कद्रूर्नागसहस्रं तु विजज्ञे धरणीधरान्। द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु गरुडोऽरुण एव च
कद्रूने हजार नागांना, म्हणजेच पृथ्वीला धारण करणाऱ्या नागांना जन्म दिला; आणि विनतेला दोन मुलगे झाले — गरुड आणि अरुण.
तस्माज्जातोऽहमरुणात् सम्पातिश्च ममाग्रजः। जटायुरिति मां विद्धि श्येनीपुत्रमरिंदम
अरुणापासून मी जन्मलो, आणि संपाती माझा मोठा भाऊ आहे; शत्रूंना जिंकणाऱ्या, मला श्येनीचा मुलगा जटायू म्हणून ओळख.
सोऽहं वाससहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि। इदं दुर्गं हि कान्तारं मृगराक्षससेवितम्। सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे
जर तुला हवे असेल, तर मी इथे तुझा सोबती होईन; कारण हे जंगल फार कठीण आणि धोकादायक आहे, जिथे मृग आणि राक्षस वावरतात. तात, तू लक्ष्मणासह निघून गेल्यावर मी सीतेचे रक्षण करीन.
जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य च संनतोऽभवत् । पितुर्हि शुश्राव सखित्वमात्मवा- ञ्जटायुषा संकथितं पुनः पुनः
राघवाने जटायूचे आदरपूर्वक स्वागत केले, आनंदाने त्याला मिठी मारली आणि वाकून नमस्कार केला; कारण त्याने आपल्या वडिलांकडून जटायूशी असलेल्या मैत्रीबद्दल वारंवार ऐकले होते.
स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा। जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो रिपून् दिधक्षन् शलभानिवानलः
मिथिलेश्वरी सीतेला त्या बलाढ्य पक्ष्याच्या स्वाधीन करून, लक्ष्मणासह राम पञ्चवटीकडे गेला, शत्रूंना जाळणाऱ्या आगीसारखा त्यांचा नाश करण्याच्या इच्छेने.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील सतरावा सर्ग ऐका.
कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिरेव च। तस्माद् गोदावरीतीरात् ततो जग्मुः स्वमाश्रमम्
रामाने, स्नान वगैरे विधी करून, सीता आणि सौमित्रासह, गोदावरीच्या काठीवरून आपल्याच आश्रमाकडे प्रस्थान केले.
आश्रमं तमुपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः। कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालामुपागमत्
राघव आणि लक्ष्मण त्या आश्रमाजवळ गेले, सकाळचे विधी आटोपून पर्णकुटीत प्रवेश केला.
उवास सुखितस्तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः। स रामः पर्णशालायामासीनः सह सीतया
राम तिथे सुखाने राहू लागला, महर्षी त्याचा सन्मान करत होते; तो सीतेसह पर्णकुटीत बसला होता.
विरराज महाबाहुश्चित्रया चन्द्रमा इव। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः
महाबाहू राम चंद्राच्या शोभेसारखा तिथे तेजस्वी दिसत होता; तो आपल्या भावासह, लक्ष्मणासह, विविध गप्पा मारत होता.
तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः। तं देशं राक्षसी काचिदाजगाम यदृच्छया
राम तिथे बसला होता, मनाने गोष्टींमध्ये गुंतलेला होता, तेव्हा अचानक एक राक्षसी तिथे आली.
सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः। भगिनी राममासाद्य ददर्श त्रिदशोपमम्
ती राक्षसी दशलोक रावणाची बहीण शूर्पणखा होती; तिने रामाजवळ जाऊन त्याला देवतांसारखा तेजस्वी पाहिले.
दीप्तास्यं च महाबाहुं पद्मपत्रायतेक्षणम्। गजविक्रान्तगमनं जटामण्डलधारिणम्
तिने त्याचे तेजस्वी मुख, बलाढ्य बाहू, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी डोळे, हत्तीच्या चालीसारखी गती आणि वळवलेल्या जटांचे मंडळ पाहिले.
सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम्। राममिन्दीवरश्यामं कंदर्पसदृशप्रभम्
तिने रामाला पाहिले — कोमल, पण अत्यंत सामर्थ्यवान, राजचिन्हांनी युक्त, निळ्या कमळासारखा काळा, आणि कामदेवासारखा तेजस्वी.
बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता। सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी
इंद्रासारखा राम दिसल्यावर ती राक्षसी, वासनेने वेडी झाली; कुरूप चेहरा असूनही, सुंदर रामाकडे पाहत होती, तिची कमरेची गाठ जाड, आणि पोट मोठे.
विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा। प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वना
तिच्या डोळ्यांचा आकार विकृत, पण रामाचे डोळे मोठे; तिचे केस तांबडे, त्याचे केस सुंदर; ती कुरूप, तो आकर्षक; तिचा आवाज गोड, पण भयावह.
तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी। न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियमप्रियदर्शना
ती वयस्कर असूनही तरुण दिसत होती; ती रौद्र, पण बोलण्यात गोड; तिचे वर्तन वाईट, पण तो नीतीमान; ती अप्रिय, पण तो मनोहारी.
शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममब्रवीत्। जटी तापसवेषेण सभार्यः शरचापधृक्
शरीरातील वासनेने पछाडलेली ती राक्षसी रामाला म्हणाली — 'तू जटा घातलेला, तपस्व्यासारखा वेष घेतलेला, पत्नीबरोबर, धनुष्यबाण घेतलेला...'
आगतस्त्वमिमं देशं कथं राक्षससेवितम्। किमागमनकृत्यं ते तत्त्वमाख्यातुमर्हसि
तू या राक्षसांनी व्यापलेल्या प्रदेशात कशी आलीस? तुझ्या येण्याचं खरं कारण काय आहे, ते मला सांग.
एवमुक्तस्तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः। ऋजुबुद्धितया सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे
शूर्पणखा नावाच्या राक्षसीने असे विचारल्यावर, शत्रूंना त्रास देणाऱ्या रामाने सरळ मनाने सर्व काही सांगायला सुरुवात केली.
आसीद् दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः। तस्याहमग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः
दशरथ नावाचा एक राजा होता, ज्याचं शौर्य देवांसारखं होतं. मी त्याचा मोठा मुलगा, लोकांत राम म्हणून ओळखला जातो.
भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान् मामनुव्रतः। इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता
हा माझा धाकटा भाऊ लक्ष्मण, जो नेहमी माझ्या सेवेत असतो. ही माझी पत्नी, जनकनंदिनी, सगळ्यांना सिता म्हणून प्रसिद्ध आहे.
त्वां तु वेदितुमिच्छामि कस्य त्वं कासि कस्य वा। त्वं हि तावन्मनोज्ञाङ्गी राक्षसी प्रतिभासि मे
पण मला तुझ्याबद्दल जाणून घ्यायचं आहे—तू कोण आहेस, कुणाची आहेस, आणि कुणासाठी आली आहेस? कारण तुझं रूप सुंदर असलं तरी तू मला राक्षसीसारखी वाटतेस.
इह वा किंनिमित्तं त्वमागता ब्रूहि तत्त्वतः। साब्रवीद् वचनं श्रुत्वा राक्षसी मदनार्दिता
तू इथे कशासाठी आली आहेस, खरं खरं सांग. हे ऐकून, कामाने ग्रासलेली राक्षसी उत्तर देऊ लागली.
श्रूयतां राम तत्त्वार्थं वक्ष्यामि वचनं मम। अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी
रामा, खरं खरं ऐक, मी तुला सगळं सांगते—माझं नाव शूर्पणखा आहे, मी इच्छेनुसार कोणतंही रूप घेऊ शकते.
अरण्यं विचरामीदमेका सर्वभयंकरा। रावणो नाम मे भ्राता यदि ते श्रोत्रमागतः
मी या जंगलात एकटीच फिरते, सगळ्यांना भीती घालणारी आहे. रावण माझा भाऊ आहे—कदाचित त्याचं नाव तुझ्या कानावर आलं असेल.
वीरो विश्रवसः पुत्रो यदि ते श्रोत्रमागतः। प्रवृद्धनिद्रश्च सदा कुम्भकर्णो महाबलः
तो विश्व्रवसाचा वीर पुत्र आहे—कदाचित हेही तुला माहीत असेल. आणि कुम्भकर्ण, जो नेहमी गाढ झोपेत असतो, तोही फार बलवान आहे.
विभीषणस्तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः। प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ
विभीषण हा धार्मिक आहे, तो राक्षसांसारखा वागत नाही. आणि माझे भाऊ खर व दूषण, हे युद्धात प्रसिद्ध वीर आहेत.
तानहं समतिक्रान्तां राम त्वापूर्वदर्शनात्। समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम्
हे सर्व मागे सोडून, रामा, मी तुला पहिल्यांदाच पाहतेय आणि मनापासून तुझ्याकडे आकर्षित होऊन, तुला पती म्हणून निवडायला आले आहे.
अहं प्रभावसम्पन्ना स्वच्छन्दबलगामिनी। चिराय भव भर्ता मे सीतया किं करिष्यसि
माझ्यात मोठी शक्ती आहे, मी माझ्या इच्छेने कुठेही जाऊ शकते. तूच माझा पती हो, सिता तुला कशाला पाहिजे?