दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः। हेममाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः
दुर्जय करवीराक्ष, कठोर परुष, काळकर्मुक, हेममाळी, महामाळी, सर्पास्य आणि रुधिराशन—
द्वादशैते महावीर्या बलाध्यक्षाः ससैनिकाः। राममेवाभ्यधावन्त विसृजन्तः शरोत्तमान्
हे बारा पराक्रमी, आपल्या सैन्यासह सेनापती, उत्तम बाण सोडत रामावर तुटून पडले.
ततः पावकसंकाशैर्हेमवज्रविभूषितैः। जघान शेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः
मग तेजस्वी रामाने सोन्याने व वज्राने शोभलेल्या, अग्नीसारखे चमकणारे बाण सोडून उरलेल्या सैन्याचा संहार केला.
ते रुक्मपुङ्खा विशिखाः सधूमा इव पावकाः। निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान्
सोन्याच्या पिसांनी सजलेले ते बाण धुरकट ज्वाळांसारखे चमकत होते आणि वज्रासारखे मोठ्या झाडांना फाडतात तसे त्यांनी राक्षसांचा नाश केला.
रक्षसां तु शतं रामः शतेनैकेन किर्णना। सहस्रं तु सहस्रेण जघान रणमूर्धनि
रामाने शंभर राक्षसांना शंभर बाणांनी आणि हजार राक्षसांना हजार बाणांनी रणभूमीवर ठार केले.
तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः। निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः
त्यांचे कवच व दागिने तुटलेले, धनुष्ये मोडलेली, रक्ताने माखलेले ते रात्री हिंडणारे राक्षस जमिनीवर कोसळले.
तैर्मुक्तकेशैः समरे पतितैः शोणितोक्षितैः। विस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव
त्या युद्धात पडलेल्या, मोकळ्या केसांनी आणि रक्ताने माखलेल्या राक्षसांनी सगळी जमीन जणू मोठ्या यज्ञवेदीवर कुश घातल्यासारखी व्यापली होती.
तत्क्षणे तु महाघोरं वनं निहतराक्षसम्। बभूव निरयप्रख्यं मांसशोणितकर्दमम्
त्या क्षणी, राक्षसांच्या मृतदेहांनी भरलेलं ते जंगल अतिशय भयंकर दिसू लागलं; तेथील मांस आणि रक्त यामुळे ते नरकासारखं घाण झालं होतं.
चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्। हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना
भयंकर कृत्ये करणारे चौदा हजार राक्षस रामाने, एकट्याने, पायदळावर लढत असतानाच मारले.
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरः शेषो महारथः। राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः
त्या संपूर्ण सैन्यात फक्त खर हा बलाढ्य रथी, त्रिशिरा हा राक्षस आणि शत्रूंचा नाश करणारा राम एवढेच उरले.
शेषा हता महावीर्या राक्षसा रणमूर्धनि। घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्याग्रजेन ते
लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ रामाने त्या रणभूमीत सर्व उरलेले, अत्यंत शूर, भयंकर आणि पराक्रमी राक्षस मारले.
ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा। रथेन रामं महता खरस्ततः समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः
मग, आपल्या भयंकर सैन्याचा रामाने या मोठ्या युद्धात संहार केला हे पाहून, खर मोठ्या रथावर बसून, जणू वज्र उचललेल्या इंद्रासारखा, रामाकडे झेपावला.
thumb|सप्तविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील सत्ताविसावा सर्ग ऐका.
खरं तु रामाभिमुखं प्रयान्तं वाहिनीपतिः। राक्षसस्त्रिशिरा नाम संनिपत्येदमब्रवीत्
खर रामाकडे जात असताना, सेनापती असलेल्या त्रिशिरा नावाच्या राक्षसाने त्याला आडवं येऊन असं म्हटलं—
मां नियोजय विक्रान्तं त्वं निवर्तस्व साहसात्। पश्य रामं महाबाहुं संयुगे विनिपातितम्
तू मला, या धाडसी युद्धात, पाठव; आणि स्वतः मागे हट. बघ, त्या महाबाहू रामाला मी युद्धात कसा पाडतो.
प्रतिजानामि ते सत्यमायुधं चाहमालभे। यथा रामं वधिष्यामि वधार्हं सर्वरक्षसाम्
मी तुला खरं वचन देतो आणि शस्त्र उचलतो—सर्व राक्षसांमध्ये मृत्यूस पात्र असलेल्या रामाचा मी नाश करीन.
अहं वास्य रणे मृत्युरेष वा समरे मम। विनिवर्त्य रणोत्साहं मुहूर्तं प्राश्निको भव
या युद्धात मी त्याचा मृत्यू ठरीन किंवा तो माझा. तू थोडा वेळ युद्धाची घाई थांबव आणि साक्षीदार राहा.
प्रहृष्टो वा हते रामे जनस्थानं प्रयास्यसि। मयि वा निहते रामं संयुगाय प्रयास्यसि
राम मारला गेला तर तू आनंदाने जनस्थानात परत जाशील; आणि मी मारला गेलो तर तू रामाशी युद्ध करायला पुढे जाशील.
खरस्त्रिशिरसा तेन मृत्युलोभात् प्रसादितः। गच्छ युध्येत्यनुज्ञातो राघवाभिमुखो ययौ
मृत्यूची इच्छा असलेल्या त्रिशिराने विनंती केल्यावर खराने त्याला 'जा, लढ' असं म्हणत परवानगी दिली, आणि त्रिशिरा रामाकडे निघाला.
त्रिशिरास्तु रथेनैव वाजियुक्तेन भास्वता। अभ्यद्रवद् रणे रामं त्रिशृङ्ग इव पर्वतः
त्रिशिरा तेजस्वी घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून, जणू तीन शिखर असलेला डोंगरच, अशा थाटात रामावर चालून गेला.
शरधारासमूहान् स महामेघ इवोत्सृजन्। व्यसृजत् सदृशं नादं जलार्द्रस्येव दुन्दुभेः
तो जणू मोठ्या मेघासारखा बाणांचा वर्षाव करत होता, आणि त्याच्या बाणांचा आवाज पाण्याने ओले झालेल्या नगाऱ्यासारखा घुमत होता.
आगच्छन्तं त्रिशिरसं राक्षसं प्रेक्ष्य राघवः। धनुषा प्रतिजग्राह विधुन्वन् सायकान् शितान्
त्रिशिरा राक्षस रामाकडे येताना पाहून, रामाने आपले धनुष्य तयार केले आणि तीक्ष्ण बाण हलवत त्याला सामोरा गेला.
स सम्प्रहारस्तुमुलो रामत्रिशिरसोस्तदा। सम्बभूवातिबलिनोः सिंहकुञ्जरयोरिव
त्या वेळी राम आणि त्रिशिरा या दोघांमध्ये सिंह आणि हत्तीच्या लढाईसारखा प्रचंड गदारोळाचा संग्राम झाला.
ततस्त्रिशिरसा बाणैर्ललाटे ताडितस्त्रिभिः। अमर्षी कुपितो रामः संरब्ध इदमब्रवीत्
मग त्रिशिराने तीन बाणांनी रामाच्या कपाळावर घाव घातला. त्यामुळे संतप्त आणि रागाने पेटलेल्या रामाने तिथेच असे शब्द उच्चारले.
अहो विक्रमशूरस्य राक्षसस्येदृशं बलम्। पुष्पैरिव शरैर्योऽहं ललाटेऽस्मि परिक्षतः
अहो, या राक्षसाचा किती जबरदस्त बळ आहे! त्याच्या बाणांनी माझ्या कपाळावर जणू फुलांनी घाव घातला आहे.
ममापि प्रतिगृह्णीष्व शरांश्चापगुणाच्च्युतान्। एवमुक्त्वा सुसंरब्धः शरानाशीविषोपमान्
आता माझ्या धनुष्याच्या प्रत्यंगावरून सुटलेले हे बाणसुद्धा तू स्वीकार. असे म्हणून, तो अत्यंत संतापून, विषारी सर्पांसारखे बाण उचलतो.
त्रिशिरोवक्षसि क्रुद्धो निजघान चतुर्दश। चतुर्भिस्तुरगानस्य शरैः संनतपर्वभिः
रागाने त्याने त्रिशिराच्या छातीवर चौदा बाण मारले आणि चार टोकदार बाणांनी त्याच्या घोड्यांनाही घायाळ केले.
न्यपातयत तेजस्वी चतुरस्तस्य वाजिनः। अष्टभिः सायकैः सूतं रथोपस्थे न्यपातयत्
तेजस्वी रामाने त्या चारही घोड्यांना खाली पाडले आणि आठ बाणांनी सारथीलाही रथाच्या तळात फेकले.
रामश्चिच्छेद बाणेन ध्वजं चास्य समुच्छ्रितम्। ततो हतरथात् तस्मादुत्पतन्तं निशाचरम्
रामाने एका बाणाने त्याचा उंचावलेला ध्वज कापून टाकला; आणि मग, रथ उद्ध्वस्त झाल्यावर तो निशाचर उडी मारून खाली पडला.
चिच्छेद रामस्तं बाणैर्हृदये सोऽभवज्जडः। सायकैश्चाप्रमेयात्मा सामर्षस्तस्य रक्षसः
रामाने बाणांनी त्याच्या हृदयावर घाव घातला, त्यामुळे तो बधीर झाला; आणि अमाप सामर्थ्याने, संतापून त्याच्यावर आणखी बाणांचा वर्षाव केला.