तेषां सुतुमुलः शब्दः पूरयामास तद् वनम्। तेन शब्देन वित्रस्ताः श्वापदा वनचारिणः
त्या राक्षसांच्या प्रचंड गोंगाटाने ते जंगल भरून गेलं; त्या आवाजाने घाबरून जंगली जनावरे तिथून पळून गेली.
दुद्रुवुर्यत्र निःशब्दं पृष्ठतो नावलोकयन्। तच्चानीकं महावेगं रामं समनुवर्तत
ती जनावरे जिथे शांतता होती तिकडे मागे वळून न पाहता धावत गेली; आणि ते प्रचंड वेगवान सैन्य रामाच्या दिशेने सरसावलं.
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम्। रामोऽपि चारयंश्चक्षुः सर्वतो रणपण्डितः
नाना प्रकारची शस्त्रं घेतलेलं, समुद्रासारखं गूढ आणि विशाल असलेलं ते सैन्य रामासमोर उभं होतं; आणि युद्धात पारंगत असलेला राम सर्व बाजूंनी नजर फिरवत होता.
ददर्श खरसैन्यं तद् युद्धायाभिमुखो गतः। वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान्
रामाने युद्धासाठी पुढे येणाऱ्या खराच्या सैन्याला पाहिलं, आणि आपल्या भयंकर धनुष्याला प्रत्यंचा लावून, तूणीरातून बाण काढले.
क्रोधमाहारयत् तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम्। दुष्प्रेक्ष्यश्चाभवत् क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन्
रामाने सर्व राक्षसांचा संहार करण्यासाठी तीव्र क्रोध उचलला; तो रागावलेला राम पाहणंही कठीण झालं, जणू युगाच्या अंताचा प्रज्वलित अग्नीच.
तं दृष्ट्वा तेजसाऽऽविष्टं प्राव्यथन् वनदेवताः। तस्य रुष्टस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा। दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः
राम तेजाने भरलेला पाहून वनातील देवता घाबरल्या; त्याचा रागावलेला रूप त्या वेळी जणू दक्षाचा यज्ञ नष्ट करायला सज्ज असलेल्या पिनाकधारी शिवासारखं दिसत होतं.
तत्कार्मुकैराभरणै रथैश्च तद्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः। बभूव सैन्यं पिशिताशनानां सूर्योदये नीलमिवाभ्रजालम्
त्यांच्या धनुष्यांनी, दागिन्यांनी, रथांनी आणि अग्निसारख्या तेजस्वी कवचांनी, त्या मांसाहारी राक्षसांचं सैन्य सूर्य उगवल्यावर काळ्या मेघांच्या गडद थरासारखं दिसत होतं.
thumb|पञ्चविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील पंचविंश सर्ग ऐका.
अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं तं रिपुघातिनम्। ददर्शाश्रममागम्य खरः सह पुरःसरैः
खराने आपल्या प्रमुख योद्ध्यांसह आश्रमात येऊन, शत्रूंचा संहार करणारा, रागावलेला आणि धनुष्य हातात घेतलेला राम पाहिला.
तं दृष्ट्वा सगुणं चापमुद्यम्य खरनिःस्वनम्। रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यतामित्यचोदयत्
त्याला प्रत्यंचा चढवलेलं धनुष्य उंचावलेलं पाहून, खराने मोठ्या गर्जनेने आपल्या सारथ्याला रामाच्या दिशेने रथ हाकायला सांगितलं.
स खरस्याज्ञया सूतस्तुरगान् समचोदयत्। यत्र रामो महाबाहुरेको धुन्वन् धनुः स्थितः
खराच्या आज्ञेने सारथ्याने घोड्यांना तिथे नेलं, जिथे महाबाहू राम एकटा धनुष्य फिरवत उभा होता.
तं तु निष्पतितं दृष्ट्वा सर्वतो रजनीचराः। मुञ्चमाना महानादं सचिवाः पर्यवारयन्
त्याला पुढे येताना पाहून, सर्व रात्रभर हिंडणारे राक्षस आणि त्याचे मंत्री मोठ्या आवाजात ओरडत त्याच्या भोवती जमले.
स तेषां यातुधानानां मध्ये रथगतः खरः। बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ्ग इवोदितः
रथावर उभा असलेला खर त्या राक्षसांच्या मध्ये जणू ताऱ्यांमध्ये उगवलेला लाल तारा (मंगळ) भासू लागला.
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्। अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः
मग खराने हजारो बाणांनी अप्रतिम सामर्थ्य असलेल्या रामावर हल्ला केला आणि रणभूमीत मोठ्या आवाजात गर्जना केली.
ततस्तं भीमधन्वानं क्रुद्धाः सर्वे निशाचराः। रामं नानाविधैः शस्त्रैरभ्यवर्षन्त दुर्जयम्
त्यावेळी सर्व संतप्त राक्षसांनी, भयंकर धनुष्य असलेल्या आणि जिंकता न येणाऱ्या रामावर अनेक प्रकारच्या शस्त्रांनी हल्ला चढवला.
मुद्गरैरायसैः शूलैः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः। राक्षसाः समरे शूरं निजघ्नू रोषतत्पराः
रागाने पेटलेल्या राक्षसांनी रणभूमीत शूर रामावर गदा, लोखंडी भाले, भाला, तलवारी आणि कुऱ्हाडी यांनी वार केले.
ते बलाहकसंकाशा महाकाया महाबलाः। अभ्यधावन्त काकुत्स्थं रथैर्वाजिभिरेव च
मेघासारखे विशाल आणि बलाढ्य असलेले ते राक्षस रथ आणि घोड्यांवर बसून काकुत्स्थ रामावर तुटून पडले.
गजैः पर्वतकूटाभै रामं युद्धे जिघांसवः। ते रामे शरवर्षाणि व्यसृजन् रक्षसां गणाः
डोंगरासारख्या मोठ्या हत्तींसह, रामाला युद्धात मारण्याच्या इच्छेने ते राक्षस सैन्य रामावर बाणांचा वर्षाव करू लागले.
शैलेन्द्रमिव धाराभिर्वर्षमाणा महाघनाः। सर्वैः परिवृतो रामो राक्षसैः क्रूरदर्शनैः
भीषण रूप असलेल्या सर्व राक्षसांनी वेढलेल्या रामाचे रूप जणू एखाद्या पर्वतासारखे होते, ज्यावर मोठे मेघ पाऊस पाडत आहेत.
तिथिष्विव महादेवो वृतः पारिषदां गणैः। तानि मुक्तानि शस्त्राणि यातुधानैः स राघवः
जसे एखाद्या सणाच्या दिवशी महादेव आपल्या सेवकांच्या गटांनी वेढलेले असतात, तसे ते यक्षांनी सोडलेली शस्त्रे राघव रामाने स्वीकारली.
प्रतिजग्राह विशिखैर्नद्योघानिव सागरः। स तैः प्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रो न विव्यथे
रामाने त्या शस्त्रांना बाणांनी परतवले, जसे समुद्र नद्यांचे पूर आपल्यात सामावतो; ती भीषण शस्त्रे अंगावर लागली तरी तो डगमगला नाही.
रामः प्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिव महाचलः। स विद्धः क्षतजादिग्धः सर्वगात्रेषु राघवः
रामाचा सर्व देह बाणांनी छिन्नभिन्न झाला आणि रक्ताने माखला गेला, तेव्हा तो जणू अनेक प्रज्वलित वज्रांनी घायाळ झालेला मोठा पर्वतच वाटत होता.
बभूव रामः संध्याभ्रैर्दिवाकर इवावृतः। विषेदुर्देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
राम जणू संध्याकाळच्या मेघांनी झाकलेला सूर्यच दिसत होता; हे पाहून देव, गंधर्व, सिद्ध आणि मोठे ऋषी निराश झाले.
एकं सहस्रैर्बहुभिस्तदा दृष्ट्वा समावृतम्। ततो रामस्तु संक्रुद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः
त्याला एकट्याला हजारोंनी वेढलेले पाहून, मग राम संतापून, वर्तुळाकार उभा राहून धनुष्य सज्ज करू लागला.
ससर्ज निशितान् बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः। दुरावारान् दुर्विषहान् कालपाशोपमान् रणे
रामाने रणभूमीत शेकडो-हजारो धारदार बाण सोडले, जे कोणालाही थांबवता किंवा सहन करता येणार नाहीत, मृत्यूच्या फासासारखे.
मुमोच लीलया कङ्कपत्रान् काञ्चनभूषणान्। ते शराः शत्रुसैन्येषु मुक्ता रामेण लीलया
रामाने सहजतेने सोन्याने सजवलेले, पक्ष्यांच्या पिसांनी युक्त बाण सोडले; हे बाण शत्रूंच्या सैन्यावर खेळता खेळता पडले.
आददू रक्षसां प्राणान् पाशाः कालकृता इव। भित्त्वा राक्षसदेहांस्तांस्ते शरा रुधिराप्लुताः
मृत्यूच्या फासासारखे ते बाण राक्षसांचे प्राण घेऊ लागले; राक्षसांच्या देहांना भेदून, ते बाण रक्ताने माखले गेले.
अन्तरिक्षगता रेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः। असंख्येयास्तु रामस्य सायकाश्चापमण्डलात्
आकाशात गेलेले ते बाण प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते; रामाच्या धनुष्याच्या वर्तुळातून असंख्य बाण निघत होते.
विनिष्पेतुरतीवोग्रा रक्षःप्राणापहारिणः। तैर्धनूंषि ध्वजाग्राणि चर्माणि कवचानि च
ते अत्यंत भयंकर बाण राक्षसांचे प्राण घेणारे होते; त्यांच्याने रामाने धनुष्ये, ध्वजांच्या टोकां, ढाली आणि कवचं कापली.
बाहून् सहस्ताभरणानूरून् करिकरोपमान्। चिच्छेद रामः समरे शतशोऽथ सहस्रशः
रामाने रणभूमीत शेकडो-हजारो कडेवर दागिने असलेले हात आणि हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे जाडजूड मांड्या छाटल्या.