का हि ते शक्तिरेकस्य बहूनां रणमूर्धनि। अस्माकमग्रतः स्थातुं किं पुनर्योद्धुमाहवे
एकट्याने इतक्या लोकांसमोर युद्धात उभे राहण्याची तुझ्यात काय ताकद आहे? आमच्याशी लढणे तर दूरच राहिले.
एभिर्बाहुप्रयुक्तैश्च परिघैः शूलपट्टिशैः। प्राणांस्त्यक्ष्यसि वीर्यं च धनुश्च करपीडितम्
आमच्या हातून फेकलेल्या या गज, भाले आणि पट्ट्यांनी, तुझा जीव, तुझे बळ आणि हातातील धनुष्य सगळेच संपेल.
इत्येवमुक्त्वा संरब्धा राक्षसास्ते चतुर्दश। उद्यतायुधनिस्त्रिंशा राममेवाभिदुद्रुवुः
असे म्हणून, चौदा संतप्त राक्षसांनी शस्त्रे आणि तलवारी उंचावल्या आणि थेट रामावर धावले.
चिक्षिपुस्तानि शूलानि राघवं प्रति दुर्जयम्। तानि शूलानि काकुत्स्थः समस्तानि चतुर्दश
त्यांनी जिंकता न येणाऱ्या राघवावर चौदा भाले फेकले.
तावद्भिरेव चिच्छेद शरैः काञ्चनभूषितैः। ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् सूर्यसंनिभान्
रामाने सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी ते सर्व भाले छाटले; मग तेजस्वी रामाने सूर्यासारखे झळाळणारे नाराच बाण उचलले.
जग्राह परमक्रुद्धश्चतुर्दश शिलाशितान्। गृहीत्वा धनुरायम्य लक्ष्यानुद्दिश्य राक्षसान्
तीव्र रागाने, त्याने चौदा धारदार, दगडाच्या टोकाचे बाण घेतले, धनुष्य ताणले आणि राक्षसांवर लक्ष्य साधले.
विनिष्पेतुस्तदा भूमौ वल्मीकादिव पन्नगाः। तैर्भग्नहृदया भूमौ छिन्नमूला इव द्रुमाः
ते सर्व मुंग्याच्या वारुळातून बाहेर पडणाऱ्या सर्पांसारखे जमिनीवर कोसळले; त्यांच्या हृदयात घाव बसला, ते उन्मळून पडले जणू मुळे छाटलेली झाडे.
निपेतुः शोणितस्नाता विकृता विगतासवः। तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा राक्षसी क्रोधमूर्छिता
रक्ताने माखलेले, विद्रूप आणि प्राणहीन ते राक्षस खाली पडले; ते जमिनीवर पडलेले पाहून ती राक्षसी संतापाने थरथरू लागली.
उपगम्य खरं सा तु किंचित्संशुष्कशोणिता। पपात पुनरेवार्ता सनिर्यासेव वल्लरी
ती रक्ताने थोडीशी सुकलेली असताना खराच्या जवळ गेली आणि पुन्हा दुःखाने खाली पडली, जणू रस हरवलेली वेल पडते तसे.
भ्रातुः समीपे शोकार्ता ससर्ज निनदं महत् । सस्वरं मुमुचे बाष्पं विवर्णवदना तदा
भावाजवळ जाऊन ती दुःखाने व्याकुळ झाली, मोठ्याने ओरडली आणि थरथरत्या आवाजात अश्रू ढाळू लागली, तिचा चेहरा फिकट पडला होता.
निपातितान् प्रेक्ष्य रणे तु राक्षसान् प्रधाविता शूर्पणखा पुनस्ततः। वधं च तेषां निखिलेन रक्षसां शशंस सर्वं भगिनी खरस्य सा
रणात राक्षस पडलेले पाहून शूर्पणखा पळत गेली आणि मग खराला सर्व काही सांगितले—राक्षसांचा संपूर्ण संहार कसा झाला ते तिने भावाला सांगितले.
thumb|एकविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे एकविंशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील एकविसावा सर्ग ऐका.
स पुनः पतितां दृष्ट्वा क्रोधाच्छूर्पणखां पुनः। उवाच व्यक्तया वाचा तामनर्थार्थमागताम्
पुन्हा शूर्पणखा खाली पडलेली पाहून, खराने रागाने स्पष्ट शब्दांत तिला विचारले, कारण ती मदतीसाठी आली होती.
मया त्विदानीं शूरास्ते राक्षसाः पिशिताशनाः। त्वत्प्रियार्थं विनिर्दिष्टाः किमर्थं रुद्यते पुनः
मी तुझ्या प्रियासाठी शूर, मांसाहारी राक्षस पाठवले आहेत, मग तू पुन्हा का रडतेस?
भक्ताश्चैवानुरक्ताश्च हिताश्च मम नित्यशः। हन्यमाना न हन्यन्ते न न कुर्युर्वचो मम
ते नेहमी माझ्यावर प्रेम करणारे, निष्ठावान आणि हितचिंतक आहेत; जर त्यांना मारले जात असेल, तरीही ते माझे वचन मोडणार नाहीत.
किमेतच्छ्रोतुमिच्छामि कारणं यत्कृते पुनः। हा नाथेति विनर्दन्ती सर्पवच्चेष्टसे क्षितौ
हे काय चालले आहे? मी कारण ऐकू इच्छितो—कशामुळे तू 'हाय, रक्षणा!' असे ओरडत जमीनिवर सर्पासारखी तडफडतेस?
अनाथवद् विलपसि किं नु नाथे मयि स्थिते। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ मा मैवं वैक्लव्यं त्यज्यतामिति
मी असताना तू अनाथासारखी का रडतेस? उठ, उठ! असा दुर्बलपणा सोडून दे.
इत्येवमुक्ता दुर्धर्षा खरेण परिसान्त्विता। विमृज्य नयने सास्रे खरं भ्रातरमब्रवीत्
खराने असे म्हटल्यावर, ती धाडसी शूर्पणखा त्याच्या शब्दांनी थोडी सावरली, डोळ्यातले अश्रू पुसून भावाला बोलू लागली.
अस्मीदानीमहं प्राप्ता हतश्रवणनासिका। शोणितौघपरिक्लिन्ना त्वया च परिसान्त्विता
आता मी तुझ्याकडे आले आहे, माझे कान व नाक कापले गेले आहेत, रक्ताने ओले झाले आहे, आणि तू मला धीर दिलास.
प्रेषिताश्च त्वया शूरा राक्षसास्ते चतुर्दश। निहन्तुं राघवं घोरं मत्प्रियार्थं सलक्ष्मणम्
तूच ते चौदा शूर राक्षस, माझ्या प्रियासाठी, भयंकर राम व लक्ष्मणाचा वध करण्यासाठी पाठवलेस.
ते तु रामेण सामर्षाः शूलपट्टिशपाणयः। समरे निहताः सर्वे सायकैर्मर्मभेदिभिः
पण ते सर्वच, क्रोधाने भरलेले आणि शस्त्रांनी सज्ज असताना, रामाने युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी ठार मारले.
तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा क्षणेनैव महाजवान्। रामस्य च महत्कर्म महांस्त्रासोऽभवन्मम
ते वेगवान वीर एका क्षणात भूमीवर पडलेले पाहून आणि रामाचे मोठे पराक्रम पाहून मला प्रचंड भीती वाटली.
सास्मि भीता समुद्विग्ना विषण्णा च निशाचर। शरणं त्वां पुनः प्राप्ता सर्वतो भयदर्शिनी
म्हणून मी घाबरलेली, अस्वस्थ आणि निराश झाले आहे, रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसा; सर्वत्र भीती दिसते म्हणून मी पुन्हा तुझ्या आश्रयाला आले आहे.
विषादनक्राध्युषिते परित्रासोर्मिमालिनि। किं मां न त्रायसे मग्नां विपुले शोकसागरे
निराशेचे मगर आणि भीतीच्या लाटा असलेल्या या दुःखाच्या अथांग सागरात बुडालेली असताना, तू मला का वाचवत नाहीस?
एते च निहता भूमौ रामेण निशितैः शरैः। ये च मे पदवीं प्राप्ता राक्षसाः पिशिताशनाः
जे माझ्या मदतीला आले ते मांसाहारी राक्षस, रामाने तीक्ष्ण बाणांनी भूमीवर घायाळ केले आहेत.
मयि ते यद्यनुक्रोशो यदि रक्षःसु तेषु च। रामेण यदि शक्तिस्ते तेजो वास्ति निशाचर
माझ्यावर किंवा त्या राक्षसांवर तुला जर काही दया असेल, आणि रामाविरुद्ध तुझ्यात शक्ती किंवा सामर्थ्य असेल, रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसा—
दण्डकारण्यनिलयं जहि राक्षसकण्टकम्। यदि रामममित्रघ्नं न त्वमद्य वधिष्यसि
दंडकारण्यात राहणाऱ्या राक्षसांचा काटा असलेल्या या राक्षसाला ठार मार. आज जर तू राम या शत्रूंचा संहार करणाऱ्याला मारला नाहीस,
तव चैवाग्रतः प्राणांस्त्यक्ष्यामि निरपत्रपा। बुद्ध्याहमनुपश्यामि न त्वं रामस्य संयुगे
मी तुझ्या समोरच प्राण सोडीन, निर्लज्जा. माझ्या मते, युद्धात तू रामासमोर उभा राहू शकत नाहीस.
स्थातुं प्रतिमुखे शक्तः सबलोऽपि महारणे। शूरमानी न शूरस्त्वं मिथ्यारोपितविक्रमः
तुझ्याकडे सैन्य असलं तरीसुद्धा, या मोठ्या युद्धात त्याच्यासमोर उभं राहण्याची तुझ्यात ताकद नाही. तू स्वतःला वीर समजतोस, पण खऱ्या अर्थाने तू वीर नाहीस; तुझं शौर्य फक्त नावापुरतं आहे.
अपयाहि जनस्थानात् त्वरितः सहबान्धवः। जहि त्वं समरे मूढान्यथा तु कुलपांसन
आपल्या नातेवाईकांसह तू लगेच जनस्थानातून निघून जा. नाहीतर, या मूर्खांना युद्धात मार, नाहीतर आपल्या कुळाला कलंक लावशील.