हस्त्यश्वरथगाढानि नगराणि विलोकयन्। तं समं सर्वतः स्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम्
हत्ती, घोडे आणि रथांनी गजबजलेल्या नगरी पाहताना, तो सर्वत्र सम, हिरवीगार आणि मऊ वाऱ्याने स्पर्शलेली भूमी पाहतो.
अनूपे सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम्। तत्रापश्यत् स मेघाभं न्यग्रोधं मुनिभिर्वृतम्
सिंधू राजाच्या दलदलीत, स्वर्गासारखे एक स्थान त्याने पाहिले; तिथे मेघासारखा काळा, मुनींनी वेढलेला एक वडाचे झाड त्याला दिसले.
समन्ताद् यस्य ताः शाखाः शतयोजनमायताः। यस्य हस्तिनमादाय महाकायं च कच्छपम्
त्या झाडाच्या फांद्या चारही बाजूंनी शंभर योजनांपर्यंत पसरलेल्या होत्या; त्यावरून एक हत्ती आणि एक मोठा कासव उचलण्यात आले.
भक्षार्थं गरुडः शाखामाजगाम महाबलः। तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः
अन्नासाठी बलाढ्य गरुड त्या फांदीवर आला; त्याच्या वजनाने, तो श्रेष्ठ पक्षी ती फांदी अचानक तोडून टाकतो.
सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्जाथ महाबलः। तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः
महाबली सुपर्णाने पानांनी दाट असलेली एक फांदी मोडली; तिथे वैखानस, माष, वालखिल्य आणि मरीचिप या ऋषी एकत्र जमले होते.
आजा बभूवुर्धूम्राश्च संगताः परमर्षयः। तेषां दयार्थं गरुडस्तां शाखां शतयोजनाम्
तेथे एकत्र आलेले, धूसर रंगाचे, मोठे ऋषी शेळ्यांसारखे दिसत होते; त्यांच्या दयेपोटी गरुडाने ती शंभर योजन लांब फांदी उचलली.
भग्नामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ। एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम्
मोडलेली फांदी, हत्ती आणि कासव दोघेही वेगाने घेऊन, धर्मात्म्याने एका पायावर उभा राहून ते मांस खाल्ले.
निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः। प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्
त्या फांदीने निषादांचं राज्य नष्ट करून, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने मोठ्या ऋषींना मुक्त करून अतुल आनंद मिळवला.
स तु तेन प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः। अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान् मतिम्
त्या अपूर्व आनंदामुळे त्याची ताकद दुप्पट झाली; मग त्या बुद्धिमानाने अमृत आणण्याचा निश्चय केला.
तं महर्षिगणैर्जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम्। नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः
धनदाचा भाऊ, सुपर्णाने ओळख दिलेलं आणि मोठ्या ऋषींच्या वावराने पावन झालेलं शुभद्र नावाचं वडाचं झाड त्याने पाहिलं.
तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः। ददर्शाश्रममेकान्ते पुण्ये रम्ये वनान्तरे
नद्यांचा स्वामी असलेल्या समुद्राचा तो पार गाठून, त्याने एका एकांत, पवित्र आणि रम्य अरण्यात आश्रम पाहिला.
तत्र कृष्णाजिनधरं जटामण्डलधारिणम्। ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसम्
तिथे त्याने कृष्णमृगचर्म घातलेला, जटा माळ घातलेला आणि आहारात संयम असलेला मारीच नावाचा राक्षस पाहिला.
स रावणः समागम्य विधिवत् तेन रक्षसा। मारीचेनार्चितो राजा सर्वकामैरमानुषैः
रावणाने योग्य रीतीने तिथे जाऊन, मारीच राक्षसाने त्याचे सर्व प्रकारच्या मानवी सुखांनी स्वागत केले.
तं स्वयं पूजयित्वा च भोजनेनोदकेन च। अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत्
स्वतः त्याचे अन्न-पाणी देऊन आदरपूर्वक स्वागत करून, मारीचाने त्याला आपल्या हेतूची विचारणा केली.
कच्चित्ते कुशलं राजन् लङ्कायां राक्षसेश्वर। केनार्थेन पुनस्त्वं वै तूर्णमेव इहागतः
"राजा, लंका आणि तुझ्या राक्षसांमध्ये सर्व काही ठीक आहे ना? तू इतक्या लवकर पुन्हा इथे कशासाठी आला आहेस?"
एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः। ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद् वाक्यकोविदः
मारीचाने असे विचारल्यावर, तेजस्वी आणि बोलण्यात कुशल असलेल्या रावणाने पुढे हे शब्द सांगितले.
thumb|षट्त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील छत्तीसावा सर्ग ऐका.
मारीच श्रूयतां तात वचनं मम भाषतः। आर्तोऽस्मि मम चार्तस्य भवान् हि परमा गतिः
"मारीच, माझे बोलणे ऐक. मी खूप दुःखी आहे, आणि दुःखात असलेल्या माणसासाठी तूच माझा खरा आधार आहेस."
जानीषे त्वं जनस्थानं भ्राता यत्र खरो मम। दूषणश्च महाबाहुः स्वसा शूर्पणखा च मे
"तुला माहिती आहे, जनस्थानात माझा भाऊ खर, बलाढ्य दूषण आणि माझी बहीण शूर्पणखा राहतात."
त्रिशिराश्च महाबाहू राक्षसः पिशिताशनः। अन्ये च बहवः शूरा लब्धलक्षा निशाचराः
"तेथे त्रिशिरा नावाचा बलाढ्य, मांसभक्षक राक्षस आहे, आणि अजूनही अनेक शूर, लक्ष्य साधणारे निशाचर तिथे आहेत."
वसन्ति मन्नियोगेन अधिवासं च राक्षसाः। बाधमाना महारण्ये मुनीन् ये धर्मचारिणः
"माझ्या आज्ञेने हे सर्व राक्षस तिथे राहतात आणि त्या मोठ्या अरण्यात धर्माचरण करणाऱ्या ऋषींना त्रास देतात."
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्। शूराणां लब्धलक्षाणां खरचित्तानुवर्तिनाम्
"चौदा हजार भयंकर कृत्य करणारे, शूर, लक्ष्य साधणारे आणि खराच्या इच्छेप्रमाणे वागणारे राक्षस तिथे आहेत."
ते त्विदानीं जनस्थाने वसमाना महाबलाः। सङ्गताः परमायत्ता रामेण सह संयुगे
आता त्या जनस्थानात राहणारे बलाढ्य राक्षस एकत्र आले आणि रामाशी युद्ध करण्यासाठी पूर्णपणे त्याच्यावर अवलंबून होते.
नानाशस्त्रप्रहरणाः खरप्रमुखराक्षसाः। तेन संजातरोषेण रामेण रणमूर्धनि
खराच्या नेतृत्वाखालील राक्षस वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज झाले होते, आणि युद्धाच्या मध्यभागी संतापलेला राम त्यांच्यासमोर उभा होता.
अनुक्त्वा परुषं किंचिच्छरैर्व्यापारितं धनुः। चतुर्दश सहस्राणि रक्षसामुग्रतेजसाम्
रामाने एकही कठोर शब्द न बोलता, फक्त आपल्या धनुष्यावर बाण चढवून, चौदा हजार भयंकर तेजस्वी राक्षसांचा संहार केला.
निहतानि शरैर्दीप्तैर्मानुषेण पदातिना। खरश्च निहतः संख्ये दूषणश्च निपातितः
त्या सर्वांना त्या मानव योद्ध्याने तेजस्वी बाणांनी ठार केले; युद्धात खराही मारला गेला आणि दूषणही खाली पाडला गेला.
हत्वा त्रिशिरसं चापि निर्भया दण्डकाः कृताः। पित्रा निरस्तः क्रुद्धेन सभार्यः क्षीणजीवितः
त्रिशिराचाही वध करून रामाने दंडकारण्य निर्भय केले; वडिलांच्या रागामुळे तो पत्नीसमवेत निर्वासित झाला असून त्याचे आयुष्य संपत आले आहे.
स हन्ता तस्य सैन्यस्य रामः क्षत्रियपांसनः। अशीलः कर्कशस्तीक्ष्णो मूर्खो लुब्धोऽजितेन्द्रियः
तो राम, त्या सैन्याचा संहार करणारा, क्षत्रियांचा कलंक आहे—धर्महीन, कठोर, निर्दयी, मूर्ख, लोभी आणि स्वसंयम नसलेला.
त्यक्तधर्मा त्वधर्मात्मा भूतानामहिते रतः। येन वैरं विनारण्ये सत्त्वमास्थाय केवलम्
त्याने धर्म सोडला आहे, अधर्मातच मन लावले आहे, आणि सर्व जीवांना त्रास देण्यातच त्याला आनंद वाटतो; कुणाशी वैर नसताना त्याने फक्त हिंसा पत्करली आहे.
कर्णनासापहारेण भगिनी मे विरूपिता। अस्य भार्यां जनस्थानात् सीतां सुरसुतोपमाम्
कर्ण आणि नाक कापून माझ्या बहिणीला विद्रूप केले; आता मी जनस्थानातून त्याची पत्नी, देवकन्येसारखी सीता, ताब्यात घेईन.