शिरांस्यपातयत् त्रीणि वेगवद्भिस्त्रिभिः शरैः। स धूमशोणितोद्गारी रामबाणाभिपीडितः
तीन वेगवान बाणांनी त्याने त्रिशिराची तीनही मुळे खाली पाडली; धूर आणि रक्त वाहू लागले, रामाच्या बाणांनी तो छळला गेला.
न्यपतत् पतितैः पूर्वं समरस्थो निशाचरः। हतशेषास्ततो भग्ना राक्षसाः खरसंश्रयाः
तो निशाचर आधीच जखमी झालेला, रणभूमीत पडून गेला; मग उरलेले राक्षस, हरलेले आणि घाबरलेले, खराकडे पळाले.
द्रवन्ति स्म न तिष्ठन्ति व्याघ्रत्रस्ता मृगा इव। तान् खरो द्रवतो दृष्ट्वा निवर्त्य रुषितस्त्वरन्। राममेवाभिदुद्राव राहुश्चन्द्रमसं यथा
ते वाघाच्या भीतीने पळणाऱ्या हरणांसारखे पळू लागले, कुणीही थांबले नाही; हे पाहून, खरा रागाने त्यांना परत बोलावून वेगाने रामाकडे झेपावला, जसा राहू चंद्राकडे धावतो.
thumb|अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥३-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकीरामायणातील अरण्यकांडातील अठ्ठाविसावा सर्ग.
निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह। खरस्याप्यभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम्
रणात दूषण आणि त्रिशिरा मारले गेलेले पाहून, खरालाही रामाच्या पराक्रमाची भीती वाटू लागली.
स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम्। हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि
त्याने पाहिले की, राक्षसांची बलाढ्य सेना, दूषण आणि त्रिशिरासह, एकट्या रामाने नष्ट केली आहे.
तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः। आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा
आपली सेना बहुतांश मारली गेली आहे हे पाहून, खरा मनाने खचला आणि तो रामाकडे तसाच धावला, जसा नमुचि इंद्राकडे गेला.
विकृष्य बलवच्चापं नाराचान् रक्तभोजनान्। खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव
त्याने आपले बलवान धनुष्य ओढून, रक्तपिपासू, टोकदार बाण रामावर फेकले, जणू संतापलेले विषारी सर्पच.
ज्यां विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन्। चचार समरे मार्गान् शरै रथगतः खरः
धनुष्याची प्रत्यंचा वारंवार वाजवत, आपल्या अस्त्रविद्येचे कौशल्य दाखवत, खरा रथावरून रणभूमीत सर्वत्र बाण सोडू लागला.
स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः। पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद् धनुः
त्या महाबलवान रथीने सर्व दिशा आणि कोपरे बाणांनी भरून टाकले; हे पाहून रामाने आपले मोठे धनुष्य उचलले.
स सायकैर्दुर्विषहैर्विस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः। नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः
अग्नीच्या ज्वाळांसारखे, सहन न होणारे बाण सोडून त्याने आकाश जणू रिकामेच केले, जसे पावसाळ्यात ढग पाऊस पाडतात.
तद् बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः। पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसंकुलम्
खरा आणि राम यांनी सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी सगळे आकाश बाणांनी भरून गेले, सर्वत्र बाणांचा मारा झाला आणि कुठेही मोकळी जागा राहिली नाही.
शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते। अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः
त्या वेळी दोन्ही वीर एकमेकांचा संहार करण्याच्या उद्देशाने प्रचंड लढा देत होते. त्यांच्या बाणांच्या वर्षावाने सूर्य पूर्णपणे झाकला गेला होता, म्हणून सूर्यप्रकाशही दिसत नव्हता.
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः। आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम्
नंतर खराने नाळी, नाराच आणि तीक्ष्ण टोकाचे विकर्णी असे विविध बाण घेऊन, रणभूमीत रामावर हल्ला केला, जणू काही मोठ्या हत्तीला अंकुशाने टोचले जाते तसा.
तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम्। ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम्
रथावर उभा राहून, हातात धनुष्य घेऊन, सर्व बाजूंनी वेढलेला तो राक्षस सर्व प्राण्यांना जणू मृत्यूने फास धरला आहे तसा दिसत होता.
हन्तारं सर्वसैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम्। परिश्रान्तं महासत्त्वं मेने रामं खरस्तदा
त्या वेळी खराने सर्व सैन्याचा संहार करणारा, पराक्रमी आणि महान तेजस्वी असा राम थकला आहे असे समजले.
तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम्। दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा
सिंहासारखा धाडसी आणि सिंहासारखी चाल असलेला खराला पाहून रामाला जराही भीती वाटली नाही, जशी सिंहाला लहान प्राण्याची भीती वाटत नाही.
ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः। आससादाथ तं रामं पतङ्ग इव पावकम्
मग सूर्यासारखा तेजस्वी आणि मोठा रथ घेऊन खराने रामाच्या दिशेने झेप घेतली, जणू पतंग ज्वाळेकडे धाव घेतो तसा.
ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः। खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्तलाघवम्
त्या रणभूमीत खराने आपल्या हातातील कौशल्य दाखवत, रामाच्या धनुष्याचा आणि त्यावर असलेल्या बाणाचा मूठीजवळ तुकडा केला.
स पुनस्त्वपरान् सप्त शरानादाय मर्मणि। निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान्
मग रामाने प्रचंड रागाने, इंद्राच्या वज्रासारखे तेजस्वी सात बाण घेऊन, रणात खराच्या महत्त्वाच्या जागांवर मारले.
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्। अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः
खराने हजारो बाणांनी अप्रतिम शक्ती असलेल्या रामाला छिन्नविछिन्न केले आणि रणभूमीत मोठ्याने गर्जना केली.
ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः। पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसम्
मग खराने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी रामाचे सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असलेले कवच भुईवर पडले.
स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः। रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्
संपूर्ण शरीरावर बाण लागून, प्रचंड रागाने पेटलेला राम रणभूमीत धगधगणाऱ्या, धुराविना जळणाऱ्या अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः। चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः
मग शत्रूंचा संहार करणारा रामाने दुसरे मोठे धनुष्य उचलून, शत्रूचा अंत करण्यासाठी ते सज्ज केले आणि त्याचा गंभीर आवाज झाला.
सुमहद् वैष्णवं यत् तदतिसृष्टं महर्षिणा। वरं तद् धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत
महर्षींनी दिलेले ते महान वैष्णव धनुष्य उचलून राम खराच्या दिशेने पुढे गेला.
ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः। चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम्
मग रामाने प्रचंड रागाने, सुवर्णपंख असलेल्या आणि घट्ट गुंडाळलेल्या बाणांनी, रणभूमीत खराचा ध्वज छेदून टाकला.
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः। जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया
तो सुंदर, अनेक ठिकाणी तुटलेला, सुवर्णाचा ध्वज पृथ्वीवर पडला, जणू देवांच्या आज्ञेने सूर्यच खाली उतरला.
तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः। विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः
रागाने भरलेल्या खराने, चार बाणांनी रामाच्या अंगावर आणि हृदयावर अगदी अचूकपणे वार केला, जसे हत्तीला भाले टोचले जातात.
स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः। विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम्
खराच्या धनुष्यातून सुटलेल्या असंख्य बाणांनी रामाचा संपूर्ण देह भेदला गेला, त्याचे अंग रक्ताने माखले गेले आणि तो अत्यंत संतप्त झाला.
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः संगृह्य परमाहवे। मुमोच परमेष्वासः षट् शरानभिलक्षितान्
तेव्हा धनुर्धरांत श्रेष्ठ असलेल्या रामाने त्या महायुद्धात आपले धनुष्य उचलले आणि अत्यंत नेमकेपणाने सहा बाण सोडले.