उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण। निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः
लक्ष्मणा, जे लढायला निघाले आहेत आणि ज्यांचा चेहरा फिकट पडतो, त्यांचं आयुष्य संपत आलंय असं समजावं.
रक्षसां नर्दतां घोरः श्रूयतेऽयं महाध्वनिः। आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः
राक्षसांच्या भीषण आरोळ्यांमुळे आणि त्यांच्या वाईट कर्मांनी वाजवलेल्या नगाऱ्यांच्या आवाजामुळे भयंकर गडगडाट ऐकू येतोय.
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता। आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता
जो चांगलं व्हावं असं इच्छितो, त्याने येणाऱ्या संकटाची कल्पना ठेवून आधीच तयारी करायला हवी.
तस्माद् गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः। गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसंकुलाम्
म्हणून, वैदेहीला घेऊन, धनुष्य आणि बाण हातात घे, आणि डोंगरावरील झाडांनी वेढलेल्या सुरक्षित गुहेत जाऊन लप.
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया। शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम्
मी स्वतः त्यांना सामोरा जाईन; या गोष्टीवर तू माझ्याशी वाद करू नकोस. माझ्या आज्ञेप्रमाणे लगेच जा, मुला, वेळ दवडू नकोस.
त्वं हि शूरश्च बलवान् हन्या एतान् न संशयः। स्वयं निहन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान्
तू खरंच शूर आणि बलवान आहेस, आणि नक्कीच हे शत्रू मारू शकतोस; पण मला स्वतः सर्व निशाचरांचा संहार करायचा आहे.
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः सह सीतया। शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत्
रामाने असं सांगितल्यावर, लक्ष्मण सीतेसह बाण आणि धनुष्य घेऊन त्या सुरक्षित गुहेत गेला.
तस्मिन् प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया। हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत्
लक्ष्मण सीतेसह गुहेत गेल्यावर, राम म्हणाला, 'चला, आता ते येऊ द्या!' आणि आपलं कवच चढवलं.
स तेनाग्निनिकाशेन कवचेन विभूषितः। बभूव रामस्तिमिरे महानग्निरिवोत्थितः
त्या अग्निसारख्या तेजस्वी कवचाने सुशोभित झालेला राम अंधारात जणू मोठा प्रज्वलित अग्नि भासू लागला.
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान्। सम्बभूवास्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः
तो वीर धनुष्य उचलून मोठे बाण घेत तिथे उभा राहिला आणि त्याच्या धनुष्याच्या टणत्काराने साऱ्या दिशा भरून गेल्या.
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः। समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकांक्षया
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण हे सर्व महात्मे युद्ध पाहण्यासाठी एकत्र जमले.
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः। समेत्य चोचुः सहितास्तेऽन्योन्यं पुण्यकर्मणः
आणि ब्रह्मर्षींमध्ये श्रेष्ठ असणारे महात्मा ऋषीही एकत्र आले आणि ते पुण्यवान एकमेकांशी बोलू लागले.
स्वस्ति गोब्राह्मणानां च लोकानां चेति संस्थिताः। जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान्
गायी, ब्राह्मण आणि सर्व लोकांचे कल्याण व्हावे! युद्धात राघवाने पौलस्त्य आणि निशाचरांवर विजय मिळवावा!
चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुरपुंगवान्। एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम्
जसा चक्रधारी युद्धात सर्व असुरांचा नाश करतो, तसं म्हणून त्यांनी पुन्हा एकमेकांकडे पाहत बोलायला सुरुवात केली.
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्। एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति
भयंकर कर्म करणारे चौदा हजार राक्षस आणि एकटा धर्मात्मा राम—हे युद्ध कसं होईल?
आविष्टं तेजसा रामं संग्रामशिरसि स्थितम्। दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद् विव्यथिरे तदा
युद्धाच्या अग्रभागी उभा असलेला, तेजाने उजळलेला राम पाहून सगळ्या जीवांना भीतीने धडधडू लागलं.
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः। बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव महात्मनः
अक्लिष्ट कर्म असलेल्या रामाचं रूप त्या क्षणी इतकं अद्वितीय झालं, की रागावलेल्या महात्मा रुद्रासारखं वाटू लागलं.
इति सम्भाष्यमाणे तु देवगन्धर्वचारणैः। ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरचर्मायुधध्वजम्
देव, गंधर्व आणि चारण असे बोलत असताना, तेव्हा भयंकर चर्म, शस्त्र आणि ध्वज घेऊन, गडद आणि भीषण गर्जना करणारा एक मोठा सैन्यसमूह उभा राहिला.
अनीकं यातुधानानां समन्तात् प्रत्यपद्यत। वीरालापान् विसृजतामन्योन्यमभिगच्छताम्
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांची ती फळी सर्व बाजूंनी जमली, वीरांची गर्जना करत आणि एकमेकांकडे झेपावत होती.
चापानि विस्फारयतां जृम्भतां चाप्यभीक्ष्णशः। विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्दुभींश्चापि निघ्नताम्
ते आपापली धनुष्ये सतत ताणू लागले, वारंवार आळस देत होते; त्यांच्या आवाजाचा आणि डफ वाजवण्याचा गडद गजर आसमंतात घुमू लागला.
तेषां सुतुमुलः शब्दः पूरयामास तद् वनम्। तेन शब्देन वित्रस्ताः श्वापदा वनचारिणः
त्या राक्षसांच्या प्रचंड गोंगाटाने ते जंगल भरून गेलं; त्या आवाजाने घाबरून जंगली जनावरे तिथून पळून गेली.
दुद्रुवुर्यत्र निःशब्दं पृष्ठतो नावलोकयन्। तच्चानीकं महावेगं रामं समनुवर्तत
ती जनावरे जिथे शांतता होती तिकडे मागे वळून न पाहता धावत गेली; आणि ते प्रचंड वेगवान सैन्य रामाच्या दिशेने सरसावलं.
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम्। रामोऽपि चारयंश्चक्षुः सर्वतो रणपण्डितः
नाना प्रकारची शस्त्रं घेतलेलं, समुद्रासारखं गूढ आणि विशाल असलेलं ते सैन्य रामासमोर उभं होतं; आणि युद्धात पारंगत असलेला राम सर्व बाजूंनी नजर फिरवत होता.
ददर्श खरसैन्यं तद् युद्धायाभिमुखो गतः। वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान्
रामाने युद्धासाठी पुढे येणाऱ्या खराच्या सैन्याला पाहिलं, आणि आपल्या भयंकर धनुष्याला प्रत्यंचा लावून, तूणीरातून बाण काढले.
क्रोधमाहारयत् तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम्। दुष्प्रेक्ष्यश्चाभवत् क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन्
रामाने सर्व राक्षसांचा संहार करण्यासाठी तीव्र क्रोध उचलला; तो रागावलेला राम पाहणंही कठीण झालं, जणू युगाच्या अंताचा प्रज्वलित अग्नीच.
तं दृष्ट्वा तेजसाऽऽविष्टं प्राव्यथन् वनदेवताः। तस्य रुष्टस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा। दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः
राम तेजाने भरलेला पाहून वनातील देवता घाबरल्या; त्याचा रागावलेला रूप त्या वेळी जणू दक्षाचा यज्ञ नष्ट करायला सज्ज असलेल्या पिनाकधारी शिवासारखं दिसत होतं.
तत्कार्मुकैराभरणै रथैश्च तद्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः। बभूव सैन्यं पिशिताशनानां सूर्योदये नीलमिवाभ्रजालम्
त्यांच्या धनुष्यांनी, दागिन्यांनी, रथांनी आणि अग्निसारख्या तेजस्वी कवचांनी, त्या मांसाहारी राक्षसांचं सैन्य सूर्य उगवल्यावर काळ्या मेघांच्या गडद थरासारखं दिसत होतं.
thumb|पञ्चविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील पंचविंश सर्ग ऐका.
अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं तं रिपुघातिनम्। ददर्शाश्रममागम्य खरः सह पुरःसरैः
खराने आपल्या प्रमुख योद्ध्यांसह आश्रमात येऊन, शत्रूंचा संहार करणारा, रागावलेला आणि धनुष्य हातात घेतलेला राम पाहिला.
तं दृष्ट्वा सगुणं चापमुद्यम्य खरनिःस्वनम्। रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यतामित्यचोदयत्
त्याला प्रत्यंचा चढवलेलं धनुष्य उंचावलेलं पाहून, खराने मोठ्या गर्जनेने आपल्या सारथ्याला रामाच्या दिशेने रथ हाकायला सांगितलं.