कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर। तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम्
जो जगाच्या विरुद्ध वागत असतो, रात्रभर हिंडणारा, त्याचा सर्व लोक लवकर नाश करतात, जसा दुष्ट साप दिसला की मारतात.
लोभात् पापानि कुर्वाणः कामाद् वा यो न बुध्यते। हृष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव
जो लोभ किंवा वासनेने पाप करतो आणि समजत नाही, त्याचा शेवट आनंदाने पाहतो, जसा ब्राह्मणी सर्पपकड्याचा अंत पाहते.
वसतो दण्डकारण्ये तापसान् धर्मचारिणः। किं नु हत्वा महाभागान् फलं प्राप्स्यसि राक्षस
दंडकारण्यात राहून, तू धर्मनिष्ठ तपस्वी मारलेस; हे राक्षसा, या पुण्यवानांना मारून तुला काय फळ मिळणार आहे?
न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः। ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः
जे क्रूर आणि पापकर्म करणारे, लोकांना निंद्य असतात, त्यांचे ऐश्वर्य फार काळ टिकत नाही, जसे मुळे सुकलेल्या झाडाचे होते.
अवश्यं लभते कर्ता फलं पापस्य कर्मणः। घोरं पर्यागते काले द्रुमः पुष्पमिवार्तवम्
पापकर्म करणाऱ्याला त्याच्या कर्माचे भयंकर फळ नक्कीच मिळते, योग्य वेळ आल्यावर, जसे झाडाला ऋतू आला की फुले येतात.
नचिरात् प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम्। सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर
पापकर्माचे फळ या जगात लवकर मिळते, रात्रभर हिंडणारा, जसे विष मिसळलेल्या अन्नाचे फळ खाल्ल्यावर मिळते.
पापमाचरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम्। अहमासादितो राज्ञा प्राणान् हन्तुं निशाचर
जो लोकांना त्रास देणारे भयंकर पाप करतो, त्याचा प्राण घेण्यासाठी मला राजाने पाठवले आहे, हे रात्रभर हिंडणारा.
अद्य भित्त्वा मया मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः। विदार्यातिपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः
आज मी सोडलेले सोन्याने मढवलेले बाण तुला भेदून फाडून टाकतील, जसे साप वाळमुळातून बाहेर पडतात.
ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः। तानद्य निहतः संख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि
दंडकारण्यात जे धर्मनिष्ठ लोक तुझ्या हातून मारले गेले, आज युद्धात मी तुला सैन्यासह ठार मारून त्यांच्यामागे पाठवीन.
अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः। निरयस्थं विमानस्था ये त्वया निहताः पुरा
ज्यांना तू पूर्वी मारलेस आणि जे आता स्वर्गात वास करत आहेत, ते महान ऋषी आज तुला बाणांनी घायाळ होऊन नरकात पडलेला पाहतील.
प्रहरस्व यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम। अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा
हवे तसे वार कर, जास्तीत जास्त प्रयत्न कर, पण आज मी तुझं डोकं जसं सहजपणे ताडफळ खाली पडतं तसं खाली पाडीन.
एवमुक्तस्तु रामेण क्रुद्धः संरक्तलोचनः। प्रत्युवाच ततो रामं प्रहसन् क्रोधमूर्च्छितः
रामाने असे म्हटल्यावर, क्रोधाने डोळे लाल झालेले खराने संतापाने हसत रामाला उत्तर दिलं.
प्राकृतान् राक्षसान् हत्वा युद्धे दशरथात्मज। आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि
दशरथपुत्रा, युद्धात साध्या राक्षसांना मारून तू स्वतःचं कौतुक कसं करतोस? हे काही गौरवास्पद कृत्य नाही.
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः। कथयन्ति न ते किंचित् तेजसा चातिगर्विताः
जे खरे शूर आणि बलवान असतात, ते पुरुषश्रेष्ठ लोक आपल्या सामर्थ्याचा गर्व असला तरी कधीच बढाई मारत नाहीत.
प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः। निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे
पण जे सामान्य, आत्मसंयम नसलेले आणि क्षत्रिय जातीचे कलंक असतात, तेच जगात निरर्थक बढाई मारतात, जसं तू करतोस, राम.
कुलं व्यपदिशन् वीरः समरे कोऽभिधास्यति। मृत्युकाले तु सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम्
युद्धात कोणता वीर आपलं वंश सांगून, विशेषतः मृत्यू जवळ आला असताना आणि कुणी विचारलंही नाही, स्वतःचं कौतुक करतो?
सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्। सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना
तुझ्या या बढाईमुळे तुझी क्षुद्रता स्पष्ट झाली आहे, जशी फक्त वरून सोन्याची पॉलिश केलेली वस्तू किंवा अग्नीने तापलेली कुशाची काडी.
न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्। धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम्
पण मी इथे गदा हातात घेऊन उभा आहे, हे तुला दिसत नाही; मी पर्वतासारखा अढळ आणि धातूंनी झाकलेला आहे.
पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान् रणे तव। त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः
गदा हातात घेऊन मी युद्धात तुझे प्राण घेण्यास पूर्णपणे समर्थ आहे, जसा मृत्यूच्या दोरीने तीनही लोकांचा विनाश करतो.
कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्। अस्तं प्राप्नोति सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत्
खरं तर तुझ्याशी बोलायला खूप काही आहे, पण मी बोलणार नाही; सूर्य मावळत आहे आणि उशीर झाला तर युद्धात अडथळा येईल.
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते। त्वद्विनाशात् करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम्
तुझ्या हातून चौदा हजार राक्षस मारले गेले; आज मी तुला संपवून त्यांचे अश्रू पुसणार आहे.
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धः स गदां परमाङ्गदाम्। खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा
असं म्हणून प्रचंड रागाने खराने आपल्या उत्तम गदेचा प्रचंड फेक रामावर केला, जणू काही ती जळणारी वज्रगदा होती.
खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा। भस्म वृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात् तत्समीपतः
खराच्या हातून सोडलेली ती प्रज्वलित मोठी गदा झाडं आणि झुडुपं भस्म करत रामाजवळ आली.
तामापतन्तीं महतीं मृत्युपाशोपमां गदाम्। अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः
मृत्यूच्या दोरीसारखी ती मोठी गदा आकाशातून येताना रामाने आपल्या बाणांनी तुकडे तुकडे करून छिन्न केली.
सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले। गदा मन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता
ती गदा बाणांनी फोडली गेली आणि जमिनीवर पडली, जणू काही मंत्र आणि औषधांच्या शक्तीने साप मारला गेला.
thumb|त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील त्रीसावा सर्ग ऐका.
भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः। स्मयमान इदं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत्
धर्मप्रिय राघवाने आपल्या बाणांनी ती गदा फोडली, आणि हसत-हसत रागाने असे बोलला:
एतत् ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम। शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमुपगर्जसि
राक्षसांमधील नीच, हेच तुझं सगळं बळ मी दाखवलं. तू माझ्यापेक्षा दुर्बल आहेस, तरीही फुकट गर्जना करतोस.
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता। अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी
ही गदा माझ्या बाणांनी छिन्नभिन्न होऊन जमिनीवर पडली आहे, आणि तुझ्या फाजील गर्वाचा नाश केला आहे.
यत् त्वयोक्तं विनष्टानामिदमश्रुप्रमार्जनम्। राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः
तू म्हणालास की, मारल्या गेलेल्या राक्षसांचे अश्रू पुसतो, ते तुझे बोलही खोटेच आहेत.