सुतीक्ष्णः प्रत्युवाचेदं प्रीतो दशरथात्मजम्। अहमप्येतदेव त्वां वक्तुकामः सलक्ष्मणम्
सुतिक्ष्ण आनंदाने दशरथपुत्राला म्हणाला, 'लक्ष्मणासह तुला हेच सांगावे असे मलाही वाटत होते.'
अगस्त्यमभिगच्छेति सीतया सह राघव। दिष्ट्या त्विदानीमर्थेऽस्मिन् स्वयमेव ब्रवीषि माम्
'राघवा, सीतेसह तू अगस्त्याकडे जा; सुदैवाने तूच आता मला याबद्दल विचारलेस.'
अयमाख्यामि ते राम यत्रागस्त्यो महामुनिः। योजनान्याश्रमात् तात याहि चत्वारि वै ततः। दक्षिणेन महान् श्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः
'राम, मी तुला सांगतो, महान ऋषी अगस्त्य कुठे आहेत ते. या आश्रमापासून चार योजन दक्षिणेला जा; तिथे अगस्त्याच्या भावाचा सुंदर आश्रम आहे.'
स्थलीप्रायवनोद्देशे पिप्पलीवनशोभिते। बहुपुष्पफले रम्ये नानाविहगनादिते
'बहुतेक मोकळ्या जागेत, पिंपळांच्या वनांनी शोभलेले, अनेक फुलांनी-फळांनी रम्य, आणि विविध पक्ष्यांच्या आवाजांनी गूंजणारे ते ठिकाण आहे.'
पद्मिन्यो विविधास्तत्र प्रसन्नसलिलाशयाः। हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः
तेथे निरनिराळ्या प्रकारच्या कमळांच्या तळ्यांमध्ये स्वच्छ पाणी आहे, त्या तळ्यांमध्ये राजहंस, बगळे आणि चक्रवाक पक्ष्यांनी गजबजलेले आहेत.
तत्रैकां रजनीं व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम्। दक्षिणां दिशमास्थाय वनखण्डस्य पार्श्वतः
तेथे एक रात्र काढून, सकाळी, हे राम, दक्षिण दिशेला त्या वनाच्या कडेकडेने पुढे जावे.
तत्रागस्त्याश्रमपदं गत्वा योजनमन्तरम्। रमणीये वनोद्देशे बहुपादपशोभिते
तेथे एक योजन अंतर चालून, तू रमणीय अशा, अनेक झाडांनी शोभलेल्या वनभागात अगस्त्य ऋषींच्या आश्रमाजवळ पोहोचशील.
रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह। स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसंयुतः
त्या रम्य वनात, वैदेही आणि लक्ष्मण तुझ्यासोबत आनंदाने राहतील, कारण तो प्रदेश अनेक वृक्षांनी भरलेला आहे.
यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुमगस्त्यं तं महामुनिम्। अद्यैव गमने बुद्धिं रोचयस्व महामते
जर तुझी इच्छा त्या महान ऋषी अगस्त्यांना भेटण्याची असेल, तर आजच तिथे जाण्याचा निर्धार कर.
इति रामो मुनेः श्रुत्वा सह भ्रात्राभिवाद्य च। प्रतस्थेऽगस्त्यमुद्दिश्य सानुगः सह सीतया
मुनिंचे शब्द ऐकून, रामाने आपल्या भावासह नमस्कार केला आणि सीतेसह अगस्त्यांकडे जाण्यास निघाला.
पश्यन् वनानि चित्राणि पर्वतांश्चाभ्रसंनिभान्। सरांसि सरितश्चैव पथि मार्गवशानुगान्
त्यांनी वाटेवर सुंदर वनं, ढगांसारखे डोंगर, तळी आणि नद्या पाहिल्या.
सुतीक्ष्णेनोपदिष्टेन गत्वा तेन पथा सुखम्। इदं परमसंहृष्टो वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत्
सुतिक्ष्णांनी दाखवलेल्या मार्गाने ते आरामात चालले, आणि राम अत्यंत आनंदित होऊन लक्ष्मणाला म्हणाला:
एतदेवाश्रमपदं नूनं तस्य महात्मनः। अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते पुण्यकर्मणः
हे नक्कीच त्या महात्मा, पुण्यवान अगस्त्य ऋषींच्या भावाचा आश्रम आपल्याला दिसतो आहे.
यथा हीमे वनस्यास्य ज्ञाताः पथि सहस्रशः। संनताः फलभारेण पुष्पभारेण च द्रुमाः
कारण आपण वाटेत पाहिलं, या वनात हजारो झाडं फळांनी आणि फुलांनी वाकली आहेत.
पिप्पलीनां च पक्वानां वनादस्मादुपागतः। गन्धोऽयं पवनोत्क्षिप्तः सहसा कटुकोदयः
आणि या वनातून वाऱ्याने अचानक उचललेला, पिकलेल्या पिंपळींचा तिखट सुगंध येतो आहे.
तत्र तत्र च दृश्यन्ते संक्षिप्ताः काष्ठसंचयाः। लूनाश्च परिदृश्यन्ते दर्भा वैदूर्यवर्चसः
इकडे तिकडे लाकडाचे ढीग दिसतात, आणि कापलेली, मण्यासारखी चमकणारी कुशा गवतही पडलेली आहे.
एतच्च वनमध्यस्थं कृष्णाभ्रशिखरोपमम्। पावकस्याश्रमस्थस्य धूमाग्रं सम्प्रदृश्यते
आणि या वनाच्या मधोमध, काळ्या ढगाच्या शिखरासारखा, आश्रमातील अग्नीचा धूर वर जाताना दिसतो आहे.
विविक्तेषु च तीर्थेषु कृतस्नाना द्विजातयः। पुष्पोपहारं कुर्वन्ति कुसुमैः स्वयमर्जितैः
एकांत असलेल्या तीर्थांवर, द्विज लोक स्नान करून, स्वतः गोळा केलेली फुलं देवाला अर्पण करतात.
ततः सुतीक्ष्णवचनं यथा सौम्य मया श्रुतम्। अगस्त्यस्याश्रमो भ्रातुर्नूनमेष भविष्यति
मृदु स्वभावाच्या, मी सुतिक्ष्णांकडून ऐकलं तसं, हा नक्कीच अगस्त्य ऋषींच्या भावाचा आश्रम असावा.
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया। यस्य भ्रात्रा कृतेयं दिक्शरण्या पुण्यकर्मणा
लोकांच्या कल्याणासाठी, पुण्यवान त्याच्या भावाने मृत्यूला जिंकून, ही दक्षिण दिशा पवित्र केली.
इहैकदा किल क्रूरो वातापिरपि चेल्वलः। भ्रातरौ सहितावास्तां ब्राह्मणघ्नौ महासुरौ
इथे कधीतरी, वातार्पी आणि इल्वल हे दोन भयंकर असुर, ब्राह्मणांचा वध करणारे, भाऊ म्हणून एकत्र राहत होते, असं सांगितलं जातं.
धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलः संस्कृतं वदन्। आमन्त्रयति विप्रान् स श्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः
इल्वल ब्राह्मणाचं रूप घेऊन, कपटाने बोलून, ब्राह्मणांना श्राद्धाच्या निमित्ताने बोलवत असे आणि निर्दयपणे त्यांची फसवणूक करत असे.
भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम्। तान् द्विजान् भोजयामास श्राद्धदृष्टेन कर्मणा
मग आपल्या भावाचे अंतिम संस्कार करून, त्याला मेंढ्याच्या रूपात करून, त्याने त्या ब्राह्मणांना श्राद्धाच्या विधीनुसार जेवायला घातले.
ततो भुक्तवतां तेषां विप्राणामिल्वलोऽब्रवीत्। वातापे निष्क्रमस्वेति स्वरेण महता वदन्
ते ब्राह्मण जेवून झाले की, इल्वळाने मोठ्या आवाजात, 'वातापी, बाहेर ये!' असे म्हटले.
ततो भ्रातुर्वचः श्रुत्वा वातापिर्मेषवन्नदन्। भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि ब्राह्मणानां विनिष्पतत्
भावाचा आवाज ऐकून, मेंढ्यासारखा ओरडत वातापी त्या ब्राह्मणांच्या शरीरातून फाडून बाहेर पडला.
ब्राह्मणानां सहस्राणि तैरेवं कामरूपिभिः। विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशिताशनैः
अशा प्रकारे, त्या रूप बदलणाऱ्या मांसाहारी राक्षसांनी हजारो ब्राह्मणांना एकत्र ठार केले.
अगस्त्येन तदा देवैः प्रार्थितेन महर्षिणा। अनुभूय किल श्राद्धे भक्षितः स महासुरः
मग देवांच्या विनंतीवरून, महर्षी अगस्त्यांनी त्या श्राद्धाचा अनुभव घेतला आणि त्या महा-असुराला खाऊन टाकले.
ततः सम्पन्नमित्युक्त्वा दत्त्वा हस्तेऽवनेजनम्। भ्रातरं निष्क्रमस्वेति चेल्वलः समभाषत
नंतर 'सर्व काही पूर्ण झाले' असे सांगून, हात धुण्यासाठी पाणी देऊन, इल्वळाने आपल्या भावाला, 'बाहेर ये!' असे पुन्हा हाक मारली.
स तदा भाषमाणं तु भ्रातरं विप्रघातिनम्। अब्रवीत् प्रहसन् धीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः
त्यावेळी, तो ब्राह्मणहंता भाऊ हाक मारत असताना, बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ मुनी अगस्त्य हसत म्हणाले.
कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया जीर्णस्य रक्षसः। भ्रातुस्तु मेषरूपस्य गतस्य यमसादनम्
'जो तुझा मेंढ्याच्या रूपातील राक्षस भाऊ माझ्या पोटात जाऊन यमाच्या घरी गेला, तो आता कसा बाहेर येईल?'