कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्। यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम्
कुशाचे गवत आणि चिराच्या वस्त्रांनी वेढलेले, दिव्य तेजाने नटलेले ते स्थान आकाशातील तेजस्वी सूर्याच्या गोलासारखे चमकत होते.
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा। मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसंघैः समावृतम्
सर्व जीवांसाठी आश्रय असलेले, नेहमी स्वच्छ अंगण असलेले, अनेक हरणांनी गजबजलेले आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी वेढलेले ते स्थान होते.
पूजितं चोपनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः। विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः
नेहमी अप्सरांच्या समूहांनी पूजिलेले आणि नृत्याने शोभलेले, मोठ्या अग्निकुंडांनी, समिधा, पात्रे, मृगचर्म आणि कुशाने सजलेले होते.
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्। आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्वृतम्
समिधा, पाण्याची कलशी, फळे-मुळे यांनी सुशोभित, आणि पवित्र, गोड फळे असलेल्या मोठ्या जंगलातील झाडांनी वेढलेले होते.
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्। पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया
बळी आणि होमाने पावन झालेले, वेदघोषांनी निनादलेले, विविध फुलांनी आणि कमळांसह कमळाच्या तलावाने वेढलेले होते.
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः। सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्युतम्
फळे-मुळे खाणारे, संयमी, चिर आणि काळ्या मृगचर्माची वस्त्रे घालणारे, सूर्य आणि अग्नीसारखे तेजस्वी, तसेच प्राचीन ऋषी तेथे वास करत.
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः। तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्
पवित्र, नियमीत आहार घेणाऱ्या श्रेष्ठ ऋषींनी सुशोभित, ब्रह्मलोकासारखे ते स्थान वेदघोषांनी निनादलेले होते.
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्। तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्
विद्यावान आणि अत्यंत पुण्यवान ब्राह्मणांनी शोभलेले, तो श्रीराम त्या तपस्व्यांच्या आश्रमांचा परिसर पाहत होता.
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः। दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः
महान तेजस्वी ऋषी, दिव्य ज्ञानाने युक्त होऊन, मोठ्या धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून, रामाला पाहिल्यावर त्याच्याकडे आले.
अभिजग्मुस्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्। ते तु सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्
तेव्हा आनंदित होऊन, त्यांनी कीर्तीशाली वैदेहीचे स्वागत केले; धर्मनिष्ठ रामाला, उदयत्या चंद्रासारखा तेजस्वी दिसताना पाहून, ते सर्व आनंदित झाले.
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्। मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन् दृढव्रताः
लक्ष्मण आणि कीर्तीशाली वैदेहीला पाहून, त्या दृढव्रती तपस्व्यांनी शुभाशीर्वाद देत त्यांचे स्वागत केले.
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम्। ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः
वनवासी लोक रामाचे रूप, त्याची बांधणी, शोभा, कोमलता आणि सुंदर वेश पाहून आश्चर्यचकित झाले.
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव। आश्चर्यभूतान् ददृशुः सर्वे ते वनवासिनः
सर्व वनवासी लोक वैदेही, लक्ष्मण आणि रामाकडे विस्मयाने, डोळे न हलवता, पाहू लागले.
अत्रैनं हि महाभागाः सर्वभूतहिते रताः। अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन्
तेथे, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी झटणारे पुण्यवान लोक, राघवाला आपल्या पर्णकुटीत आदराने पाहुणा म्हणून ठेवले.
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः। आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः
नंतर, रामाचे विधिपूर्वक स्वागत करून, त्या तेजस्वी तपस्व्यांनी, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या धर्मनिष्ठ रामासाठी पाणी आणले.
मङ्गलानि प्रयुञ्जाना मुदा परमया युताः। मूलं पुष्पं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः
परम आनंदाने, शुभाशीर्वाद देत, त्यांनी मुळं, फुलं, फळं आणि आश्रमातील सर्व वस्तू त्या महात्म्याला अर्पण केल्या.
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते तु प्राञ्जलयोऽब्रुवन्। धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यश्च महायशाः
हे सर्व अर्पण केल्यावर, धर्म जाणणाऱ्या त्या ऋषींनी हात जोडून म्हटले, 'तुम्ही धर्माचे रक्षण करणारे आणि लोकांचे आश्रयस्थान, कीर्तीशाली आहात.'
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः। इन्द्रस्यैव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव
'राजा, दंडधारी, पूज्य आणि मान्य असतो; तो इंद्राच्या चौथ्या भागासारखा प्रजांचे रक्षण करतो, हे राघवा.'
राजा तस्माद् वरान् भोगान् रम्यान् भुङ्क्ते नमस्कृतः। ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः। नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः
'म्हणून, पूजिला गेलेला राजा उत्तम सुखांचा उपभोग घेतो; आम्ही, तुमच्या प्रदेशातील रहिवासी, तुझ्या रक्षणाखाली असायला हवे. शहरात असो वा जंगलात, तूच आमचा राजा, जनतेचा स्वामी आहेस.'
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः। रक्षणीयास्त्वया शश्वद् गर्भभूतास्तपोधनाः
'राजा, आम्ही दंड ठेवून दिला आहे, क्रोध आणि इंद्रिये जिंकली आहेत; आम्ही तपशक्तीने समृद्ध, गर्भासारखे असलेल्या तपस्व्यांचे नेहमीच तुझ्या कडून रक्षण व्हावे.'
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम्। वन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन्
असे म्हणून, त्यांनी फळे, मुळे, फुले आणि विविध वनातील अन्न देऊन राघव आणि लक्ष्मणाचे पूजन केले.
तथान्ये तापसाः सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः। न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम्
त्याचप्रमाणे, इतर तपस्वी आणि सिद्ध लोक, न्यायाने वागणारे आणि अग्निसारखे तेजस्वी, योग्य पद्धतीने रामाचे समाधान करू लागले.
thumb|द्वितीयः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥३-
श्री वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील दुसरा सर्ग ऐका.
कृतातिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्योदयनं प्रति। आमन्त्र्य स मुनीन् सर्वान् वनमेवान्वगाहत
नंतर, पाहुणचार झाल्यावर, रामाने सर्व ऋषींना निरोप दिला आणि सूर्याच्या उगवण्याच्या दिशेने जंगलात प्रवेश केला.
निष्कूजमानशकुनिं झिल्लिकागणनादितम्। लक्ष्मणानुचरो रामो वनमध्यं ददर्श ह
लक्ष्मणासोबत असलेल्या रामाने, जिथे पक्ष्यांचा आवाज नव्हता आणि केवळ झिल्लींचा गजर ऐकू येत होता, असे वनाचे मध्यभाग पाहिले.
सीतया सह काकुत्स्थस्तस्मिन् घोरमृगायुते। ददर्श गिरिशृङ्गाभं पुरुषादं महास्वनम्
सीतेसह काकुत्स्थ रामाने, तिथे भीषण प्राण्यांनी वेढलेला, पर्वतशिखरासारखा, मोठ्या आवाजाचा नरभक्षक पाहिला.
गभीराक्षं महावक्त्रं विकटं विकटोदरम्। बीभत्सं विषमं दीर्घं विकृतं घोरदर्शनम्
त्याच्या डोळ्यांत खोल गडदपणा होता, मोठं तोंड, विकृत आणि फुगलेलं पोट, कुरूप, असमान, उंच, विकृत आणि पाहताना भीती वाटावी असं रूप होतं.
वसानं चर्म वैयाघ्रं वसार्द्रं रुधिरोक्षितम्। त्रासनं सर्वभूतानां व्यादितास्यमिवान्तकम्
तो वाघाचं कातडं अंगावर घालत होता, जे अजूनही चरबी आणि रक्तानं माखलेलं होतं; तो सर्व जीवांना घाबरवणारा, आणि त्याचं तोंड मृत्यूसारखं मोठं उघडलेलं होतं.
त्रीन् सिंहांश्चतुरो व्याघ्रान् द्वौ वृकौ पृषतान् दश। सविषाणं वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत्
तीन सिंह, चार वाघ, दोन लांडगे, दहा चितळ आणि एक मोठा हत्तीचं शिंग आणि चरबीने माखलेलं डोकं—
अवसज्यायसे शूले विनदन्तं महास्वनम्। स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम्
त्याने हे सर्व लोखंडी शुलावर टोचून ठेवले होते आणि मोठ्या आवाजात डरकाळ्या फोडत होता; राम, लक्ष्मण आणि मैथिली सिता यांना पाहिलं—