तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी । भवस्व भर्त्तु: सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत: समाप्स्यसि ।। २.११७.
म्हणून, तू आपल्या पतीवर निष्ठा ठेवणारी, पतिव्रता स्त्रियांच्या मार्गावर चालणारी आणि पतीच्या धर्मात सहभागी होणारी हो. असं केल्याने तुला कीर्ती आणि धर्म दोन्ही मिळतील.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे सप्तदशोत्तरशततम: सर्ग:
वाल्मीकी ऋषींच्या पवित्र रामायणातील अयोध्या कांडातील एकशेपंधराव्या सर्गाचा येथे समाप्ती होते.
thumb|अष्टादशशततमः सर्गः श्रूयताम्|center सा त्वेवमुक्ता वैदेही त्वनसूया ऽनसूयया । प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ।। २.११८.
अनसूयेनं सांगितल्यावर, वैदेही सीता, जी द्वेषरहित होती, तिने तिच्या शब्दांचा आदर केला आणि हळुवारपणे बोलायला सुरुवात केली.
नैतदाश्चर्य्यमार्याया यन्मां त्वमनुभाषसे । विदितं तु ममाप्येतद्यथा नार्य्या: पतिर्गुरु: ।। २.११८.
माते, तू माझ्याशी असं बोललीस यात काही आश्चर्य नाही; मलाही हे माहीत आहे की स्त्रीसाठी पतीच सर्वात मोठा मान असतो.
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जित: । अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ।। २.११८.
माते, जरी माझा पती चांगल्या वागणुकीचा नसता, तरीही मला त्याची सेवा निष्ठेने करायलाच हवी.
किं पुनर्यो गुण: श्लाघ्य: सानुक्रोशो जितेन्द्रिय: । स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रिय: ।। २.११८.
पण जेव्हा पती गुणी, कौतुकास्पद, दयाळू, इंद्रियांवर विजय मिळवणारा, प्रेमळ, धर्मनिष्ठ आणि आईवडिलांसारखा प्रिय असतो, तेव्हा तर त्याची सेवा करणं अधिकच योग्य आहे.
यां वृत्तिं वर्त्तते राम: कौसल्यायां महाबल: । तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्त्तते ।। २.११८.
महाबली राम ज्या प्रकारे कौसल्येच्या प्रति वागतो, त्याच प्रकारे तो इतर राजघराण्यातील स्त्रियांसोबतही वागतो.
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सल: । मातृवद्वर्त्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ।। २.११८.
राजाने ज्या स्त्रियांना फक्त एकदाच पाहिलं आहे, त्यांच्याशीही हा धर्मनिष्ठ वीर, आपला अभिमान बाजूला ठेवून, आईसारखाच आदराने वागतो.
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् । समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ।। २.११८.
मी जेव्हा या एकाकी आणि भयावह वनात आले, तेव्हा माझ्या सासूने दिलेला मोठा सल्ला माझ्या मनात घट्ट आहे.
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरा त्वग्निसन्निधौ । अनुशिष्टा जनन्या ऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ।। २.११८.
लग्नाच्या वेळी, अग्नीसमोर माझ्या आईने मला जे उपदेश दिले, तेही मी कायम लक्षात ठेवले आहे.
नवीकृतं च तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि । पतिशुश्रूषणान्नार्य्यास्तपो नान्यद्विधीयते ।। २.११८.
धर्मनिष्ठे, तुझ्या शब्दांमुळे माझ्या मनातील ते सर्व पुन्हा जागृत झाले; कारण स्त्रीसाठी पतीची सेवा हाच सर्वात मोठा तप आहे.
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते । तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ।। २.११८.
सावित्रीने आपल्या पतीची सेवा करून स्वर्गात मान मिळवला; आणि तुझ्यासारख्या वागणुकीमुळे तूही पतीसेवेने स्वर्ग गाठला आहेस.
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता । रोहिणी न विना चन्द्रं मुहूर्त्तमपि दृश्यते ।। २.११८.
ती सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ आहे, देवतांसारखी आहे; रोहिणी चंद्राशिवाय एक क्षणही वेगळी दिसत नाही.
एवंविधाश्च प्रवरा: स्त्रियो भर्तृदृढव्रता: । देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ।। २.११८.
अशा प्रकारे, पतीच्या निष्ठेवर ठाम राहणाऱ्या श्रेष्ठ स्त्रिया, आपल्या पुण्याने देवांच्या लोकात सन्मानित होतात.
ततो ऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वच: । शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ।। २.११८.
मग अनसूया, सीतेचे शब्द ऐकून आनंदली, तिने तिच्या डोक्यावरून हात फिरवला आणि मैथिलीला आनंद देणारे बोलली.
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे । तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिस्मिते ।। २.११८.
सीते, विविध नियमांचे पालन करून मी मोठं तप मिळवलं आहे; त्या तपाच्या बळावर मी तुला काही मागायचं सांगते, हे पवित्र हास्य असलेल्या सीते.
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि । प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ।। २.११८.
मैतिली, तुझं बोलणं योग्य आणि मनाला आनंद देणारं आहे. मी फारच आनंदी झाले आहे—माझ्यासाठी तुला काय करावं वाटतंय, ते सांग.
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता मन्दविस्मया कृतमित्यब्रवीत्सीता तपोबलसमन्विताम् ।। २.११८.
तीचं हे बोलणं ऐकून, तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने युक्त असलेली सीता हलक्याच आश्चर्याने म्हणाली, 'ते झालं.'
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततरा ऽभवत् । सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ।। २.११८.
धर्माची जाण असलेल्या त्या स्त्रीला असं उत्तर मिळाल्यावर ती अजूनच प्रसन्न झाली आणि म्हणाली, 'सीते, मी तुझ्या आनंदाचा हेतू पूर्ण करीन.'
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च । अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ।। २.११८.
वैदेही, हे दिव्य हार, वस्त्र, दागिने, अंगाला लावायचं सुवासिक लेप आणि मौल्यवान उटणं मी तुझ्यासाठी आणलं आहे.
मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् । अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ।। २.११८.
सीते, मी दिलेली ही भेट तुझ्या अंगावर शोभून दिसेल; ती अगदी योग्य, शुद्ध आणि नेहमीच तशीच राहील.
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे । शोभयिष्यसि भर्त्तारं यथा श्रीविष्णुमव्ययम् ।। २.११८.
जनकनंदिनी, या दिव्य अंगरागाने अंगाला लेप लावल्यावर, तू आपल्या पतीला जशी लक्ष्मी अविनाशी विष्णूला शोभते तशीच शोभून दिसशील.
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा । मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ।। २.११८.
मैतिलीने ती वस्त्रं, अंगराग, दागिने आणि हार—हा अतुल्य प्रेमाचा उपहार—आनंदाने स्वीकारला.
प्रतिगृह्य च तत् सीता प्रीतिदानं यशस्विनी । श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम् ।। २.११८.
ती यशस्विनी सीता तो प्रेमाचा उपहार स्वीकारून, हात जोडून त्या तपस्विनी स्त्रीसमोर आदराने उभी राहिली.
तथा सीतासुपासीनामनसूया दृढव्रता । वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित् प्रियकथामनु ।। २.११८.
सीता अशा प्रकारे सेवेत बसली असताना, दृढ व्रत असलेल्या अनसूयाने एक प्रिय विषय काढून तिला विचारायला सुरुवात केली.
स्वयंवरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना । राघवेणेति मे सीते कथा श्रुतिमुपागता ।। २.११८.
सीते, मला असं ऐकायला आलं आहे की, या यशस्वी राघवाने तुला स्वयंवरात जिंकून घेतलं.
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि । यथानुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ।। २.११८.
मैतिली, मला ती गोष्ट सविस्तर ऐकायची आहे; जशी तुला अनुभवली तशी पूर्णपणे मला सांग.
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् । श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ।। २.११८.
असं म्हटल्यावर, सीतेने त्या धर्मनिष्ठ स्त्रीला 'ऐका' असं सांगून ती गोष्ट सांगायला सुरुवात केली.
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित् । क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायत: शास्ति मेदिनीम् ।। २.११८.
मिथिलाचा पराक्रमी राजा, जनक नावाचा, धर्माची जाण असलेला होता; तो क्षत्रिय धर्मात रमलेला आणि न्यायाने राज्य चालवत असे.
तस्य लाङ्गलहस्तस्य कर्षत: क्षेत्रमण्डलम् । अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं नृपते: सुता ।। २.११८.
त्याने स्वतः नांगर हातात घेऊन शेतात नांगरताना, असं म्हणतात की, मी त्या भूमीतून फोडून वर आले—राजाची कन्या म्हणून.