प्रतिगृह्य च काकुत्स्थमर्चयित्वाऽऽसनोदकैः। कुशलप्रश्नमुक्त्वा च आस्यतामिति सोऽब्रवीत्
काकुत्स्थाचं स्वागत करून, त्याला आसन व पाणी देऊन, कुशल विचारून, 'बसावं' असं अगस्त्य म्हणाले.
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथीन् प्रतिपूज्य च। वानप्रस्थेन धर्मेण स तेषां भोजनं ददौ
अग्नीला होम करून, अर्घ्य देऊन, पाहुण्यांचं योग्य स्वागत करून, वनवासाच्या धर्माने त्यांना जेवण दिलं.
प्रथमं चोपविश्याथ धर्मज्ञो मुनिपुंगवः। उवाच राममासीनं प्राञ्जलिं धर्मकोविदम्
सर्वप्रथम बसून, धर्म जाणणारा श्रेष्ठ मुनी, हात जोडून बसलेल्या धर्मपरायण रामाला बोलला.
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथिं प्रतिपूजयेत्। अन्यथा खलु काकुत्स्थ तपस्वी समुदाचरन्। दुःसाक्षीव परे लोके स्वानि मांसानि भक्षयेत्
"अग्नीला होम करून, अर्घ्य देऊन, पाहुण्याचं स्वागत करावं; अन्यथा, काकुत्स्था, जर तपस्वी असं न केलं, तर पुढच्या जन्मी तो खोटं साक्षीदार जसा स्वतःचं मांस खातो, तसं भोगतो."
राजा सर्वस्य लोकस्य धर्मचारी महारथः। पूजनीयश्च मान्यश्च भवान् प्राप्तः प्रियातिथिः
"राजा हा सगळ्या लोकांचा स्वामी, धर्माचरण करणारा आणि महान रथी असतो; त्याचा सन्मान करावा, तो मान्य असावा, आणि तू प्रिय पाहुणा म्हणून आला आहेस."
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैश्चान्यैश्च राघवम्। पूजयित्वा यथाकामं ततोऽगस्त्यस्तमब्रवीत्
असं सांगून, फळं, कंद, फुलं आणि इतर आवडीनुसार राघवाचं आदरपूर्वक स्वागत करून, मग अगस्त्य त्याला म्हणाले.
इदं दिव्यं महच्चापं हेमवज्रविभूषितम्। वैष्णवं पुरुषव्याघ्र निर्मितं विश्वकर्मणा
"हे दिव्य, मोठं धनुष्य, सोनं आणि वज्रांनी सुशोभित, हे विष्णूचं असून, विश्वकर्म्याने तयार केलं आहे, हे पुरुषसिंहा."
अमोघः सूर्यसंकाशो ब्रह्मदत्तः शरोत्तमः। दत्तौ मम महेन्द्रेण तूणी चाक्षय्यसायकौ
"हा अमोघ, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी बाण ब्रह्मदेवाने दिला आहे; हे दोन अक्षय बाणांचे तूणीर महेंद्राने मला दिले आहेत."
सम्पूर्णौ निशितैर्बाणैर्ज्वलद्भिरिव पावकैः। महाराजतकोशोऽयमसिर्हेमविभूषितः
"हे तूणीर तीक्ष्ण, अग्नीप्रमाणे जळणारे बाणांनी भरलेले आहेत; आणि हा तलवार, सोन्याच्या मुठीचा, सोन्याने सुशोभित आहे."
अनेन धनुषा राम हत्वा संख्ये महासुरान्। आजहार श्रियं दीप्तां पुरा विष्णुर्दिवौकसाम्
हे राम, या धनुष्याने विष्णूंनी पूर्वी युद्धात बलवान असुरांचा संहार केला आणि देवांमध्ये तेजस्वी कीर्ती मिळवली.
तद्धनुस्तौ च तूणी च शरं खड्गं च मानद। जयाय प्रतिगृह्णीष्व वज्रं वज्रधरो यथा
मानद, विजयासाठी हे धनुष्य, हे दोन तरकस, बाण आणि तलवार स्वीकार, जसे इंद्र वज्र स्वीकारतो.
एवमुक्त्वा महातेजाः समस्तं तद्वरायुधम्। दत्त्वा रामाय भगवानगस्त्यः पुनरब्रवीत्
असे म्हणून, तेजस्वी आणि पूज्य अगस्त्य ऋषींनी ती सर्व दिव्य अस्त्रे रामाला दिली आणि पुन्हा बोलू लागले.
thumb|त्रयोदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे त्रयोदशः सर्गः ॥३-
आता वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील त्रयोदश सर्ग ऐका.
राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण। अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थः सह सीतया
राम, मी तुझ्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे—तुला शुभ होवो. लक्ष्मण, तू आणि सीता मला नमस्कार करण्यासाठी आलात, याचा मला समाधान वाटतो.
अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः। व्यक्तमुत्कण्ठते वापि मैथिली जनकात्मजा
कदाचित प्रवासाच्या श्रमामुळे तुम्हा दोघांना थकवा जाणवतोय, किंवा जनकनंदिनी सीतेला तिच्या माहेराची आठवण येतेय.
एषा च सुकुमारी च खेदैश्च न विमानिता। प्राज्यदोषं वनं प्राप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता
ही सीता अत्यंत नाजूक असली तरी तिने कष्टांना हार मानली नाही; पतीच्या प्रेमामुळे तिने या धोकादायक वनात पाऊल ठेवले.
यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु। दुष्करं कृतवत्येषा वने त्वामभिगच्छती
राम, जशी सीता इथे आनंदाने आहे, तसाच तूही इथे आनंद मान. तिने तुझ्यासोबत वनात येऊन कठीण कार्य केले आहे.
एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणामासृष्टे रघुनन्दन। समस्थमनुरज्यन्ते विषमस्थं त्यजन्ति च
रघुनंदना, स्त्रियांची हीच स्वभाव आहे—सुखात त्या प्रेमाने जोडलेल्या असतात, पण संकटात साथ सोडतात.
शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा। गरुडानिलयोः शैघ्र्यमनुगच्छन्ति योषितः
स्त्रिया वीजेच्या चंचलतेप्रमाणे, शस्त्रांच्या धारदारपणासारख्या आणि गरुड व वाऱ्याच्या वेगासारख्या वागतात.
इयं तु भवतो भार्या दोषैरेतैर्विवर्जिता। श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवीष्वरुन्धती
पण तुझी पत्नी या दोषांपासून मुक्त आहे; ती कौतुकास पात्र आणि प्रसिद्धीस योग्य आहे, जशी अरुंधती देवी आहे.
अलंकृतोऽयं देशश्च यत्र सौमित्रिणा सह। वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वमरिंदम
हे अरिंदम, ज्या ठिकाणी तू सौमित्र आणि या वैदेहीसोबत राहशील, ते स्थान पवित्र झाले आहे.
एवमुक्तस्तु मुनिना राघवः संयताञ्जलिः। उवाच प्रश्रितं वाक्यमृषिं दीप्तमिवानलम्
मुनीने असे म्हटल्यावर, राघवाने हात जोडून त्या तेजस्वी ऋषीला अग्नीप्रमाणे आदराने उत्तर दिले.
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः। गुणैः सभ्रातृभार्यस्य गुरुर्नः परितुष्यति
मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, कारण श्रेष्ठ ऋषी माझ्या आणि भावाच्या पत्नीच्या गुणांवर प्रसन्न झाला आहे आणि आमच्यावर गुरूप्रमाणे संतुष्ट आहे.
किं तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम्। यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतः सुखम्
पण कृपया मला असे स्थान दाखवा जिथे पाणी आणि भरपूर झाडे आहेत, जिथे मी आश्रम बांधून आनंदाने राहू शकेन.
ततोऽब्रवीन्मुनिश्रेष्ठः श्रुत्वा रामस्य भाषितम्। ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा ततोवाच वचः शुभम्
रामाचे बोल ऐकून, श्रेष्ठ मुनीने क्षणभर विचार केला आणि मग धर्मात्म्याने शुभ शब्द सांगितले.
तत्र गत्वाऽऽश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह। रमस्व त्वं पितुर्वाक्यं यथोक्तमनुपालयन्
त्या ठिकाणी जाऊन सौमित्रासोबत आश्रम बांध आणि पित्याने सांगितल्याप्रमाणे वागून आनंदाने राहा.
विदितो ह्येष वृत्तान्तो मम सर्वस्तवानघ। तपसश्च प्रभावेण स्नेहाद् दशरथस्य च
हे निष्पापा, तुझी ही सर्व कथा मला तपस्येच्या सामर्थ्याने आणि दशरथाच्या स्नेहामुळे माहीत आहे.
हृदयस्थं च ते च्छन्दो विज्ञातं तपसा मया। इह वासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने
माझ्या तपश्चर्येमुळे, तुझ्या मनातली इच्छा — इथे या वनात माझ्यासोबत राहायची — मला समजली आहे.
अतश्च त्वामहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीमिति। स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते
म्हणून मी तुला सांगतो, पंचवटीला जा. तो प्रदेश फार सुंदर आहे, आणि तिथे मैथिलीला नक्की आनंद मिळेल.
स देशः श्लाघनीयश्च नातिदूरे च राघव। गोदावर्याः समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते
तो प्रदेश खरोखरच स्तुत्य आहे, फार दूर नाही, राघव, आणि तो गोदावरीच्या जवळ आहे. तिथे मैथिलीला नक्की सुख मिळेल.