शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते। अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः
त्या वेळी दोन्ही वीर एकमेकांचा संहार करण्याच्या उद्देशाने प्रचंड लढा देत होते. त्यांच्या बाणांच्या वर्षावाने सूर्य पूर्णपणे झाकला गेला होता, म्हणून सूर्यप्रकाशही दिसत नव्हता.
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः। आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम्
नंतर खराने नाळी, नाराच आणि तीक्ष्ण टोकाचे विकर्णी असे विविध बाण घेऊन, रणभूमीत रामावर हल्ला केला, जणू काही मोठ्या हत्तीला अंकुशाने टोचले जाते तसा.
तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम्। ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम्
रथावर उभा राहून, हातात धनुष्य घेऊन, सर्व बाजूंनी वेढलेला तो राक्षस सर्व प्राण्यांना जणू मृत्यूने फास धरला आहे तसा दिसत होता.
हन्तारं सर्वसैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम्। परिश्रान्तं महासत्त्वं मेने रामं खरस्तदा
त्या वेळी खराने सर्व सैन्याचा संहार करणारा, पराक्रमी आणि महान तेजस्वी असा राम थकला आहे असे समजले.
तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम्। दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा
सिंहासारखा धाडसी आणि सिंहासारखी चाल असलेला खराला पाहून रामाला जराही भीती वाटली नाही, जशी सिंहाला लहान प्राण्याची भीती वाटत नाही.
ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः। आससादाथ तं रामं पतङ्ग इव पावकम्
मग सूर्यासारखा तेजस्वी आणि मोठा रथ घेऊन खराने रामाच्या दिशेने झेप घेतली, जणू पतंग ज्वाळेकडे धाव घेतो तसा.
ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः। खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्तलाघवम्
त्या रणभूमीत खराने आपल्या हातातील कौशल्य दाखवत, रामाच्या धनुष्याचा आणि त्यावर असलेल्या बाणाचा मूठीजवळ तुकडा केला.
स पुनस्त्वपरान् सप्त शरानादाय मर्मणि। निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान्
मग रामाने प्रचंड रागाने, इंद्राच्या वज्रासारखे तेजस्वी सात बाण घेऊन, रणात खराच्या महत्त्वाच्या जागांवर मारले.
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्। अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः
खराने हजारो बाणांनी अप्रतिम शक्ती असलेल्या रामाला छिन्नविछिन्न केले आणि रणभूमीत मोठ्याने गर्जना केली.
ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः। पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसम्
मग खराने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी रामाचे सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असलेले कवच भुईवर पडले.
स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः। रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्
संपूर्ण शरीरावर बाण लागून, प्रचंड रागाने पेटलेला राम रणभूमीत धगधगणाऱ्या, धुराविना जळणाऱ्या अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः। चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः
मग शत्रूंचा संहार करणारा रामाने दुसरे मोठे धनुष्य उचलून, शत्रूचा अंत करण्यासाठी ते सज्ज केले आणि त्याचा गंभीर आवाज झाला.
सुमहद् वैष्णवं यत् तदतिसृष्टं महर्षिणा। वरं तद् धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत
महर्षींनी दिलेले ते महान वैष्णव धनुष्य उचलून राम खराच्या दिशेने पुढे गेला.
ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः। चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम्
मग रामाने प्रचंड रागाने, सुवर्णपंख असलेल्या आणि घट्ट गुंडाळलेल्या बाणांनी, रणभूमीत खराचा ध्वज छेदून टाकला.
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः। जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया
तो सुंदर, अनेक ठिकाणी तुटलेला, सुवर्णाचा ध्वज पृथ्वीवर पडला, जणू देवांच्या आज्ञेने सूर्यच खाली उतरला.
तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः। विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः
रागाने भरलेल्या खराने, चार बाणांनी रामाच्या अंगावर आणि हृदयावर अगदी अचूकपणे वार केला, जसे हत्तीला भाले टोचले जातात.
स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः। विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम्
खराच्या धनुष्यातून सुटलेल्या असंख्य बाणांनी रामाचा संपूर्ण देह भेदला गेला, त्याचे अंग रक्ताने माखले गेले आणि तो अत्यंत संतप्त झाला.
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः संगृह्य परमाहवे। मुमोच परमेष्वासः षट् शरानभिलक्षितान्
तेव्हा धनुर्धरांत श्रेष्ठ असलेल्या रामाने त्या महायुद्धात आपले धनुष्य उचलले आणि अत्यंत नेमकेपणाने सहा बाण सोडले.
शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् । त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह
एका बाणाने त्याने डोके भेदले, दोन बाणांनी दोन्ही हातांना घाव घातला, आणि तीन अर्धचंद्राकृती बाणांनी छातीवर जखमा केल्या.
रथस्य युगमेकेन चतुर्भिः शबलान् हयान्। षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खरसारथेः
एका बाणाने त्याने रथाचा जू तोडला, चार बाणांनी रंगीत घोड्यांना घाव घातला, आणि सहाव्या बाणाने युद्धात खराचा सारथ्याचा डोके छाटले.
त्रिभिस्त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्यामक्षं महाबलः। द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः
तीन बाणांनी बलवानाने तीन वेत तोडले; दोन बाणांनी महाबलवानाने अक्ष तोडला; आणि बाराव्या बाणाने खराचे बाणासह धनुष्य छेदले.
छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव। त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम्
वज्रासारख्या तेजस्वी बाणाने धनुष्य छेदून, हसत हसत राघवाने तेराव्या बाणाने, इंद्रासारखा, युद्धात खराला भेदले.
प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः। गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा
धनुष्य तुटले, रथ उध्वस्त झाला, घोडे आणि सारथी मारले गेले; मग खराने गदा हातात घेऊन खाली उडी मारली आणि जमिनीवर उभा राहिला.
तत् कर्म रामस्य महारथस्य समेत्य देवाश्च महर्षयश्च। अपूजयन् प्राञ्जलयः प्रहृष्टा- स्तदा विमानाग्रगताः समेताः
त्या महाकर्मासाठी, सर्व देव आणि महर्षी, विमानांमध्ये एकत्र येऊन, आनंदाने हात जोडून, त्या महाबली रामाचे पूजन करू लागले.
thumb|एकोनत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील अरण्यकांडातील एकोणतीसावा सर्ग ऐका.
खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम्। मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत्
रामा, तेजस्वी असलेला, खराला रथाविना गदा हातात घेऊन उभा असताना पाहून, प्रथम मृदू आणि नंतर कठोर असे बोलू लागला.
गजाश्वरथसम्बाधे बले महति तिष्ठता। कृतं ते दारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम्
हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेल्या या मोठ्या सैन्यात उभा राहून, तू सर्व लोकांना निंद्य असे भयंकर कर्म केले आहेस.
उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत् । त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति
तू सर्व प्राण्यांना भय दाखवणारा, क्रूर आणि पापकर्म करणारा आहेस; असे वागणाऱ्याला तीनही लोकांचा स्वामी असला तरी टिकू शकत नाही.
कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर। तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम्
जो जगाच्या विरुद्ध वागत असतो, रात्रभर हिंडणारा, त्याचा सर्व लोक लवकर नाश करतात, जसा दुष्ट साप दिसला की मारतात.
लोभात् पापानि कुर्वाणः कामाद् वा यो न बुध्यते। हृष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव
जो लोभ किंवा वासनेने पाप करतो आणि समजत नाही, त्याचा शेवट आनंदाने पाहतो, जसा ब्राह्मणी सर्पपकड्याचा अंत पाहते.