स रावणं त्रस्तविषण्णचेता महावने रामपराक्रमज्ञः। कृताञ्जलिस्तत्त्वमुवाच वाक्यं हितं च तस्मै हितमात्मनश्च
रामाच्या पराक्रमाची जाणीव असलेला तो, मोठ्या वनात भयभीत व उदास मनाने, हात जोडून रावणाला खरी आणि हिताची, स्वतःसाठी व त्याच्यासाठी उपयुक्त अशी वचने म्हणाला.
thumb|सप्तत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीवाल्मीकी रामायणातील अरण्यकांडातील सत्ताविसावा सर्ग ऐका.
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः। प्रत्युवाच महातेजा मारीचो राक्षसेश्वरम्
राक्षसराजाच्या वचन ऐकून, वाक्पटू आणि तेजस्वी मारीचाने राक्षसांच्या स्वामीला उत्तर दिले.
सुलभाः पुरुषा राजन् सततं प्रियवादिनः। अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः
राजा, नेहमी गोड बोलणारे लोक सहज सापडतात; पण अप्रिय पण उपयुक्त गोष्टी सांगणारा आणि ऐकणारा दुर्मिळ असतो.
न नूनं बुध्यसे रामं महावीर्यगुणोन्नतम्। अयुक्तचारश्चपलो महेन्द्रवरुणोपमम्
तुला रामाचे सामर्थ्य आणि गुण अजून समजलेले नाहीत; तो विचित्र वागणारा, चंचल आणि इंद्र-वरुणासारखा सामर्थ्यवान आहे.
अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषामपि रक्षसाम्। अपि रामो न संक्रुद्धः कुर्याल्लोकानराक्षसान्
बाळा, सर्व राक्षसांचे कल्याण व्हावे, आणि राम जर रागावला तर त्याने या जगाचा आणि राक्षसांचा नाश करू नये, हीच इच्छा.
अपि ते जीवितान्ताय नोत्पन्ना जनकात्मजा। अपि सीतानिमित्तं च न भवेद् व्यसनं महत्
जनककन्या तुझ्या आयुष्याच्या अंतासाठी कारणीभूत ठरू नये, आणि सीतेमुळे मोठे संकट ओढवू नये, अशीच प्रार्थना.
अपि त्वामीश्वरं प्राप्य कामवृत्तं निरङ्कुशम्। न विनश्येत् पुरी लङ्का त्वया सह सराक्षसा
तू इच्छांच्या आहारी जाऊन, स्वैर वागणारा असताना, तुझ्यासह सर्व राक्षसांसह लंका नगरीचा नाश होऊ नये.
त्वद्विधः कामवृत्तो हि दुःशीलः पापमन्त्रितः। आत्मानं स्वजनं राष्ट्रं स राजा हन्ति दुर्मतिः
तुझ्यासारखा इच्छांच्या आहारी गेलेला, वाईट सल्लागारांच्या संगतीत असलेला राजा, आपल्या चुकीच्या निर्णयामुळे स्वतःचा, आपल्या आप्तांचा आणि राज्याचा नाश करतो.
न च पित्रा परित्यक्तो नामर्यादः कथंचन। न लुब्धो न च दुःशीलो न च क्षत्रियपांसनः
त्याला वडिलांनी कधीच टाकले नाही, तो कधीही मर्यादा ओलांडत नाही, तो लोभी नाही, वाईट स्वभावाचा नाही, आणि क्षत्रिय जातीला कलंक नाही.
न च धर्मगुणैर्हीनः कौसल्यानन्दवर्धनः। न च तीक्ष्णो हि भूतानां सर्वभूतहिते रतः
कौसल्येचा आनंद वाढवणारा राम धर्मगुणांनीही युक्त आहे; तो कोणत्याही जीवावर कठोर नाही, सर्वांच्या कल्याणात रमणारा आहे.
वञ्चितं पितरं दृष्ट्वा कैकेय्या सत्यवादिनम्। करिष्यामीति धर्मात्मा ततः प्रव्रजितो वनम्
कैकेयीने सत्यवचन असलेल्या वडिलांना फसवलेले पाहून, त्या धर्मात्म्याने 'मी करीन' असे सांगून वनवास स्वीकारला.
कैकेय्याः प्रियकामार्थं पितुर्दशरथस्य च। हित्वा राज्यं च भोगांश्च प्रविष्टो दण्डकावनम्
कैकेयीच्या इच्छेसाठी आणि वडील दशरथ यांच्या हितासाठी, त्याने राज्य आणि सर्व सुख सोडून दंडकारण्यात प्रवेश केला.
न रामः कर्कशस्तात नाविद्वान् नाजितेन्द्रियः। अनृतं न श्रुतं चैव नैव त्वं वक्तुमर्हसि
राम कठोर नाही, अज्ञानी नाही, किंवा इंद्रियांना वश नसलेला नाही; म्हणून त्याच्याबद्दल असत्य किंवा ऐकले नाही असे बोलू नकोस.
रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्यपराक्रमः। राजा सर्वस्य लोकस्य देवानामिव वासवः
राम म्हणजे साक्षात धर्म, तो उत्तम आणि सत्यधैर्यवान आहे; तो सर्व लोकांचा राजा आहे, जसा देवांमध्ये इंद्र.
कथं नु तस्य वैदेहीं रक्षितां स्वेन तेजसा। इच्छसे प्रसभं हर्तुं प्रभामिव विवस्वतः
स्वतःच्या तेजाने सुरक्षित असलेल्या वैदेहीला, जशी सूर्याची प्रभा कोणी हिसकावू पाहतो, तशी तू तिला जबरदस्तीने नेण्याचा विचार कसा करतोस?
शरार्चिषमनाधृष्यं चापखड्गेन्धनं रणे। रामाग्निं सहसा दीप्तं न प्रवेष्टुं त्वमर्हसि
रणांगणात ज्या रामाच्या बाणांची ज्वाळा आहे, ज्याची आग प्रखर आहे आणि जो कोणालाही सहन होत नाही, त्या रामाग्नीत तू प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करू नकोस.
धनुर्व्यादितदीप्तास्यं शरार्चिषममर्षणम्। चापबाणधरं तीक्ष्णं शत्रुसेनापहारिणम्
ज्याचा धनुष्य पूर्णपणे ताणलेले आहे, ज्याचे मुख तेजस्वी आहे, ज्याचे बाण ज्वाळेसारखे आहेत, जो कठोर, धनुष्य-बाणधारी आणि शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करणारा आहे.
राज्यं सुखं च संत्यज्य जीवितं चेष्टमात्मनः। नात्यासादयितुं तात रामान्तकमिहार्हसि
राज्य, सुख आणि अगदी आपलं प्रिय जीवन सोडून, फक्त रामासाठी इथे स्वतःचं अंत घडवू नकोस, प्रिय.
अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा। न त्वं समर्थस्तां हर्तुं रामचापाश्रयां वने
ज्याच्या पत्नीचा जन्म जनकाच्या घरात झाला आहे, त्याचं तेज मोजता येणार नाही; रामाच्या धनुष्याच्या आश्रयाने असलेल्या तिला, या वनात तू घेऊन जाऊ शकशील असं नाही.
तस्य वै नरसिंहस्य सिंहोरस्कस्य भामिनी। प्राणेभ्योऽपि प्रियतरा भार्या नित्यमनुव्रता
त्या पुरुषसिंहाच्या, रुंद छातीच्या आणि तेजस्वी रामाच्या, त्याची पत्नी—नेहमी त्याच्या सेवेत असणारी—त्याला स्वतःच्या प्राणांपेक्षा अधिक प्रिय आहे.
न सा धर्षयितुं शक्या मैथिल्योजस्विनः प्रिया। दीप्तस्येव हुताशस्य शिखा सीता सुमध्यमा
मिथिलेश्वराच्या पराक्रमी पुत्राची प्रिय सीता, ही सडपातळ कंबर असलेली, जशी यज्ञाच्या ज्वाळेला कोणी स्पर्श करू शकत नाही, तशीच तिलाही कोणी स्पर्श करू शकत नाही.
किमुद्यमं व्यर्थमिमं कृत्वा ते राक्षसाधिप। दृष्टश्चेत् त्वं रणे तेन तदन्तमुपजीवितम्
राक्षसाधिपती, हा व्यर्थ प्रयत्न का करतोस? जर युद्धात त्याने तुला पाहिलं, तर तुझं आयुष्य तिथेच संपेल.
जीवितं च सुखं चैव राज्यं चैव सुदुर्लभम्। यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम्
जर तुला दीर्घकाळ जीवन, सुख आणि दुर्मिळ राज्य भोगायचं असेल, तर रामाला न आवडेल असं काही करू नकोस.
स सर्वैः सचिवैः सार्धं विभीषणपुरस्कृतैः। मन्त्रयित्वा स धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः। दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्
विभीषणासह सर्व मंत्री आणि धर्मशील लोकांशी सल्ला करून, दोष आणि गुण, ताकद आणि कमकुवतपणा यांचा नीट विचार करून, मगच निर्णय घे.
आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः। हितं हि तव निश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि
स्वतःची आणि राघवाची खरी ताकद ओळखून, जे तुला खरंच हितकारक आणि योग्य आहे, तेच करावं.
अहं तु मन्ये तव न क्षमं रणे समागमं कोसलराजसूनुना। इदं हि भूयः शृणु वाक्यमुत्तमं क्षमं च युक्तं च निशाचराधिप
माझं मत असं आहे की, कोसलराजाच्या पुत्राशी युद्ध करणं तुझ्यासाठी योग्य नाही. आता पुन्हा एकदा हे उत्तम, योग्य आणि तुला साजेसं वचन ऐक.
thumb|अष्टात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे अष्टात्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील अठ्ठेतीसावा सर्ग ऐका.
कदाचिदप्यहं वीर्यात् पर्यटन् पृथिवीमिमाम्। बलं नागसहस्रस्य धारयन् पर्वतोपमः
कधीतरी, मी स्वतःच्या पराक्रमावर पृथ्वीवर फिरत होतो, हजार हत्तींची ताकद अंगी बाळगून, पर्वतासारखा भासायचो.
नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। भयं लोकस्य जनयन् किरीटी परिघायुधः
मेघासारखा काळा, झगमगणाऱ्या सोन्याच्या कुंडलांनी सजलेला, मुकुट घातलेला आणि गदा हातात घेऊन, जगाला भयभीत करत होतो.