मातङ्गीमथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा। सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां कद्रुकामपि
मग मातंगी, शार्दूली, श्वेता आणि सुरभी ह्याही जन्मल्या; सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त सुरसा आणि कद्रू ह्याही जन्मल्या.
अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम। ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्चमरास्तथा
हे श्रेष्ठ पुरुषा, मृगीच्या पोटी सर्व हरिण जन्मले; मृगमंदेच्या पोटी अस्वल, स्रमरा आणि चमरा ह्यांचाही जन्म झाला.
ततस्त्विरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम्। तस्यास्त्वैरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः
नंतर भद्रमदेला इरावती नावाची कन्या झाली; तिच्या पोटी ऐरावत नावाचा जगाचा स्वामी असणारा महान हत्ती जन्मला.
हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तपस्विनः। गोलाङ्गूलाश्च शार्दूली व्याघ्रांश्चाजनयत् सुतान्
हरीच्या पोटी वानर आणि तपस्वी वानर जन्मले; शार्दूलीच्या पोटी गोळांगूळ आणि वाघ हे पुत्र जन्मले.
मातङ्ग्यास्त्वथ मातङ्गा अपत्यं मनुजर्षभ। दिशागजं तु काकुत्स्थ श्वेता व्यजनयत् सुतम्
मग, हे श्रेष्ठ पुरुषा, मातंगीच्या पोटी हत्ती जन्मले; श्वेताच्या पोटी दिशांचा हत्ती जन्मला, हे काकुत्स्थ.
ततो दुहितरौ राम सुरभिर्द्वे व्यजायत। रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम्
नंतर, हे राम, सुरभीने दोन कन्या जन्माला घातल्या; रोहिणी आणि यशस्विनी गंधर्वी.
रोहिण्यजनयद् गावो गन्धर्वी वाजिनः सुतान्। सुरसाजनयन्नागान् राम कद्रूश्च पन्नगान्
रोहिणीने गायी जन्माला घातल्या, गंधर्वीने घोड्यांना जन्म दिला; सुरसाने सर्पांना आणि कद्रूने नागांना जन्म दिला, हे राम.
मनुर्मनुष्याञ्जनयत् कश्यपस्य महात्मनः। ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रांश्च मनुजर्षभ
महात्मा कश्यपाच्या पोटी मनूने माणसांना जन्म दिला; हे श्रेष्ठ पुरुषा, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे त्यातून जन्मले.
मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास्तथा। ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः
त्याच्या तोंडातून ब्राह्मण, छातीपासून क्षत्रिय, मांड्यांपासून वैश्य आणि पायांपासून शूद्र जन्मले, असं श्रुती सांगते.
सर्वान् पुण्यफलान् वृक्षाननलापि व्यजायत। विनता च शुकीपौत्री कद्रूश्च सुरसास्वसा
अनलाने सर्व पुण्यफळ देणारी झाडे जन्माला घातली; शुकीची नात विनता आणि सुरसेची बहीण कद्रू ह्याही जन्मल्या.
कद्रूर्नागसहस्रं तु विजज्ञे धरणीधरान्। द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु गरुडोऽरुण एव च
कद्रूने हजार नागांना, म्हणजेच पृथ्वीला धारण करणाऱ्या नागांना जन्म दिला; आणि विनतेला दोन मुलगे झाले — गरुड आणि अरुण.
तस्माज्जातोऽहमरुणात् सम्पातिश्च ममाग्रजः। जटायुरिति मां विद्धि श्येनीपुत्रमरिंदम
अरुणापासून मी जन्मलो, आणि संपाती माझा मोठा भाऊ आहे; शत्रूंना जिंकणाऱ्या, मला श्येनीचा मुलगा जटायू म्हणून ओळख.
सोऽहं वाससहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि। इदं दुर्गं हि कान्तारं मृगराक्षससेवितम्। सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे
जर तुला हवे असेल, तर मी इथे तुझा सोबती होईन; कारण हे जंगल फार कठीण आणि धोकादायक आहे, जिथे मृग आणि राक्षस वावरतात. तात, तू लक्ष्मणासह निघून गेल्यावर मी सीतेचे रक्षण करीन.
जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य च संनतोऽभवत् । पितुर्हि शुश्राव सखित्वमात्मवा- ञ्जटायुषा संकथितं पुनः पुनः
राघवाने जटायूचे आदरपूर्वक स्वागत केले, आनंदाने त्याला मिठी मारली आणि वाकून नमस्कार केला; कारण त्याने आपल्या वडिलांकडून जटायूशी असलेल्या मैत्रीबद्दल वारंवार ऐकले होते.
स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा। जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो रिपून् दिधक्षन् शलभानिवानलः
मिथिलेश्वरी सीतेला त्या बलाढ्य पक्ष्याच्या स्वाधीन करून, लक्ष्मणासह राम पञ्चवटीकडे गेला, शत्रूंना जाळणाऱ्या आगीसारखा त्यांचा नाश करण्याच्या इच्छेने.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील सतरावा सर्ग ऐका.
कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिरेव च। तस्माद् गोदावरीतीरात् ततो जग्मुः स्वमाश्रमम्
रामाने, स्नान वगैरे विधी करून, सीता आणि सौमित्रासह, गोदावरीच्या काठीवरून आपल्याच आश्रमाकडे प्रस्थान केले.
आश्रमं तमुपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः। कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालामुपागमत्
राघव आणि लक्ष्मण त्या आश्रमाजवळ गेले, सकाळचे विधी आटोपून पर्णकुटीत प्रवेश केला.
उवास सुखितस्तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः। स रामः पर्णशालायामासीनः सह सीतया
राम तिथे सुखाने राहू लागला, महर्षी त्याचा सन्मान करत होते; तो सीतेसह पर्णकुटीत बसला होता.
विरराज महाबाहुश्चित्रया चन्द्रमा इव। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः
महाबाहू राम चंद्राच्या शोभेसारखा तिथे तेजस्वी दिसत होता; तो आपल्या भावासह, लक्ष्मणासह, विविध गप्पा मारत होता.
तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः। तं देशं राक्षसी काचिदाजगाम यदृच्छया
राम तिथे बसला होता, मनाने गोष्टींमध्ये गुंतलेला होता, तेव्हा अचानक एक राक्षसी तिथे आली.
सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः। भगिनी राममासाद्य ददर्श त्रिदशोपमम्
ती राक्षसी दशलोक रावणाची बहीण शूर्पणखा होती; तिने रामाजवळ जाऊन त्याला देवतांसारखा तेजस्वी पाहिले.
दीप्तास्यं च महाबाहुं पद्मपत्रायतेक्षणम्। गजविक्रान्तगमनं जटामण्डलधारिणम्
तिने त्याचे तेजस्वी मुख, बलाढ्य बाहू, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी डोळे, हत्तीच्या चालीसारखी गती आणि वळवलेल्या जटांचे मंडळ पाहिले.
सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम्। राममिन्दीवरश्यामं कंदर्पसदृशप्रभम्
तिने रामाला पाहिले — कोमल, पण अत्यंत सामर्थ्यवान, राजचिन्हांनी युक्त, निळ्या कमळासारखा काळा, आणि कामदेवासारखा तेजस्वी.
बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता। सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी
इंद्रासारखा राम दिसल्यावर ती राक्षसी, वासनेने वेडी झाली; कुरूप चेहरा असूनही, सुंदर रामाकडे पाहत होती, तिची कमरेची गाठ जाड, आणि पोट मोठे.
विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा। प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वना
तिच्या डोळ्यांचा आकार विकृत, पण रामाचे डोळे मोठे; तिचे केस तांबडे, त्याचे केस सुंदर; ती कुरूप, तो आकर्षक; तिचा आवाज गोड, पण भयावह.
तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी। न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियमप्रियदर्शना
ती वयस्कर असूनही तरुण दिसत होती; ती रौद्र, पण बोलण्यात गोड; तिचे वर्तन वाईट, पण तो नीतीमान; ती अप्रिय, पण तो मनोहारी.
शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममब्रवीत्। जटी तापसवेषेण सभार्यः शरचापधृक्
शरीरातील वासनेने पछाडलेली ती राक्षसी रामाला म्हणाली — 'तू जटा घातलेला, तपस्व्यासारखा वेष घेतलेला, पत्नीबरोबर, धनुष्यबाण घेतलेला...'
आगतस्त्वमिमं देशं कथं राक्षससेवितम्। किमागमनकृत्यं ते तत्त्वमाख्यातुमर्हसि
तू या राक्षसांनी व्यापलेल्या प्रदेशात कशी आलीस? तुझ्या येण्याचं खरं कारण काय आहे, ते मला सांग.
एवमुक्तस्तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः। ऋजुबुद्धितया सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे
शूर्पणखा नावाच्या राक्षसीने असे विचारल्यावर, शत्रूंना त्रास देणाऱ्या रामाने सरळ मनाने सर्व काही सांगायला सुरुवात केली.