एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनय: कलशोद्यता: । सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कला: ।। २.११९.
हे ऋषी स्नान करून, अंगावर पाणी असलेले वस्त्र घालून, कलश हातात घेऊन एकत्र जमले आहेत.
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् । कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धत: ।। २.११९.
ऋषींनी अग्निहोत्रात विधीपूर्वक आहुती दिल्यावर, कबुतराच्या अंगासारखा लालसर धूर वाऱ्याने उडताना दिसतो.
अल्पपर्णाहि तरवो घनीभूता: समन्तत: । विप्रकृष्टेपि देशे ऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिश: ।। २.११९.
थोड्या पानांची झाडे सर्वत्र दाट झाली आहेत. या दूरच्या ठिकाणीही दिशाही दिसेनाशा झाल्या आहेत.
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्तत: । तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ।। २.११९.
रात्रीचे प्राणी सर्वत्र फिरू लागले आहेत, आणि तपोवनातील हरिण व इतर प्राणी पवित्र जलाशयाजवळ झोपले आहेत.
सम्प्रवृद्धा निशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता । जोत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यते ऽभ्युदितो ऽम्बरे ।। २.११९.
सीते, आता रात्र पूर्णपणे पसरली आहे आणि तिला ताऱ्यांनी सजवले आहे. चंद्र आपल्या शीतल प्रकाशाचा आवरण घेऊन आकाशात उगवलेला दिसतो.
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव । कथयन्त्या हि मधुरं त्वयाहं परितोषिता ।। २.११९.
आता तू जाऊ शकतेस, मी तुला परवानगी देते. रामाची सेवा कर. तुझ्या गोड बोलण्यामुळे मी पूर्णपणे तृप्त झाले आहे.
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि । प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ।। २.११९.
मैथिली, आता माझ्यासमोर स्वतःला अलंकृत कर. दिव्य दागिन्यांनी शोभून मला आनंद दे, माझ्या लाडक्या.
सा तथा समलंकृत्य सीता सुरसुतोपमा । प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ।। २.११९.
सीता, देवकन्येसारखी शोभून, तिला वंदन करून रामाकडे निघून गेली.
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वर: । राघव: प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ।। २.११९.
वदनात श्रेष्ठ असलेल्या राघवाने अशी अलंकृत सीता पाहिली आणि तपस्विनीने दिलेल्या प्रेमळ भेटीमुळे तो आनंदित झाला.
न्यवेदयत्तत: सर्वं सीता रामाय मैथिली । प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ।। २.११९.
मग मैथिली सीतेने रामाला सर्व काही सांगितले—तपस्विनीने दिलेली प्रेमाची भेट, वस्त्रे, दागिने आणि हार.
प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथ: । मैथिल्या: सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ।। २.११९.
मैथिलीला दिलेल्या सन्मानाचे, जो माणसांत फारच दुर्मिळ असतो, दर्शन झाल्यावर राम आणि बलाढ्य लक्ष्मण दोघेही अत्यंत आनंदित झाले.
ततस्तां शर्वरीं प्रीत: पुण्यां शशिनिभानन: । अर्चितस्तापसै: सिद्धैरुवास रघुनन्दन: ।। २.११९.
त्या पवित्र रात्रीला, चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला आणि ऋषी-मुनींनी आदराने सत्कारलेला राम आनंदाने तेथे थांबला.
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् । आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान् वनगोचरान् ।। २.११९.
ती रात्र संपल्यावर, त्या दोन्ही नरसिंहांनी तपस्व्यांसाठी अग्निहोत्र करून, वनात राहणाऱ्या ऋषींचा निरोप घेतला.
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिण: । वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसै: समभिप्लुतम् ।। २.११९.
तेव्हा त्या वनात राहणाऱ्या धर्मनिष्ठ तपस्व्यांनी, राक्षसांनी भरलेल्या त्या जंगलातील धोक्यांची माहिती राम-लक्ष्मणांना दिली.
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव । वसन्त्यस्मिन् महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशना: ।। २.११९.
राघवा, या घनदाट जंगलात अनेक रूपांची, माणसे खाणारी राक्षसे आणि रक्त पिणारे हिंस्र प्राणी राहतात.
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् । अदन्त्यस्मिन् महारण्ये तान्निवारय राघव ।। २.११९.
राघवा, या मोठ्या जंगलात, हे प्राणी निष्काळजी किंवा उरलेले अन्न खाणारे धर्मपरायण तपस्व्यांवर हल्ला करतात; त्यांना तू वाचव.
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने । अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ।। २.११९.
हे महान ऋषी जे फळे गोळा करायला जातात, त्यांचा हाच मार्ग आहे; या वाटेनेच, राघवा, तुला या कठीण जंगलात प्रवेश करणे योग्य आहे.
इतीव तै: प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजै: कृत: स्वस्त्ययन: परं तप: । वनं सभार्य्य: प्रविऺवेश राघव: सलक्ष्मण: सूर्य्यमिवाभ्रमण्डलम् ।। २.११९.
अशा प्रकारे, हात जोडून आशीर्वाद दिल्यावर त्या ब्राह्मण तपस्व्यांनी राम, सीता आणि लक्ष्मण यांनी एकत्रितपणे, जणू सूर्य जसा मेघांच्या समूहात शिरतो, तसा त्या वनात प्रवेश केला.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे श्रीमद्वाल्मीकीये आदिकाव्ये चतुर्विंशत्सहस्रिकायां संहितायां श्रीमदयोध्याकाण्डे एकोनविंश्ऺात्युत्तरशततम: सर्ग:
या प्रकारे, श्रीमद्वाल्मीकीकृत, चोवीस हजार श्लोकांच्या श्रीमद्रामायणातील, अयोध्याकांडातील एकशे एकोणवीसावा सर्ग संपला.
thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या अरण्यकांडातील पहिला सर्ग ऐका.
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्। यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम्
कुशाचे गवत आणि चिराच्या वस्त्रांनी वेढलेले, दिव्य तेजाने नटलेले ते स्थान आकाशातील तेजस्वी सूर्याच्या गोलासारखे चमकत होते.
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा। मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसंघैः समावृतम्
सर्व जीवांसाठी आश्रय असलेले, नेहमी स्वच्छ अंगण असलेले, अनेक हरणांनी गजबजलेले आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी वेढलेले ते स्थान होते.
पूजितं चोपनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः। विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः
नेहमी अप्सरांच्या समूहांनी पूजिलेले आणि नृत्याने शोभलेले, मोठ्या अग्निकुंडांनी, समिधा, पात्रे, मृगचर्म आणि कुशाने सजलेले होते.
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्। आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्वृतम्
समिधा, पाण्याची कलशी, फळे-मुळे यांनी सुशोभित, आणि पवित्र, गोड फळे असलेल्या मोठ्या जंगलातील झाडांनी वेढलेले होते.
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्। पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया
बळी आणि होमाने पावन झालेले, वेदघोषांनी निनादलेले, विविध फुलांनी आणि कमळांसह कमळाच्या तलावाने वेढलेले होते.
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः। सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्युतम्
फळे-मुळे खाणारे, संयमी, चिर आणि काळ्या मृगचर्माची वस्त्रे घालणारे, सूर्य आणि अग्नीसारखे तेजस्वी, तसेच प्राचीन ऋषी तेथे वास करत.
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः। तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्
पवित्र, नियमीत आहार घेणाऱ्या श्रेष्ठ ऋषींनी सुशोभित, ब्रह्मलोकासारखे ते स्थान वेदघोषांनी निनादलेले होते.
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्। तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्
विद्यावान आणि अत्यंत पुण्यवान ब्राह्मणांनी शोभलेले, तो श्रीराम त्या तपस्व्यांच्या आश्रमांचा परिसर पाहत होता.
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः। दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः
महान तेजस्वी ऋषी, दिव्य ज्ञानाने युक्त होऊन, मोठ्या धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून, रामाला पाहिल्यावर त्याच्याकडे आले.
अभिजग्मुस्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्। ते तु सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्
तेव्हा आनंदित होऊन, त्यांनी कीर्तीशाली वैदेहीचे स्वागत केले; धर्मनिष्ठ रामाला, उदयत्या चंद्रासारखा तेजस्वी दिसताना पाहून, ते सर्व आनंदित झाले.