तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनु: । तस्य शब्दो ऽभवद्भीम: पतितस्याशनेरिव ।। २.११८.
रामाने ते जोरात ओढताना, ते धनुष्य मधोमध तुटलं आणि दोन तुकडे झाले; त्याचा आवाज आकाशातून वीज कोसळावी तसा भीषण झाला.
ततो ऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना । निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम् ।। २.११८.
तेव्हा, माझ्या वडिलांनी आपलं वचन पाळून, मला रामाला द्यायचं ठरवलं आणि पाण्याचं उत्तम पात्र उचललं.
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघव: । अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याधिपते: प्रभो: ।। २.११८.
त्या वेळी, अयोध्येचा राजा असलेल्या आपल्या वडिलांचे मन कोणते आहे हे न कळल्यामुळे, राघवाने दिले जात असलेले काहीच स्वीकारले नाही.
तत: श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् । मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने ।। २.११८.
मग मी माझ्या वृद्ध सासऱ्याला, म्हणजेच राजा दशरथांना, नमस्कार केला आणि माझ्या वडिलांनी मला स्वतः रामाला दिले, जो स्वतःचे खरे स्वरूप जाणणारा आहे.
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना । भार्य्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ।। २.११८.
माझी लहान बहीण, सद्गुणी आणि सुंदर उर्मिला, तिलाही माझ्या वडिलांनी स्वतः लक्ष्मणासाठी पत्नी म्हणून दिले.
एवं दत्तास्मि रामाय तदा तस्मिन् स्वयम्वरे । अनुरक्तास्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ।। २.११८.
अशा प्रकारे, त्या स्वयंवरात मला रामाला दिले गेले आणि मी धर्माने माझ्या पतीवर, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या याच्यावर, प्रेम करते.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे अष्टादशोत्तरशततम: सर्ग:
अशा प्रकारे, वाल्मीकींनी रचलेल्या प्राचीन आणि पवित्र रामायणातील श्रीमद् अयोध्याकांडाचा एकशे अठरावा सर्ग संपला.
thumb|एकोनविंशत्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center thumb|मङ्गलशासनम्|center अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् । पर्य्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ।। २.११९.
धर्माची जाण असलेल्या अनसूयाने ती मोठी कथा ऐकून, मैथिलीला दोन्ही हातांनी मिठी मारली आणि तिच्या डोक्यावर प्रेमाने चुंबन घेतले.
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया । यथा स्वयम्वरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया । रमे ऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।। २.११९.
तुझ्या तोंडून स्पष्ट, सुंदर आणि गोड शब्द ऐकायला मिळाले. स्वयंवर कसा झाला हे सर्व मी तुझ्याकडून ऐकले आणि गोड बोलणाऱ्या तुझ्या या कथेमुळे मी खूप आनंदले.
रविरस्तं गत: श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् । दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्ऺित्रणाम् । सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनि: ।। २.११९.
आता तेजस्वी सूर्य मावळला आहे आणि शुभ रात्रीचे आगमन झाले आहे. दिवसभर अन्नासाठी भटकणारे पक्षी आता संध्याकाळी झोपेसाठी स्थिरावले आहेत आणि त्यांचे आवाज ऐकू येतात.
एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनय: कलशोद्यता: । सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कला: ।। २.११९.
हे ऋषी स्नान करून, अंगावर पाणी असलेले वस्त्र घालून, कलश हातात घेऊन एकत्र जमले आहेत.
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् । कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धत: ।। २.११९.
ऋषींनी अग्निहोत्रात विधीपूर्वक आहुती दिल्यावर, कबुतराच्या अंगासारखा लालसर धूर वाऱ्याने उडताना दिसतो.
अल्पपर्णाहि तरवो घनीभूता: समन्तत: । विप्रकृष्टेपि देशे ऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिश: ।। २.११९.
थोड्या पानांची झाडे सर्वत्र दाट झाली आहेत. या दूरच्या ठिकाणीही दिशाही दिसेनाशा झाल्या आहेत.
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्तत: । तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ।। २.११९.
रात्रीचे प्राणी सर्वत्र फिरू लागले आहेत, आणि तपोवनातील हरिण व इतर प्राणी पवित्र जलाशयाजवळ झोपले आहेत.
सम्प्रवृद्धा निशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता । जोत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यते ऽभ्युदितो ऽम्बरे ।। २.११९.
सीते, आता रात्र पूर्णपणे पसरली आहे आणि तिला ताऱ्यांनी सजवले आहे. चंद्र आपल्या शीतल प्रकाशाचा आवरण घेऊन आकाशात उगवलेला दिसतो.
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव । कथयन्त्या हि मधुरं त्वयाहं परितोषिता ।। २.११९.
आता तू जाऊ शकतेस, मी तुला परवानगी देते. रामाची सेवा कर. तुझ्या गोड बोलण्यामुळे मी पूर्णपणे तृप्त झाले आहे.
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि । प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ।। २.११९.
मैथिली, आता माझ्यासमोर स्वतःला अलंकृत कर. दिव्य दागिन्यांनी शोभून मला आनंद दे, माझ्या लाडक्या.
सा तथा समलंकृत्य सीता सुरसुतोपमा । प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ।। २.११९.
सीता, देवकन्येसारखी शोभून, तिला वंदन करून रामाकडे निघून गेली.
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वर: । राघव: प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ।। २.११९.
वदनात श्रेष्ठ असलेल्या राघवाने अशी अलंकृत सीता पाहिली आणि तपस्विनीने दिलेल्या प्रेमळ भेटीमुळे तो आनंदित झाला.
न्यवेदयत्तत: सर्वं सीता रामाय मैथिली । प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ।। २.११९.
मग मैथिली सीतेने रामाला सर्व काही सांगितले—तपस्विनीने दिलेली प्रेमाची भेट, वस्त्रे, दागिने आणि हार.
प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथ: । मैथिल्या: सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ।। २.११९.
मैथिलीला दिलेल्या सन्मानाचे, जो माणसांत फारच दुर्मिळ असतो, दर्शन झाल्यावर राम आणि बलाढ्य लक्ष्मण दोघेही अत्यंत आनंदित झाले.
ततस्तां शर्वरीं प्रीत: पुण्यां शशिनिभानन: । अर्चितस्तापसै: सिद्धैरुवास रघुनन्दन: ।। २.११९.
त्या पवित्र रात्रीला, चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला आणि ऋषी-मुनींनी आदराने सत्कारलेला राम आनंदाने तेथे थांबला.
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् । आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान् वनगोचरान् ।। २.११९.
ती रात्र संपल्यावर, त्या दोन्ही नरसिंहांनी तपस्व्यांसाठी अग्निहोत्र करून, वनात राहणाऱ्या ऋषींचा निरोप घेतला.
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिण: । वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसै: समभिप्लुतम् ।। २.११९.
तेव्हा त्या वनात राहणाऱ्या धर्मनिष्ठ तपस्व्यांनी, राक्षसांनी भरलेल्या त्या जंगलातील धोक्यांची माहिती राम-लक्ष्मणांना दिली.
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव । वसन्त्यस्मिन् महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशना: ।। २.११९.
राघवा, या घनदाट जंगलात अनेक रूपांची, माणसे खाणारी राक्षसे आणि रक्त पिणारे हिंस्र प्राणी राहतात.
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् । अदन्त्यस्मिन् महारण्ये तान्निवारय राघव ।। २.११९.
राघवा, या मोठ्या जंगलात, हे प्राणी निष्काळजी किंवा उरलेले अन्न खाणारे धर्मपरायण तपस्व्यांवर हल्ला करतात; त्यांना तू वाचव.
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने । अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ।। २.११९.
हे महान ऋषी जे फळे गोळा करायला जातात, त्यांचा हाच मार्ग आहे; या वाटेनेच, राघवा, तुला या कठीण जंगलात प्रवेश करणे योग्य आहे.
इतीव तै: प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजै: कृत: स्वस्त्ययन: परं तप: । वनं सभार्य्य: प्रविऺवेश राघव: सलक्ष्मण: सूर्य्यमिवाभ्रमण्डलम् ।। २.११९.
अशा प्रकारे, हात जोडून आशीर्वाद दिल्यावर त्या ब्राह्मण तपस्व्यांनी राम, सीता आणि लक्ष्मण यांनी एकत्रितपणे, जणू सूर्य जसा मेघांच्या समूहात शिरतो, तसा त्या वनात प्रवेश केला.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे श्रीमद्वाल्मीकीये आदिकाव्ये चतुर्विंशत्सहस्रिकायां संहितायां श्रीमदयोध्याकाण्डे एकोनविंश्ऺात्युत्तरशततम: सर्ग:
या प्रकारे, श्रीमद्वाल्मीकीकृत, चोवीस हजार श्लोकांच्या श्रीमद्रामायणातील, अयोध्याकांडातील एकशे एकोणवीसावा सर्ग संपला.
thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥३-
श्रीमद्वाल्मीकीरामायणाच्या अरण्यकांडातील पहिला सर्ग ऐका.