुसार मी तुझ्या शत्रूचा नाश करीन.' असं राजा म्हणाले. तेव्हा त्या ऋषींनी राजाला असं सांगितलं—
रामान्नान्यद् बलं लोके पर्याप्तं तस्य रक्षसः। देवतानामपि भवान् समरेष्वभिपालकः
रामाशिवाय या राक्षसाला तोंड देण्याइतकी दुसरी कुठलीही ताकद या जगात नाही; देवतांमध्येही समरात तुझ्याशिवाय कोणीच रक्षण करू शकत नाही.
आसीत् तव कृतं कर्म त्रिलोकविदितं नृप। काममस्ति महत् सैन्यं तिष्ठत्विह परंतप
राजा, तू केलेला पराक्रम तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; तुझ्याकडे मोठं सैन्य असलं तरी ते इथेच थांबू दे, शत्रूंना जाळणाऱ्या.
बालोऽप्येष महातेजाः समर्थस्तस्य निग्रहे। गमिष्ये राममादाय स्वस्ति तेऽस्तु परंतप
हा मुलगा जरी लहान असला तरी त्याच्यात मोठं तेज आहे, तो त्या राक्षसाला आवरू शकतो; मी रामाला घेऊन जातो—तुला शुभेच्छा असो, शत्रूंना हरवणाऱ्या.
इत्येवमुक्त्वा स मुनिस्तमादाय नृपात्मजम्। जगाम परमप्रीतो विश्वामित्रः स्वमाश्रमम्
असं म्हणून तो ऋषी अत्यंत आनंदाने राजपुत्राला घेऊन आपल्या आश्रमाकडे निघाला.
तं तथा दण्डकारण्ये यज्ञमुद्दिश्य दीक्षितम्। बभूवोपस्थितो रामश्चित्रं विस्फारयन् धनुः
दंडकारण्यात, यज्ञासाठी व्रत घेतलेल्या रामाने धनुष्य चढवत आश्चर्यकारकपणे उभा राहिला.
अजातव्यञ्जनः श्रीमान् बालः श्यामः शुभेक्षणः। एकवस्त्रधरो धन्वी शिखी कनकमालया
त्याच्या चेहऱ्यावर दाढीचे कुठलेही चिन्ह नव्हते, तो तेजस्वी, श्यामवर्णाचा, शुभदृष्टी असलेला, एकच वस्त्र घातलेला, धनुष्य धारण केलेला, केसांचा गुंजार बांधलेला आणि सोन्याच्या माळेने सजलेला असा मुलगा होता.
शोभयन् दण्डकारण्यं दीप्तेन स्वेन तेजसा। अदृश्यत तदा रामो बालचन्द्र इवोदितः
रामाने आपल्या तेजाने दंडकारण्य उजळून टाकलं, तो त्या वेळी नव्या चंद्रासारखा दिसत होता.
ततोऽहं मेघसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। बली दत्तवरो दर्पादाजगामाश्रमान्तरम्
मग मी, मेघासारखा काळा, तळपणाऱ्या सोन्याच्या कुंडल्या घातलेल्या, वरदानामुळे बलवान आणि गर्विष्ठ, आश्रमाच्या आत गेलो.
तेन दृष्टः प्रविष्टोऽहं सहसैवोद्यतायुधः। मां तु दृष्ट्वा धनुः सज्यमसम्भ्रान्तश्चकार ह
मी आत शिरताच त्याने मला पाहिलं, हातात शस्त्र होतं; मला पाहून त्याने घाई न करता शांतपणे धनुष्य सज्ज केलं.
अवजानन्नहं मोहाद् बालोऽयमिति राघवम्। विश्वामित्रस्य तां वेदिमभ्यधावं कृतत्वरः
माझ्या भ्रमामुळे मी रामाला फक्त एक मुलगा आहे असं समजून त्याची अवहेलना केली आणि घाईने विश्वामित्रांच्या वेदीकडे धावलो.
तेन मुक्तस्ततो बाणः शितः शत्रुनिबर्हणः। तेनाहं ताडितः क्षिप्तः समुद्रे शतयोजने
त्यावेळी त्याने सोडलेला तीक्ष्ण बाण, जो शत्रूंचा नाश करणारा होता, त्याने मला मारलं आणि शंभर योजन समुद्रात फेकून दिलं.
नेच्छता तात मां हन्तुं तदा वीरेण रक्षितः। रामस्य शरवेगेन निरस्तो भ्रान्तचेतनः
त्या शूराने मला मारावं असं इच्छित नव्हता, वडिलांनो, त्याने मला वाचवलं; पण रामाच्या बाणाच्या वेगाने मी दूर फेकला गेलो आणि शुद्ध हरपली.
पातितोऽहं तदा तेन गम्भीरे सागराम्भसि। प्राप्य संज्ञां चिरात् तात लङ्कां प्रति गतः पुरीम्
मग त्याने मला खोल समुद्रात फेकलं; बरीच वेळ गेल्यावर शुद्धीवर आलो आणि मग लंकेकडे निघालो.
एवमस्मि तदा मुक्तः सहायास्ते निपातिताः। अकृतास्त्रेण रामेण बालेनाक्लिष्टकर्मणा
त्या वेळी मी वाचलो, पण तुझे साथीदार रामाने, जो अजून शस्त्रविद्या शिकलेला नव्हता आणि लहान होता, तरीही त्याने त्यांना संपवलं.