कुलं व्यपदिशन् वीरः समरे कोऽभिधास्यति। मृत्युकाले तु सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम्
युद्धात कोणता वीर आपलं वंश सांगून, विशेषतः मृत्यू जवळ आला असताना आणि कुणी विचारलंही नाही, स्वतःचं कौतुक करतो?
सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्। सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना
तुझ्या या बढाईमुळे तुझी क्षुद्रता स्पष्ट झाली आहे, जशी फक्त वरून सोन्याची पॉलिश केलेली वस्तू किंवा अग्नीने तापलेली कुशाची काडी.
न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्। धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम्
पण मी इथे गदा हातात घेऊन उभा आहे, हे तुला दिसत नाही; मी पर्वतासारखा अढळ आणि धातूंनी झाकलेला आहे.
पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान् रणे तव। त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः
गदा हातात घेऊन मी युद्धात तुझे प्राण घेण्यास पूर्णपणे समर्थ आहे, जसा मृत्यूच्या दोरीने तीनही लोकांचा विनाश करतो.
कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्। अस्तं प्राप्नोति सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत्
खरं तर तुझ्याशी बोलायला खूप काही आहे, पण मी बोलणार नाही; सूर्य मावळत आहे आणि उशीर झाला तर युद्धात अडथळा येईल.
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते। त्वद्विनाशात् करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम्
तुझ्या हातून चौदा हजार राक्षस मारले गेले; आज मी तुला संपवून त्यांचे अश्रू पुसणार आहे.
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धः स गदां परमाङ्गदाम्। खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा
असं म्हणून प्रचंड रागाने खराने आपल्या उत्तम गदेचा प्रचंड फेक रामावर केला, जणू काही ती जळणारी वज्रगदा होती.
खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा। भस्म वृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात् तत्समीपतः
खराच्या हातून सोडलेली ती प्रज्वलित मोठी गदा झाडं आणि झुडुपं भस्म करत रामाजवळ आली.
तामापतन्तीं महतीं मृत्युपाशोपमां गदाम्। अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः
मृत्यूच्या दोरीसारखी ती मोठी गदा आकाशातून येताना रामाने आपल्या बाणांनी तुकडे तुकडे करून छिन्न केली.
सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले। गदा मन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता
ती गदा बाणांनी फोडली गेली आणि जमिनीवर पडली, जणू काही मंत्र आणि औषधांच्या शक्तीने साप मारला गेला.
thumb|त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील त्रीसावा सर्ग ऐका.
भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः। स्मयमान इदं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत्
धर्मप्रिय राघवाने आपल्या बाणांनी ती गदा फोडली, आणि हसत-हसत रागाने असे बोलला:
एतत् ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम। शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमुपगर्जसि
राक्षसांमधील नीच, हेच तुझं सगळं बळ मी दाखवलं. तू माझ्यापेक्षा दुर्बल आहेस, तरीही फुकट गर्जना करतोस.
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता। अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी
ही गदा माझ्या बाणांनी छिन्नभिन्न होऊन जमिनीवर पडली आहे, आणि तुझ्या फाजील गर्वाचा नाश केला आहे.
यत् त्वयोक्तं विनष्टानामिदमश्रुप्रमार्जनम्। राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः
तू म्हणालास की, मारल्या गेलेल्या राक्षसांचे अश्रू पुसतो, ते तुझे बोलही खोटेच आहेत.
नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः। प्राणानपहरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा
नीच, क्षुद्र स्वभावाच्या, खोटारड्या राक्षसा, मी तुझे प्राण गरुडाने अमृत घेते तसे हिरावून घेईन.
अद्य ते भिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम्। विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम्
आज माझ्या बाणांनी तुझा कंठ फाडला जाईल, आणि तुझे फेसाळते, बुडबुडते रक्त पृथ्वी प्यायील.
पांसुरूषितसर्वाङ्गः स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः। स्वप्स्यसे गां समाश्लिष्य दुर्लभां प्रमदामिव
संपूर्ण अंग मातीने माखलेले, हात शिथिल झालेले, तू जमिनीला बिलगून झोपशील, जणू दुर्लभ प्रेयसीला मिठी मारतोस.
प्रवृद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने। भविष्यन्ति शरण्यानां शरण्या दण्डका इमे
राक्षसांचा कलंक, जेव्हा तू खोल झोपेत पडशील, तेव्हा हे दंडकारण्य आश्रय शोधणाऱ्यांसाठी सुरक्षित होतील.
जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः। निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने
राक्षसा, जनस्थानात मी तुला बाणांनी मारल्यावर, सर्व ऋषी निर्भयपणे या वनात सर्वत्र संचार करतील.
अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः। बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः
आज, नातेवाईक गमावलेल्या, अश्रूंनी ओले तोंड असलेल्या, दुःखी व भयभीत राक्षसी भयामुळे पळून जातील.
अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थिकाः। अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः
आज, ज्या योग्य कुळातील स्त्रिया तुझ्या पत्नी आहेत, त्या दुःखाचा स्वाद घेतील आणि निरुपयोगी होतील.
नृशंसशील क्षुद्रात्मन् नित्यं ब्राह्मणकण्टक। त्वत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः
क्रूर स्वभावाच्या, क्षुद्र मनाच्या, ब्राह्मणांचा शत्रू राक्षसा, तुझ्यामुळे ऋषी भयाने संशयाने अग्नीत आहुती टाकतात.
तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं वने। खरो निर्भर्त्सयामास रोषात् खरतरस्वरः
राघवाने वनात असा संतापाने बोलताच, खराने रागाने कडक आवाजात त्याला झिडकारले.
दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः। वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्योर्वश्यो न बुध्यसे
तू फारच गर्विष्ठ आहेस, संकटातही निर्भय आहेस; म्हणून योग्य-अयोग्य बोलतोस, मृत्यूच्या तावडीत आहेस हे तुला कळत नाही.
कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये। कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः
ज्यांना काळाच्या फासात अडकवले जाते, ते आपले भान हरवतात आणि काय करावे, काय करू नये हे ओळखू शकत नाहीत.
एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भृकुटिं ततः। स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः
खराने असे म्हणून, भुवया ताठ करून, जवळचं एक मोठं सालाचं झाड पाहिलं.
रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन्। स तमुत्पाटयामास संदष्टदशनच्छदम्
रणात शस्त्र शोधताना, सर्वत्र पाहून, त्याने रागाने ओठ चावीत ते झाड उपटले.
तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनर्दित्वा महाबलः। राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्
मजबूत हातांनी ते झाड उपसून, मोठ्याने गर्जना करत, बलवान खराने 'तू आता मेलेला आहेस' असे म्हणत रामावर फेकले.
तमापतन्तं बाणौघैश्छित्त्वा रामः प्रतापवान्। रोषमाहारयत् तीव्रं निहन्तुं समरे खरम्
राघवांनी धाडसाने समोर येणाऱ्या बाणांच्या वर्षावाला छेदून टाकले आणि खराचा वध करण्यासाठी मनात प्रचंड राग उभा केला.