नवीकृतं च तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि । पतिशुश्रूषणान्नार्य्यास्तपो नान्यद्विधीयते ।। २.११८.
धर्मनिष्ठे, तुझ्या शब्दांमुळे माझ्या मनातील ते सर्व पुन्हा जागृत झाले; कारण स्त्रीसाठी पतीची सेवा हाच सर्वात मोठा तप आहे.
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते । तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ।। २.११८.
सावित्रीने आपल्या पतीची सेवा करून स्वर्गात मान मिळवला; आणि तुझ्यासारख्या वागणुकीमुळे तूही पतीसेवेने स्वर्ग गाठला आहेस.
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता । रोहिणी न विना चन्द्रं मुहूर्त्तमपि दृश्यते ।। २.११८.
ती सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ आहे, देवतांसारखी आहे; रोहिणी चंद्राशिवाय एक क्षणही वेगळी दिसत नाही.
एवंविधाश्च प्रवरा: स्त्रियो भर्तृदृढव्रता: । देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ।। २.११८.
अशा प्रकारे, पतीच्या निष्ठेवर ठाम राहणाऱ्या श्रेष्ठ स्त्रिया, आपल्या पुण्याने देवांच्या लोकात सन्मानित होतात.
ततो ऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वच: । शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ।। २.११८.
मग अनसूया, सीतेचे शब्द ऐकून आनंदली, तिने तिच्या डोक्यावरून हात फिरवला आणि मैथिलीला आनंद देणारे बोलली.
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे । तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिस्मिते ।। २.११८.
सीते, विविध नियमांचे पालन करून मी मोठं तप मिळवलं आहे; त्या तपाच्या बळावर मी तुला काही मागायचं सांगते, हे पवित्र हास्य असलेल्या सीते.
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि । प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ।। २.११८.
मैतिली, तुझं बोलणं योग्य आणि मनाला आनंद देणारं आहे. मी फारच आनंदी झाले आहे—माझ्यासाठी तुला काय करावं वाटतंय, ते सांग.
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता मन्दविस्मया कृतमित्यब्रवीत्सीता तपोबलसमन्विताम् ।। २.११८.
तीचं हे बोलणं ऐकून, तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने युक्त असलेली सीता हलक्याच आश्चर्याने म्हणाली, 'ते झालं.'
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततरा ऽभवत् । सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ।। २.११८.
धर्माची जाण असलेल्या त्या स्त्रीला असं उत्तर मिळाल्यावर ती अजूनच प्रसन्न झाली आणि म्हणाली, 'सीते, मी तुझ्या आनंदाचा हेतू पूर्ण करीन.'
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च । अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ।। २.११८.
वैदेही, हे दिव्य हार, वस्त्र, दागिने, अंगाला लावायचं सुवासिक लेप आणि मौल्यवान उटणं मी तुझ्यासाठी आणलं आहे.
मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् । अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ।। २.११८.
सीते, मी दिलेली ही भेट तुझ्या अंगावर शोभून दिसेल; ती अगदी योग्य, शुद्ध आणि नेहमीच तशीच राहील.
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे । शोभयिष्यसि भर्त्तारं यथा श्रीविष्णुमव्ययम् ।। २.११८.
जनकनंदिनी, या दिव्य अंगरागाने अंगाला लेप लावल्यावर, तू आपल्या पतीला जशी लक्ष्मी अविनाशी विष्णूला शोभते तशीच शोभून दिसशील.
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा । मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ।। २.११८.
मैतिलीने ती वस्त्रं, अंगराग, दागिने आणि हार—हा अतुल्य प्रेमाचा उपहार—आनंदाने स्वीकारला.
प्रतिगृह्य च तत् सीता प्रीतिदानं यशस्विनी । श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम् ।। २.११८.
ती यशस्विनी सीता तो प्रेमाचा उपहार स्वीकारून, हात जोडून त्या तपस्विनी स्त्रीसमोर आदराने उभी राहिली.
तथा सीतासुपासीनामनसूया दृढव्रता । वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित् प्रियकथामनु ।। २.११८.
सीता अशा प्रकारे सेवेत बसली असताना, दृढ व्रत असलेल्या अनसूयाने एक प्रिय विषय काढून तिला विचारायला सुरुवात केली.
स्वयंवरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना । राघवेणेति मे सीते कथा श्रुतिमुपागता ।। २.११८.
सीते, मला असं ऐकायला आलं आहे की, या यशस्वी राघवाने तुला स्वयंवरात जिंकून घेतलं.
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि । यथानुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ।। २.११८.
मैतिली, मला ती गोष्ट सविस्तर ऐकायची आहे; जशी तुला अनुभवली तशी पूर्णपणे मला सांग.
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् । श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ।। २.११८.
असं म्हटल्यावर, सीतेने त्या धर्मनिष्ठ स्त्रीला 'ऐका' असं सांगून ती गोष्ट सांगायला सुरुवात केली.
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित् । क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायत: शास्ति मेदिनीम् ।। २.११८.
मिथिलाचा पराक्रमी राजा, जनक नावाचा, धर्माची जाण असलेला होता; तो क्षत्रिय धर्मात रमलेला आणि न्यायाने राज्य चालवत असे.
तस्य लाङ्गलहस्तस्य कर्षत: क्षेत्रमण्डलम् । अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं नृपते: सुता ।। २.११८.
त्याने स्वतः नांगर हातात घेऊन शेतात नांगरताना, असं म्हणतात की, मी त्या भूमीतून फोडून वर आले—राजाची कन्या म्हणून.
स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्पर: । पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितो ऽभवत् ।। २.११८.
मी मातीने माखलेली आणि ढेकळ उडवत असताना, राजा जनक मला पाहून आश्चर्यचकित झाला.
अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम् । ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातित: ।। २.११८.
अपत्य नसतानाही, प्रेमापोटी त्याने मला स्वतःच्या मांडीवर घेतलं आणि 'ही माझी मुलगी आहे' असं म्हणत माझ्यावर आपुलकी उधळली.
अन्तरिक्षे च वागुक्ता प्रति मा ऽमानुषी किल । एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव ।। २.११८.
आणि आकाशातून, मानव नसलेली एक वाणी ऐकू आली—'राजा, हे खरं आहे; धर्माने ही तुझी कन्या आहे.'
तत: प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिप: । अवाप्तो विपुलामृद्धिं मामवाप्य नराधिप: ।। २.११८.
मग माझे वडील, मिथिलाधिपती, धर्मात्मा राजा, खूप आनंदित झाले आणि मला मिळाल्यामुळे त्यांना मोठं भाग्य लाभलं.
दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा । तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात् ।। २.११८.
त्या पुण्यवान मोठ्या देवीला मला दिलं गेलं होतं. तिच्या मायाळूपणामुळे आणि आईसारख्या जिव्हाळ्यामुळे तिने मला खूप सन्मान दिला, जपलं.
पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता । चिन्तामभ्यगमद्दीनो वित्तनाशादिवाधन: ।। २.११८.
माझं वय लग्नासाठी योग्य झालंय हे पाहून, आणि संपत्ती गेल्यामुळे व इतर अडचणींमुळे माझ्या वडिलांना मोठी काळजी वाटू लागली.
सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात् । प्रधर्षणमवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ।। २.११८.
या जगात, मुलगी असलेल्या वडिलांना—ती मुलगी कितीही चांगली किंवा साधारण असो—जर तिचं योग्य ठिकाणी लग्न झालं नाही, तर इंद्रासारख्या बलाढ्य राजालाही अपमान सहन करावा लागतो.
तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिव: । चिन्तार्णवगत: पारं नाससादाप्लवो यथा ।। २.११८.
तो अपमान जवळ येतोय असं पाहून, राजाला इतकी चिंता वाटली की तो जणू काही खोल पाण्यात अडकून किनारा गाठू शकत नाही, तसा झाला.
अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन् । सदृशं चानुरूपं च महीपाल: पतिं मम ।। २.११८.
मी स्त्रीच्या उदरातून जन्मलेली नाही हे माहीत असल्यामुळे, माझ्या वडिलांनी खूप विचार केला, पण कोणताही योग्य आणि साजेसा वर सापडला नाही.
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम् । स्वयं वरं तनूजाया: करिष्यामीति धीमत: ।। २.११८.
सतत विचार करत असताना, त्या बुद्धिमान राजाच्या मनात असं ठरलं की, 'आपल्या मुलीचा स्वयंवर करावा.'