ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं सम्पूज्यमानं मुदितैर्महात्मभिः। पुनः परिष्वज्य मुदान्वितानना बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा
राक्षसांचा संघ चिरडणाऱ्या आणि महात्म्यांनी आनंदाने सन्मानित होत असलेल्या रामाला, जनकात्मजाने पुन्हा एकदा आनंदाने मिठी मारली आणि तिचे मुख आनंदाने उजळले.
thumb|एकत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकतीसावा सर्ग ऐका.
त्वरमाणस्ततो गत्वा जनस्थानादकम्पनः। प्रविश्य लङ्कां वेगेन रावणं वाक्यमब्रवीत्
नंतर अकंपन जलदगतीने जनस्थानातून निघून, वेगाने लंका नगरीत गेला आणि रावणाला म्हणाला.
जनस्थानस्थिता राजन् राक्षसा बहवो हताः। खरश्च निहतः संख्ये कथंचिदहमागतः
राजा, जनस्थानात असलेले बरेच राक्षस मारले गेले आहेत, आणि खराही युद्धात मारला गेला; मी कसाबसा वाचलो.
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः। अकम्पनमुवाचेदं निर्दहन्निव तेजसा
हे ऐकून, दहा डोके असलेला रावण संतापला, त्याचे डोळे रक्ताने भरले आणि तो तेजाने जणू सर्वत्र जाळत अकंपनाला म्हणाला.
केन भीमं जनस्थानं हतं मम परासुना। को हि सर्वेषु लोकेषु गतिं नाधिगमिष्यति
माझे भयंकर जनस्थान कोणाच्या शस्त्रांनी नष्ट केले? या सगळ्या जगात असा कोण आहे की ज्याला मृत्यू चुकणार नाही?
न हि मे विप्रियं कृत्वा शक्यं मघवता सुखम्। प्राप्तुं वैश्रवणेनापि न यमेन च विष्णुना
माझ्याशी वैर करून इंद्र, कुबेर, यम किंवा विष्णू यांनाही सुख मिळू शकत नाही.
कालस्य चाप्यहं कालो दहेयमपि पावकम्। मृत्युं मरणधर्मेण संयोजयितुमुत्सहे
मी काळालाही काळ आहे; अग्नीला देखील जाळू शकतो, आणि मृत्यूलाही त्याच्या मृत्यूपर्यंत पोहोचवू शकतो.
वातस्य तरसा वेगं निहन्तुमपि चोत्सहे। दहेयमपि संक्रुद्धस्तेजसाऽऽदित्यपावकौ
मी वाऱ्याच्या वेगालाही थांबवू शकतो; आणि रागावल्यावर माझ्या तेजाने सूर्य व अग्नी दोघांनाही जाळू शकतो.
तथा क्रुद्धं दशग्रीवं कृताञ्जलिरकम्पनः। भयात् संदिग्धया वाचा रावणं याचतेऽभयम्
अशा संतप्त रावणासमोर, अकंपन भीतीने हात जोडून, थरथरत्या आवाजात त्याच्याकडे अभय मागू लागला.
दशग्रीवोऽभयं तस्मै प्रददौ रक्षसां वरः। स विस्रब्धोऽब्रवीद् वाक्यमसंदिग्धमकम्पनः
दशग्रीव राक्षसांचा श्रेष्ठ, त्याला अभय दिले; मग निर्धास्त झालेल्या अकंपनाने स्पष्टपणे बोलायला सुरुवात केली.
पुत्रो दशरथस्यास्ते सिंहसंहननो युवा। रामो नाम महास्कन्धो वृत्तायतमहाभुजः
दशरथाचा एक तरुण, सिंहासारखा, रुबाबदार पुत्र आहे; त्याचे नाव राम, त्याचे हात व छाती बलवान आणि रुंद आहेत.
श्यामः पृथुयशाः श्रीमानतुल्यबलविक्रमः। हतस्तेन जनस्थाने खरश्च सहदूषणः
तो काळ्या वर्णाचा, मोठ्या कीर्तीचा, तेजस्वी आणि सामर्थ्य व पराक्रमात तुल्य आहे; त्यानेच जनस्थानात खरासह दूषणालाही मारले.
अकम्पनवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः। नागेन्द्र इव निःश्वस्य इदं वचनमब्रवीत्
अकंपनाची ही वचने ऐकून, राक्षसांचा अधिपती रावण मोठ्या नागासारखा सुस्कारा टाकून म्हणाला.
स सुरेन्द्रेण संयुक्तो रामः सर्वामरैः सह। उपयातो जनस्थानं ब्रूहि कच्चिदकम्पन
हा राम इंद्र व सर्व देवतांसह जनस्थानात आला आहे का? हे अकंपना, खरे सांग.
रावणस्य पुनर्वाक्यं निशम्य तदकम्पनः। आचचक्षे बलं तस्य विक्रमं च महात्मनः
रावणाचं बोलणं पुन्हा ऐकून, अकंपनानं त्या महात्म्याचं बळ आणि शौर्य सांगितलं.
रामो नाम महातेजाः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्। दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः परं धर्मं गतो युधि
राम नावाचा तेजस्वी आणि बलवान असा तो सर्व धनुर्धारकांमध्ये श्रेष्ठ आहे. त्याच्याकडे दिव्य अस्त्रांचं सामर्थ्य आहे आणि युद्धात तो सर्वोच्च धर्माचं पालन करतो.
तस्यानुरूपो बलवान् रक्ताक्षो दुन्दुभिस्वनः। कनीयाँल्लक्ष्मणो भ्राता राकाशशिनिभाननः
त्याचा लहान भाऊ लक्ष्मण, तितकाच बलवान, लाल डोळ्यांचा आणि ढोलासारखा गडगडणारा आवाज असलेला, पूर्ण चंद्रासारखं तेजस्वी मुख असलेला आहे.
स तेन सह संयुक्तः पावकेनानिलो यथा। श्रीमान् राजवरस्तेन जनस्थानं निपातितम्
तो लक्ष्मणासोबत अग्नी आणि वाऱ्यासारखा एकत्र झाला आणि त्या तेजस्वी राजकुमारानं जनस्थान नष्ट केलं.
नैव देवा महात्मानो नात्र कार्या विचारणा। शरा रामेण तूत्सृष्टा रुक्मपुङ्खाः पतत्त्रिणः
इथे ना देवांना, ना मोठ्या महात्म्यांना काही विचार करण्याची गरज आहे; कारण रामानं सोडलेले सोन्याच्या पिसाऱ्यांचे बाण पुरेसे आहेत.
सर्पाः पञ्चानना भूत्वा भक्षयन्ति स्म राक्षसान्। येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भयकर्षिताः
ते बाण पाच तोंडांचे साप झाले आणि त्यांनी राक्षसांना गिळले. घाबरलेले राक्षस जिथे मिळेल तिथे पळू लागले.
तेन तेन स्म पश्यन्ति राममेवाग्रतः स्थितम्। इत्थं विनाशितं तेन जनस्थानं तवानघ
ते जिथे जिथे गेले, तिथे तिथे त्यांना राम समोर उभा दिसला; अशा प्रकारे त्यानं जनस्थान नष्ट केलं, हे निष्पापा.
अकम्पनवचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्। गमिष्यामि जनस्थानं रामं हन्तुं सलक्ष्मणम्
अकंपनाचं बोलणं ऐकून रावण म्हणाला, 'मी जनस्थानला जाऊन राम आणि लक्ष्मणाचा वध करीन.'
अथैवमुक्ते वचने प्रोवाचेदमकम्पनः। शृणु राजन् यथावृत्तं रामस्य बलपौरुषम्
असं रावणानं म्हटल्यावर अकंपनानं उत्तर दिलं, 'राजा, रामाचं खऱ्या अर्थानं बळ आणि शौर्य कसं आहे ते ऐक.'
असाध्यः कुपितो रामो विक्रमेण महायशाः। आपगायास्तु पूर्णाया वेगं परिहरेच्छरैः
राम, ज्याचं शौर्य जगप्रसिद्ध आहे, तो रागावला की कोणालाही जिंकता येत नाही; तो आपल्या बाणांनी वाहणाऱ्या पूर्ण नदीचाही वेग थांबवू शकतो.
सताराग्रहनक्षत्रं नभश्चाप्यवसादयेत्। असौ रामस्तु सीदन्तीं श्रीमानभ्युद्धरेन्महीम्
तो आकाशातले तारे, ग्रह, नक्षत्रे खाली आणू शकतो; आणि तो तेजस्वी राम बुडणाऱ्या पृथ्वीला वर उचलू शकतो.
भित्त्वा वेलां समुद्रस्य लोकानाप्लावयेद् विभुः। वेगं वापि समुद्रस्य वायुं वा विधमेच्छरैः
समुद्राची काठ फोडून तो सगळ्या लोकांना पाण्यात बुडवू शकतो; आणि समुद्राचा किंवा वाऱ्याचा वेगही आपल्या बाणांनी थोपवू शकतो.
संहृत्य वा पुनर्लोकान् विक्रमेण महायशाः। शक्तः श्रेष्ठः स पुरुषः स्रष्टुं पुनरपि प्रजाः
तो आपल्या शौर्याने सगळ्या लोकांना मागे घेऊ शकतो आणि तो श्रेष्ठ पुरुष पुन्हा नव्याने सृष्टी निर्माण करण्यासही समर्थ आहे.
नहि रामो दशग्रीव शक्यो जेतुं रणे त्वया। रक्षसां वापि लोकेन स्वर्गः पापजनैरिव
दशमुखा, तुला किंवा राक्षसांच्या जगाला युद्धात रामाला जिंकता येणार नाही, जसं पापी लोकांना स्वर्ग मिळत नाही.
न तं वध्यमहं मन्ये सर्वैर्देवासुरैरपि। अयं तस्य वधोपायस्तन्ममैकमनाः शृणु
माझ्या मते, सर्व देव आणि दैत्य मिळूनही त्याचा वध करू शकत नाहीत; पण त्याला मारण्याचा एक उपाय आहे—तो मी तुला एकाग्रपणे ऐकायला सांगतो.