प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथ: । मैथिल्या: सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ।। २.११९.
मैथिलीला दिलेल्या सन्मानाचे, जो माणसांत फारच दुर्मिळ असतो, दर्शन झाल्यावर राम आणि बलाढ्य लक्ष्मण दोघेही अत्यंत आनंदित झाले.
ततस्तां शर्वरीं प्रीत: पुण्यां शशिनिभानन: । अर्चितस्तापसै: सिद्धैरुवास रघुनन्दन: ।। २.११९.
त्या पवित्र रात्रीला, चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला आणि ऋषी-मुनींनी आदराने सत्कारलेला राम आनंदाने तेथे थांबला.
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् । आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान् वनगोचरान् ।। २.११९.
ती रात्र संपल्यावर, त्या दोन्ही नरसिंहांनी तपस्व्यांसाठी अग्निहोत्र करून, वनात राहणाऱ्या ऋषींचा निरोप घेतला.
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिण: । वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसै: समभिप्लुतम् ।। २.११९.
तेव्हा त्या वनात राहणाऱ्या धर्मनिष्ठ तपस्व्यांनी, राक्षसांनी भरलेल्या त्या जंगलातील धोक्यांची माहिती राम-लक्ष्मणांना दिली.
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव । वसन्त्यस्मिन् महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशना: ।। २.११९.
राघवा, या घनदाट जंगलात अनेक रूपांची, माणसे खाणारी राक्षसे आणि रक्त पिणारे हिंस्र प्राणी राहतात.
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् । अदन्त्यस्मिन् महारण्ये तान्निवारय राघव ।। २.११९.
राघवा, या मोठ्या जंगलात, हे प्राणी निष्काळजी किंवा उरलेले अन्न खाणारे धर्मपरायण तपस्व्यांवर हल्ला करतात; त्यांना तू वाचव.
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने । अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ।। २.११९.
हे महान ऋषी जे फळे गोळा करायला जातात, त्यांचा हाच मार्ग आहे; या वाटेनेच, राघवा, तुला या कठीण जंगलात प्रवेश करणे योग्य आहे.
इतीव तै: प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजै: कृत: स्वस्त्ययन: परं तप: । वनं सभार्य्य: प्रविऺवेश राघव: सलक्ष्मण: सूर्य्यमिवाभ्रमण्डलम् ।। २.११९.
अशा प्रकारे, हात जोडून आशीर्वाद दिल्यावर त्या ब्राह्मण तपस्व्यांनी राम, सीता आणि लक्ष्मण यांनी एकत्रितपणे, जणू सूर्य जसा मेघांच्या समूहात शिरतो, तसा त्या वनात प्रवेश केला.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे श्रीमद्वाल्मीकीये आदिकाव्ये चतुर्विंशत्सहस्रिकायां संहितायां श्रीमदयोध्याकाण्डे एकोनविंश्ऺात्युत्तरशततम: सर्ग:
या प्रकारे, श्रीमद्वाल्मीकीकृत, चोवीस हजार श्लोकांच्या श्रीमद्रामायणातील, अयोध्याकांडातील एकशे एकोणवीसावा सर्ग संपला.
thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या अरण्यकांडातील पहिला सर्ग ऐका.
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्। यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम्
कुशाचे गवत आणि चिराच्या वस्त्रांनी वेढलेले, दिव्य तेजाने नटलेले ते स्थान आकाशातील तेजस्वी सूर्याच्या गोलासारखे चमकत होते.
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा। मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसंघैः समावृतम्
सर्व जीवांसाठी आश्रय असलेले, नेहमी स्वच्छ अंगण असलेले, अनेक हरणांनी गजबजलेले आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी वेढलेले ते स्थान होते.
पूजितं चोपनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः। विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः
नेहमी अप्सरांच्या समूहांनी पूजिलेले आणि नृत्याने शोभलेले, मोठ्या अग्निकुंडांनी, समिधा, पात्रे, मृगचर्म आणि कुशाने सजलेले होते.
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्। आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्वृतम्
समिधा, पाण्याची कलशी, फळे-मुळे यांनी सुशोभित, आणि पवित्र, गोड फळे असलेल्या मोठ्या जंगलातील झाडांनी वेढलेले होते.
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्। पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया
बळी आणि होमाने पावन झालेले, वेदघोषांनी निनादलेले, विविध फुलांनी आणि कमळांसह कमळाच्या तलावाने वेढलेले होते.
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः। सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्युतम्
फळे-मुळे खाणारे, संयमी, चिर आणि काळ्या मृगचर्माची वस्त्रे घालणारे, सूर्य आणि अग्नीसारखे तेजस्वी, तसेच प्राचीन ऋषी तेथे वास करत.
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः। तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्
पवित्र, नियमीत आहार घेणाऱ्या श्रेष्ठ ऋषींनी सुशोभित, ब्रह्मलोकासारखे ते स्थान वेदघोषांनी निनादलेले होते.
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्। तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्
विद्यावान आणि अत्यंत पुण्यवान ब्राह्मणांनी शोभलेले, तो श्रीराम त्या तपस्व्यांच्या आश्रमांचा परिसर पाहत होता.
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः। दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः
महान तेजस्वी ऋषी, दिव्य ज्ञानाने युक्त होऊन, मोठ्या धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून, रामाला पाहिल्यावर त्याच्याकडे आले.
अभिजग्मुस्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्। ते तु सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्
तेव्हा आनंदित होऊन, त्यांनी कीर्तीशाली वैदेहीचे स्वागत केले; धर्मनिष्ठ रामाला, उदयत्या चंद्रासारखा तेजस्वी दिसताना पाहून, ते सर्व आनंदित झाले.
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्। मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन् दृढव्रताः
लक्ष्मण आणि कीर्तीशाली वैदेहीला पाहून, त्या दृढव्रती तपस्व्यांनी शुभाशीर्वाद देत त्यांचे स्वागत केले.
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम्। ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः
वनवासी लोक रामाचे रूप, त्याची बांधणी, शोभा, कोमलता आणि सुंदर वेश पाहून आश्चर्यचकित झाले.
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव। आश्चर्यभूतान् ददृशुः सर्वे ते वनवासिनः
सर्व वनवासी लोक वैदेही, लक्ष्मण आणि रामाकडे विस्मयाने, डोळे न हलवता, पाहू लागले.
अत्रैनं हि महाभागाः सर्वभूतहिते रताः। अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन्
तेथे, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी झटणारे पुण्यवान लोक, राघवाला आपल्या पर्णकुटीत आदराने पाहुणा म्हणून ठेवले.
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः। आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः
नंतर, रामाचे विधिपूर्वक स्वागत करून, त्या तेजस्वी तपस्व्यांनी, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या धर्मनिष्ठ रामासाठी पाणी आणले.
मङ्गलानि प्रयुञ्जाना मुदा परमया युताः। मूलं पुष्पं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः
परम आनंदाने, शुभाशीर्वाद देत, त्यांनी मुळं, फुलं, फळं आणि आश्रमातील सर्व वस्तू त्या महात्म्याला अर्पण केल्या.
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते तु प्राञ्जलयोऽब्रुवन्। धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यश्च महायशाः
हे सर्व अर्पण केल्यावर, धर्म जाणणाऱ्या त्या ऋषींनी हात जोडून म्हटले, 'तुम्ही धर्माचे रक्षण करणारे आणि लोकांचे आश्रयस्थान, कीर्तीशाली आहात.'
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः। इन्द्रस्यैव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव
'राजा, दंडधारी, पूज्य आणि मान्य असतो; तो इंद्राच्या चौथ्या भागासारखा प्रजांचे रक्षण करतो, हे राघवा.'
राजा तस्माद् वरान् भोगान् रम्यान् भुङ्क्ते नमस्कृतः। ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः। नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः
'म्हणून, पूजिला गेलेला राजा उत्तम सुखांचा उपभोग घेतो; आम्ही, तुमच्या प्रदेशातील रहिवासी, तुझ्या रक्षणाखाली असायला हवे. शहरात असो वा जंगलात, तूच आमचा राजा, जनतेचा स्वामी आहेस.'
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः। रक्षणीयास्त्वया शश्वद् गर्भभूतास्तपोधनाः
'राजा, आम्ही दंड ठेवून दिला आहे, क्रोध आणि इंद्रिये जिंकली आहेत; आम्ही तपशक्तीने समृद्ध, गर्भासारखे असलेल्या तपस्व्यांचे नेहमीच तुझ्या कडून रक्षण व्हावे.'