कर्मणानेन केनासि कापथं प्रतिपादितः। सुखसुप्तस्य ते राजन् प्रहृतं केन मूर्धनि
कोणाच्या कृतीमुळे तू या वाईट मार्गावर लागला आहेस? राजा, सुखाने झोपलेल्या तुझ्या डोक्यावर कोणाने घाव घातला?
विशुद्धवंशाभिजनाग्रहस्त- तेजोमदः संस्थितदोर्विषाणः। उदीक्षितुं रावण नेह युक्तः स संयुगे राघवगन्धहस्ती
जो शुद्ध वंशाचा, तेजाने गर्विष्ठ, आणि बलवान हत्तीच्या सुळेप्रमाणे स्थिर आहे, रावण, अशा राघवाशी युद्धात भिडणं योग्य नाही.
असौ रणान्तःस्थितिसंधिवालो विदग्धरक्षोमृगहा नृसिंहः। सुप्तस्त्वया बोधयितुं न शक्यः शराङ्गपूर्णो निशितासिदंष्ट्रः
तो पुरुषसिंह, युद्धात कुशल, चतुर राक्षसांचा संहार करणारा, रणभूमीत उभा आहे; बाणांनी आणि तीक्ष्ण तलवारीच्या दातांनी भरलेला असताना, त्याला झोपेतून जागं करणं तुझ्या हातात नाही.
चापापहारे भुजवेगपङ्के शरोर्मिमाले सुमहाहवौघे। न रामपातालमुखेऽतिघोरे प्रस्कन्दितुं राक्षसराज युक्तम्
त्याच्या भुजाशक्तीच्या चिखलात, मोठ्या युद्धाच्या लाटांत, बाणांच्या लहरींमध्ये आणि धनुष्य हिसकावण्यात—राक्षसराजा, रामाच्या भयानक तोंडात, म्हणजेच पाताळात उडी घेणं योग्य नाही.
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र लङ्कां प्रसन्नो भव साधु गच्छ। त्वं स्वेषु दारेषु रमस्व नित्यं रामः सभार्यो रमतां वनेषु
लंकाधिपती, राक्षसाधिपती, कृपा कर, प्रसन्न हो, लंकेत परत जा. नेहमी आपल्या पत्नींसोबत आनंद मान, रामही आपल्या पत्नीबरोबर वनात सुखाने राहू दे.
एवमुक्तो दशग्रीवो मारीचेन स रावणः। न्यवर्तत पुरीं लङ्कां विवेश च गृहोत्तमम्
मारीचाने असं सांगितल्यावर, दशमुख रावण मागे वळला आणि लंकेतल्या आपल्या उत्तम घरात गेला.
thumb|द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥३-
आता एकतीसाव्या सर्गाचे वाचन करा.
ततः शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश। हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम्
तेव्हा शूर्पणखेला दिसले की, चौदा हजार भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांना एकट्या रामाने ठार मारले आहे.
दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसं रणे। दृष्ट्वा पुनर्महानादान् ननाद जलदोपमा
दूषण, खर आणि त्रिशिरा हे युद्धात मारले गेलेले तिने पाहिले, आणि मग ती पुन्हा ढगासारखी मोठ्या आवाजात किंचाळली.
सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैः सुदुष्करम्। जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम्
रामाने जे कार्य केले, ते इतरांसाठी फार कठीण होते, ते पाहून ती खूपच घाबरली आणि रावणाच्या लंकेत गेली.
सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम्। उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम्
तीने रावणाला त्याच्या राजवाड्याच्या पुढे, मंत्र्यांसोबत बसलेला, तेजाने उजळून निघालेला, जणू मरुतांसोबत बसलेला इंद्रच पाहिला.
आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने। रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम्
तो सूर्यासारखा चमकणाऱ्या, सोन्याच्या उत्तम आसनावर बसलेला, सोन्याच्या वेदीवर, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता.
देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम्। अजेयं समरे घोरं व्यात्ताननमिवान्तकम्
तो देव, गंधर्व, भूत आणि मोठ्या ऋषी यांच्यासाठीही युद्धात जिंकता न येणारा, भीषण आणि मोठ्या तोंडाचा, जणू मृत्यूच दिसत होता.
देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम्। ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम्
देव आणि दैत्यांशी युद्धात वज्र आणि विजेच्या घावांनी जखमी झालेला, ऐरावताच्या सुळ्यांनी छातीवर ओरखडे पडलेला होता.
विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम्। विशालवक्षसं वीरं राजलक्षणलक्षितम्
त्याला वीस हात, दहा डोकी, देखणे वस्त्र, रुंद छाती, शूर आणि राजचिन्हांनी युक्त असे रूप होते.
नद्धवैदूर्यसंकाशं तप्तकाञ्चनभूषणम्। सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम्
मण्यांसारख्या आणि तापलेल्या सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेला, बलवान हात, शुभ्र दात, मोठे तोंड आणि पर्वतासारखे शरीर त्याचे होते.
विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे। अन्यैः शस्त्रैः प्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम्
त्याला विष्णूच्या चक्राने आणि इतर दिव्य अस्त्रांनी शेकडो वेळा मोठ्या युद्धात घाव बसले होते.
अहताङ्गैः समस्तैस्तं देवप्रहरणैस्तदा। अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम्
तरीही त्या सर्व देवास्त्रांनी त्याचे कोणतेही अंग मोडले गेले नव्हते, आणि तो स्थिर समुद्रही पटकन हलवू शकत होता.
क्षेप्तारं पर्वताग्राणां सुराणां च प्रमर्दनम्। उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम्
तो पर्वतशिखरे फेकू शकत असे, देवांना पराभूत करू शकत असे, धर्माचा नाश करू शकत असे आणि दुसऱ्यांच्या स्त्रियांना स्पर्श करत असे.
सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा। पुरीं भोगवतीं गत्वा पराजित्य च वासुकिम्
तो सर्व दिव्य अस्त्रांचा वापर करणारा, नेहमी यज्ञात विघ्न आणणारा, वासुकीला जिंकून भोगवती नगरीत प्रवेश करणारा होता.
तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः। कैलासं पर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम्
त्याने तक्षकाची प्रिय पत्नी जिंकून तिला पळवली, नरवाहनाला हरवून कैलास पर्वतावर गेला.
विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः। वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम्
त्याने त्या कामनापूर्ती करणाऱ्या पुष्पक विमानाचा आणि चित्ररथ, नलिनी, नंदन ही दिव्य वनांचीही प्राप्ती केली.
विनाशयति यः क्रोधाद् देवोद्यानानि वीर्यवान्। चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परंतपौ
तो आपल्या क्रोधाने देवांची उद्याने नष्ट करीत असे, आणि आपल्या सामर्थ्याने चंद्रसूर्य यांना थांबवू शकत असे.
निवारयति बाहुभ्यां यः शैलशिखरोपमः। दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने
पर्वतशिखरांसारख्या हातांनी तो त्यांना रोखत असे, आणि मोठ्या वनात दहा हजार वर्षे कठोर तपश्चर्या केली होती.
पुरा स्वयंभुवे धीरः शिरांस्युपजहार यः। देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः
पूर्वी स्वयंभूच्या काळात, त्या धीर वीराने देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, पक्षी आणि सर्प यांची डोकी छाटली होती.
अभयं यस्य संग्रामे मृत्युतो मानुषादृते। मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः
युद्धात त्याला मनुष्याव्यतिरिक्त कोणाचाही मृत्यूचा भय नव्हते; यज्ञात द्विजांनी मंत्रांनी त्याचे स्तवन केले जाई आणि तो पुण्य मानला जाई.
हविर्धानेषु यः सोममुपहन्ति महाबलः। प्राप्तयज्ञहरं दुष्टं ब्रह्मघ्नं क्रूरकारिणम्
तो महाबली यज्ञातील सोम घेणारा, यज्ञ बिघडवणारा, दुष्ट, ब्राह्मणहंता आणि क्रूर कृत्य करणारा होता.
कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम्। रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम्
कठोर, निर्दयी, लोकांच्या हानीत आनंद मानणारा, रावण सर्व प्राण्यांना आणि सर्व लोकांना भीती देणारा आहे.
राक्षसी भ्रातरं क्रूरं सा ददर्श महाबलम्। तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम्
ती राक्षसी आपल्या क्रूर आणि बलाढ्य भावाला, दिव्य वस्त्राभूषणांनी आणि दिव्य हारांनी शोभून दिसणाऱ्या, पाहते.
आसने सूपविष्टं तं काले कालमिवोद्यतम्। राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम्
तो राक्षसांचा राजा, पौलस्त्य कुलाचा तेजस्वी आणि थोर वंशज, आपल्या आसनावर बसलेला, योग्य वेळी प्रकटलेल्या काळासारखा दिसत होता.