अहं ते प्रतिजानामि हतौ तौ विद्धि राक्षसौ । अहं वेद्मि महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ॥१-१९-
मी तुला वचन देतो, ते दोन्ही राक्षस मारले जातील. मी रामाला, सत्यपराक्रमी आणि महात्मा म्हणून ओळखतो.
वसिष्ठोऽपि महातेजा ये चेमे तपसि स्थिताः । यदि ते धर्मलाभं च यशश्च परमं भुवि ॥१-१९-
महातेजस्वी वसिष्ठ आणि इथे तपश्चर्येत स्थिर असलेले सर्वजण रामाला ओळखतात. जर तुला धर्म आणि पृथ्वीवर मोठे यश हवे असेल—
स्थिरमिच्छसि राजेन्द्र रामं मे दातुमर्हसि । यद्यभ्यनुज्ञां काकुत्स्थ ददते तव मन्त्रिणः ॥१-१९-
राजेंद्र, तुला जर खंबीरपणा हवा असेल तर, मंत्र्यांनी परवानगी दिली तर माझ्या रामाला मला दे.
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे ततो रामं विसर्जय । अभिप्रेतमसंसक्तमात्मजं दातुमर्हसि ॥१-१९-
वसिष्ठ आणि इतर सर्व सल्लागारांनी मान्यता दिल्यावर, तुला तुझ्या आवडत्या पण आसक्ती नसलेल्या मुलाला — रामाला — मला द्यायला हवं.
दशरात्रं हि यज्ञस्य रामं राजीवलोचनम् । नात्येति कालो यज्ञस्य यथायं मम राघव ॥१-१९-
यज्ञाचा काळ दहा रात्रींचा आहे. राघवा, मी सांगितल्याप्रमाणे, कमळासारख्या डोळ्यांचा राम यज्ञाच्या वेळेपेक्षा जास्त उशीर करणार नाही.
विरराम महातेजा विश्वामित्रो महामतिः । स तन्निशम्य राजेन्द्रो विश्वामित्रवचः शुभम् ॥१-१९-
महातेजस्वी आणि बुद्धिमान विश्वामित्र तिथे शांत झाला. विश्वामित्राचे ते शुभ वचन ऐकून राजाधिराजाने—
शोकेन महताविष्टश्चचाल च मुमोह च । लब्धसंज्ञस्तदोत्थाय व्यषीदत भयान्वितः ॥१-१९-
मोठ्या दुःखाने भरून तो थरथरला आणि बेशुद्ध झाला. शुद्धीवर येऊन भीतीने आणि काळजीने तो उठला.
इति हृदयमनोविदारणं :::मुनिवचनं तदतीव शुश्रुवान् । नरपतिरभवन्महान् महात्मा :::व्यथितमनाः प्रचचाल चासनात् ॥१-१९-
मुनिंचे ते हृदय आणि मन विदीर्ण करणारे वचन ऐकून, तो महान आणि मोठ्या मनाचा राजा व्याकुळ झाला आणि आपल्या जागेवरून हलला.
thumb|विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे विंशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील विसावा सर्ग ऐका.
तच्छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् । मुहूर्तमिव निःसंज्ञः संज्ञावानिदमब्रवीत् ॥१-२०-
विश्वामित्रांचे बोल ऐकून, सिंहासारखा राजा काही क्षण बेशुद्ध झाला. शुद्धीवर येऊन त्याने असे सांगितले—
ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचनः । न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥१-२०-
माझा राम, कमळासारखे डोळे असलेला, अजून सोळा वर्षांचाही नाही. मला तो राक्षसांशी लढायला योग्य वाटत नाही.
इयमक्षौहिणी सेना यस्याहं पतिरीश्वरः । अनया सहितो गत्वा योद्धाहं तैर्निशाचरैः ॥१-२०-
ही माझी अक्षौहिणी सेना आहे, ज्याचा मी स्वामी आहे. या सैन्यासह मी जाऊन त्या निशाचरांशी लढेन.
इमे शूराश्च विक्रान्ता भृत्या मेऽस्त्रविशारदाः । योग्या रक्षोगणैर्योद्धुं न रामं नेतुमर्हसि ॥१-२०-
हे माझे सेवक शूर आणि पराक्रमी आहेत, शस्त्रविद्येत निपुण आहेत. हे राक्षसांशी लढायला योग्य आहेत, तू रामाला घेऊ नकोस.
अहमेव धनुष्पाणिर्गोप्ता समरमूर्धनि । यावत् प्राणान् धरिष्यामि तावद् योत्स्ये निशाचरैः ॥१-२०-
मीच धनुष्य घेऊन युद्धाच्या अग्रभागी तुझी रक्षा करीन. माझ्यात प्राण असेपर्यंत मी त्या निशाचरांशी लढत राहीन.
निर्विघ्ना व्रतचर्या सा भविष्यति सुरक्षिता । अहं तत्र गमिष्यामि न रामं नेतुमर्हसि ॥१-२०-
तुझी व्रतपूर्ती कोणत्याही अडथळ्याशिवाय आणि सुरक्षित होईल. मी तिथे येईन, तू रामाला घेऊ नकोस.
बालो ह्यकृतविद्यश्च न च वेत्ति बलाबलम् । न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारदः ॥१-२०-
तो अजून लहान आहे, त्याला विद्या शिकायची बाकी आहे. त्याला शक्ती-अशक्तीचे ज्ञान नाही, शस्त्रविद्याही नाही, आणि युद्धातही तो पारंगत नाही.
न चासौ रक्षसां योग्यः कूटयुद्धा हि राक्षसाः । विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तमपि नोत्सहे ॥१-२०-
तो राक्षसांशी लढायला योग्य नाही, कारण राक्षस कपटाने लढतात. रामाशिवाय मी एक क्षणही राहू शकत नाही.
जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुमर्हसि । यदि वा राघवं ब्रह्मन् नेतुमिच्छसि सुव्रत ॥१-२०-
मुनिश्रेष्ठा, रामाशिवाय मला जगणंच शक्य नाही. पण, ब्रह्मन्, जर तुला राघवाला घेऊन जायचंच असेल—
चतुरङ्गसमायुक्तं मया सह च तं नय । षष्टिर्वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिक ॥१-२०-
तर मग मला आणि चतुरंग सैन्याला सोबत घेऊन जा. कौशिक, मी आधीच साठ हजार वर्षांचा आहे.
कृच्छ्रेणोत्पादितश्चायं न रामं नेतुमर्हसि । चतुर्णामात्मजानां हि प्रीतिः परमिका मम ॥१-२०-
हा राम मला फार कष्टाने मिळाला आहे, म्हणून तू रामाला घेऊ नकोस. माझ्या चार मुलांमध्ये रामावरच माझं सर्वात जास्त प्रेम आहे.
ज्येष्ठे धर्मप्रधानेच न रामं नेतुमर्हसि । किंवीर्या राक्षसास्ते च कस्य पुत्राश्च के च ते ॥१-२०-
ज्येष्ठ आणि धर्मनिष्ठ रामाला तू घेऊन जाऊ नकोस. त्या राक्षसांची शक्ती काय आहे, ते कोणाचे पुत्र आहेत आणि ते कोण आहेत हे सांग.
कथं प्रमाणाः के चैतान् रक्षन्ति मुनिपुंगव । कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् ॥१-२०-
त्यांची ताकद किती आहे, त्यांना कोण सांभाळतो, हे मला सांग, हे श्रेष्ठ ऋषी. रामाने त्या राक्षसांचा कसा सामना करावा हेही सांग.
मामकैर्वा बलैर्ब्रह्मन् मया वा कूटयोधिनाम् । सर्वं मे शंस भगवन् कथं तेषां मया रणे ॥१-२०-
मी माझ्या सैन्याने किंवा कपटी योद्ध्यांनी त्यांचा सामना करावा का, हे भगवंत, कृपया मला सगळं सांग. युद्धात त्यांना कसं तोंड द्यावं हे सांग.
स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः । तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥१-२०-
दुष्ट मनोवृत्तीच्या आणि स्वतःच्या शक्तीचा गर्व असलेल्या राक्षसांसमोर ठामपणे उभं राहावं लागतं. त्याचं हे बोल ऐकून विश्वामित्र बोलू लागले.
पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षसः । स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम् ॥१-२०-
पौलस्त्य वंशात जन्मलेला रावण नावाचा एक राक्षस आहे. त्याला ब्रह्मदेवाने वर दिला असून तो तिन्ही लोकांना फार त्रास देतो.
महाबलो महावीर्यो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः । श्रूयते च महाराज रावणो राक्षसाधिपः ॥१-२०-
तो अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी असून त्याच्या आजूबाजूला अनेक राक्षस आहेत. महाराज, असं ऐकायला येतं की रावण हा राक्षसांचा राजा आहे.
साक्षाद्वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः । यदा न खलु यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबलः ॥१-२०-
तो वैश्रवणाचा सख्खा भाऊ आणि ऋषी विश्रवसांचा मुलगा आहे. पण तो स्वतः थेट यज्ञात विघ्न घालत नाही.
तेन संचोदितौ तौ तु राक्षसौ सुमहाबलौ । मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यतः ॥१-२०-
त्याच्या सांगण्यावरून दोन अतिशय बलाढ्य राक्षस—मारीच आणि सुबाहू—यज्ञात विघ्न घालायला येणार आहेत.
स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके । मम चैवाल्पभाग्यस्य दैवतं हि भवान् गुरुः ॥१-२०-
म्हणून, हे धर्मज्ञ, माझ्या मुलावर कृपा करावी. मी दुर्दैवी आहे, आणि तुम्ही माझ्यासाठी दैवतासारखे आहात.
देवदानवगन्धर्वा यक्षाः पतगपन्नगाः । न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर्मानवा युधि ॥१-२०-
देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, पक्षी आणि सर्प हे सुद्धा रावणाला तोंड देऊ शकत नाहीत; मग माणसांनी युद्धात त्याचा सामना कसा करावा?