महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना । दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ।। २.११८.
त्यांच्या मोठ्या यज्ञात, वरुण या महान देवतेने आनंदाने त्यांना एक दिव्य धनुष्य आणि न संपणारे बाणांचे दोन तूणीर दिले.
असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात् । तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपा: ।। २.११८.
ते धनुष्य इतकं जड होतं की, माणसांनी कितीही प्रयत्न केला तरी हलवता येत नव्हतं; राजे तर ते वाकवू शकतील, असं स्वप्नातही शक्य नव्हतं.
तद्धनु: प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना । समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान् ।। २.११८.
माझ्या वडिलांनी ते धनुष्य मिळवल्यावर, नेहमी सत्य बोलणाऱ्या त्यांच्या वाणीने सर्व राजांच्या उपस्थितीत जाहीर केलं—
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं य: कुरुते नर: । तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशय: ।। २.११८.
'जो कोणी हे धनुष्य उचलून, त्यावर प्रत्यंचा चढवेल, त्यालाच माझी मुलगी पत्नी म्हणून मिळेल—यात शंका नाही.'
तच्च दृष्ट्वा धनु: श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम् । अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने ।। २.११८.
ते पर्वतासारखं जड आणि उत्तम धनुष्य पाहून, सर्व राजांनी वंदन करून, ते उचलता न आल्यामुळे परत गेले.
सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवो ऽयं महाद्युति: । विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागत: । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम: सत्यपराक्रम: ।। २.११८.
खूप काळानंतर, हा तेजस्वी राघव, विश्वामित्रांसोबत, यज्ञ पाहायला आला. त्याच्यासोबत त्याचा भाऊ लक्ष्मणही होता, जो नेहमी सत्य आणि शौर्याने वागतो.
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजित: । प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।। २.११८.
तेथे, धर्मनिष्ठ आणि माझ्या वडिलांनी सन्मानित केलेले विश्वामित्र, माझ्या वडिलांना राम आणि लक्ष्मण या दोन्ही भावांबद्दल सांगू लागले.
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शनकांक्षिणौ । धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम् ।। २.११८.
'हे दोघं दशरथांचे पुत्र धनुष्य पाहण्याची इच्छा बाळगतात; राजपुत्र रामाला ते दिव्य धनुष्य दाखवा,' असं विश्वामित्रांनी सांगितलं.
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनु: समुपानयत् । निमेषान्तरमात्रेण तदानम्य स वीर्य्यवान् ।। २.११८.
त्यामुळे, त्या ऋषींच्या सांगण्यावरून, माझ्या वडिलांनी ते धनुष्य आणलं; आणि त्या वीराने डोळ्याच्या पापण्याइतक्या वेळेत ते वाकवलं.
ज्यां समारोप्य झटिति पूरयामास वीर्यवत् ।। २.११८.
त्याने झटकन आणि मोठ्या ताकदीने त्या धनुष्याला प्रत्यंचा चढवली.
तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनु: । तस्य शब्दो ऽभवद्भीम: पतितस्याशनेरिव ।। २.११८.
रामाने ते जोरात ओढताना, ते धनुष्य मधोमध तुटलं आणि दोन तुकडे झाले; त्याचा आवाज आकाशातून वीज कोसळावी तसा भीषण झाला.
ततो ऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना । निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम् ।। २.११८.
तेव्हा, माझ्या वडिलांनी आपलं वचन पाळून, मला रामाला द्यायचं ठरवलं आणि पाण्याचं उत्तम पात्र उचललं.
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघव: । अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याधिपते: प्रभो: ।। २.११८.
त्या वेळी, अयोध्येचा राजा असलेल्या आपल्या वडिलांचे मन कोणते आहे हे न कळल्यामुळे, राघवाने दिले जात असलेले काहीच स्वीकारले नाही.
तत: श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् । मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने ।। २.११८.
मग मी माझ्या वृद्ध सासऱ्याला, म्हणजेच राजा दशरथांना, नमस्कार केला आणि माझ्या वडिलांनी मला स्वतः रामाला दिले, जो स्वतःचे खरे स्वरूप जाणणारा आहे.
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना । भार्य्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ।। २.११८.
माझी लहान बहीण, सद्गुणी आणि सुंदर उर्मिला, तिलाही माझ्या वडिलांनी स्वतः लक्ष्मणासाठी पत्नी म्हणून दिले.
एवं दत्तास्मि रामाय तदा तस्मिन् स्वयम्वरे । अनुरक्तास्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ।। २.११८.
अशा प्रकारे, त्या स्वयंवरात मला रामाला दिले गेले आणि मी धर्माने माझ्या पतीवर, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या याच्यावर, प्रेम करते.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे अष्टादशोत्तरशततम: सर्ग:
अशा प्रकारे, वाल्मीकींनी रचलेल्या प्राचीन आणि पवित्र रामायणातील श्रीमद् अयोध्याकांडाचा एकशे अठरावा सर्ग संपला.
thumb|एकोनविंशत्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center thumb|मङ्गलशासनम्|center अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् । पर्य्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ।। २.११९.
धर्माची जाण असलेल्या अनसूयाने ती मोठी कथा ऐकून, मैथिलीला दोन्ही हातांनी मिठी मारली आणि तिच्या डोक्यावर प्रेमाने चुंबन घेतले.
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया । यथा स्वयम्वरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया । रमे ऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।। २.११९.
तुझ्या तोंडून स्पष्ट, सुंदर आणि गोड शब्द ऐकायला मिळाले. स्वयंवर कसा झाला हे सर्व मी तुझ्याकडून ऐकले आणि गोड बोलणाऱ्या तुझ्या या कथेमुळे मी खूप आनंदले.
रविरस्तं गत: श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् । दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्ऺित्रणाम् । सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनि: ।। २.११९.
आता तेजस्वी सूर्य मावळला आहे आणि शुभ रात्रीचे आगमन झाले आहे. दिवसभर अन्नासाठी भटकणारे पक्षी आता संध्याकाळी झोपेसाठी स्थिरावले आहेत आणि त्यांचे आवाज ऐकू येतात.
एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनय: कलशोद्यता: । सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कला: ।। २.११९.
हे ऋषी स्नान करून, अंगावर पाणी असलेले वस्त्र घालून, कलश हातात घेऊन एकत्र जमले आहेत.
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् । कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धत: ।। २.११९.
ऋषींनी अग्निहोत्रात विधीपूर्वक आहुती दिल्यावर, कबुतराच्या अंगासारखा लालसर धूर वाऱ्याने उडताना दिसतो.
अल्पपर्णाहि तरवो घनीभूता: समन्तत: । विप्रकृष्टेपि देशे ऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिश: ।। २.११९.
थोड्या पानांची झाडे सर्वत्र दाट झाली आहेत. या दूरच्या ठिकाणीही दिशाही दिसेनाशा झाल्या आहेत.
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्तत: । तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ।। २.११९.
रात्रीचे प्राणी सर्वत्र फिरू लागले आहेत, आणि तपोवनातील हरिण व इतर प्राणी पवित्र जलाशयाजवळ झोपले आहेत.
सम्प्रवृद्धा निशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता । जोत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यते ऽभ्युदितो ऽम्बरे ।। २.११९.
सीते, आता रात्र पूर्णपणे पसरली आहे आणि तिला ताऱ्यांनी सजवले आहे. चंद्र आपल्या शीतल प्रकाशाचा आवरण घेऊन आकाशात उगवलेला दिसतो.
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव । कथयन्त्या हि मधुरं त्वयाहं परितोषिता ।। २.११९.
आता तू जाऊ शकतेस, मी तुला परवानगी देते. रामाची सेवा कर. तुझ्या गोड बोलण्यामुळे मी पूर्णपणे तृप्त झाले आहे.
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि । प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ।। २.११९.
मैथिली, आता माझ्यासमोर स्वतःला अलंकृत कर. दिव्य दागिन्यांनी शोभून मला आनंद दे, माझ्या लाडक्या.
सा तथा समलंकृत्य सीता सुरसुतोपमा । प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ।। २.११९.
सीता, देवकन्येसारखी शोभून, तिला वंदन करून रामाकडे निघून गेली.
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वर: । राघव: प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ।। २.११९.
वदनात श्रेष्ठ असलेल्या राघवाने अशी अलंकृत सीता पाहिली आणि तपस्विनीने दिलेल्या प्रेमळ भेटीमुळे तो आनंदित झाला.
न्यवेदयत्तत: सर्वं सीता रामाय मैथिली । प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ।। २.११९.
मग मैथिली सीतेने रामाला सर्व काही सांगितले—तपस्विनीने दिलेली प्रेमाची भेट, वस्त्रे, दागिने आणि हार.