तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् । अभ्यवादयदव्यग्रा स्वनाम समुदाहरत् ।। २.११७.
म्हणूनच मोठ्या भाग्याची सीता, पतीव्रता अनसूयेला संकोच न करता नमस्कार करून आपले नाव सांगितले.
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् । बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ।। २.११७.
वैदेहीने त्या निष्कलंक तपस्विनीला आदराने नमस्कार केला, दोन्ही हात जोडले, आनंदाने तिची कुशलता विचारली.
तत: सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् । सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ।। २.११७.
मग अनसूयाने, सीतेला पाहून, आनंदाने आणि प्रेमाने म्हणाली, "भाग्याने तू धर्माचे पालन करतेस."
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धिं च भामिनि । अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ।। २.११७.
सीते, तू आपले नातेवाईक, मान आणि संपत्ती सोडून, वनात अडकलेल्या रामासोबत आलीस; हे तुझे मोठे भाग्य आहे.
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभ: । यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदया: ।। २.११७.
पती शहरात असो, की वनात, तो वाईट असो वा चांगला, ज्या स्त्रियांसाठी पती प्रिय असतो, त्यांचे जीवन खूप उन्नत होते.
दु:शील: कामवृत्तो वा धनैवा परिवर्जित: । स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पति: ।। २.११७.
पती वाईट वागणारा असो, इच्छेच्या मागे धावणारा असो, किंवा धनहीन असो, सुसंस्कार असलेल्या स्त्रियांसाठी पतीच सर्वात मोठे दैवत असतो.
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् । सर्वत्रयोग्यं वैदेहि तप:कृतमिवाव्ययम् ।। २.११७.
वैदेही, मी विचार केला तरी पतीपेक्षा श्रेष्ठ नातेवाईक कोणी दिसत नाही; तो सर्व ठिकाणी योग्य असतो, जणू तपश्चर्येचे न संपणारे फळ.
न त्वेनमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्स्त्रिय: । कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथा श्चरन्ति या: ।। २.११७.
पण वाईट स्वभावाच्या स्त्रिया पतीतील गुणदोष ओळखत नाहीत; त्यांच्या मनात फक्त इच्छा असते आणि त्या पतीवरच अवलंबून राहतात.
प्राप्नुवन्त्ययशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि । अकार्यवशमापन्ना: स्त्रियो या: खलु तद्विधा: ।। २.११७.
मैथिली, ज्या स्त्रिया चुकीच्या वागणुकीच्या आहारी जातात, त्यांना अपकीर्ती आणि धर्माचा नाश सहन करावा लागतो.
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्टलोकपरावरा: । स्त्रिय: स्वग चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ।। २.११७.
पण तुझ्यासारख्या सद्गुणी आणि जगाचा अनुभव असलेल्या स्त्रिया, नेहमीच आपल्याला शोभेल असं वागतात, जशा धर्मपालक स्त्रिया वागतात.
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी । भवस्व भर्त्तु: सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत: समाप्स्यसि ।। २.११७.
म्हणून, तू आपल्या पतीवर निष्ठा ठेवणारी, पतिव्रता स्त्रियांच्या मार्गावर चालणारी आणि पतीच्या धर्मात सहभागी होणारी हो. असं केल्याने तुला कीर्ती आणि धर्म दोन्ही मिळतील.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे सप्तदशोत्तरशततम: सर्ग:
वाल्मीकी ऋषींच्या पवित्र रामायणातील अयोध्या कांडातील एकशेपंधराव्या सर्गाचा येथे समाप्ती होते.
thumb|अष्टादशशततमः सर्गः श्रूयताम्|center सा त्वेवमुक्ता वैदेही त्वनसूया ऽनसूयया । प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ।। २.११८.
अनसूयेनं सांगितल्यावर, वैदेही सीता, जी द्वेषरहित होती, तिने तिच्या शब्दांचा आदर केला आणि हळुवारपणे बोलायला सुरुवात केली.
नैतदाश्चर्य्यमार्याया यन्मां त्वमनुभाषसे । विदितं तु ममाप्येतद्यथा नार्य्या: पतिर्गुरु: ।। २.११८.
माते, तू माझ्याशी असं बोललीस यात काही आश्चर्य नाही; मलाही हे माहीत आहे की स्त्रीसाठी पतीच सर्वात मोठा मान असतो.
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जित: । अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ।। २.११८.
माते, जरी माझा पती चांगल्या वागणुकीचा नसता, तरीही मला त्याची सेवा निष्ठेने करायलाच हवी.
किं पुनर्यो गुण: श्लाघ्य: सानुक्रोशो जितेन्द्रिय: । स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रिय: ।। २.११८.
पण जेव्हा पती गुणी, कौतुकास्पद, दयाळू, इंद्रियांवर विजय मिळवणारा, प्रेमळ, धर्मनिष्ठ आणि आईवडिलांसारखा प्रिय असतो, तेव्हा तर त्याची सेवा करणं अधिकच योग्य आहे.
यां वृत्तिं वर्त्तते राम: कौसल्यायां महाबल: । तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्त्तते ।। २.११८.
महाबली राम ज्या प्रकारे कौसल्येच्या प्रति वागतो, त्याच प्रकारे तो इतर राजघराण्यातील स्त्रियांसोबतही वागतो.
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सल: । मातृवद्वर्त्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ।। २.११८.
राजाने ज्या स्त्रियांना फक्त एकदाच पाहिलं आहे, त्यांच्याशीही हा धर्मनिष्ठ वीर, आपला अभिमान बाजूला ठेवून, आईसारखाच आदराने वागतो.
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् । समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ।। २.११८.
मी जेव्हा या एकाकी आणि भयावह वनात आले, तेव्हा माझ्या सासूने दिलेला मोठा सल्ला माझ्या मनात घट्ट आहे.
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरा त्वग्निसन्निधौ । अनुशिष्टा जनन्या ऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ।। २.११८.
लग्नाच्या वेळी, अग्नीसमोर माझ्या आईने मला जे उपदेश दिले, तेही मी कायम लक्षात ठेवले आहे.
नवीकृतं च तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि । पतिशुश्रूषणान्नार्य्यास्तपो नान्यद्विधीयते ।। २.११८.
धर्मनिष्ठे, तुझ्या शब्दांमुळे माझ्या मनातील ते सर्व पुन्हा जागृत झाले; कारण स्त्रीसाठी पतीची सेवा हाच सर्वात मोठा तप आहे.
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते । तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ।। २.११८.
सावित्रीने आपल्या पतीची सेवा करून स्वर्गात मान मिळवला; आणि तुझ्यासारख्या वागणुकीमुळे तूही पतीसेवेने स्वर्ग गाठला आहेस.
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता । रोहिणी न विना चन्द्रं मुहूर्त्तमपि दृश्यते ।। २.११८.
ती सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ आहे, देवतांसारखी आहे; रोहिणी चंद्राशिवाय एक क्षणही वेगळी दिसत नाही.
एवंविधाश्च प्रवरा: स्त्रियो भर्तृदृढव्रता: । देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ।। २.११८.
अशा प्रकारे, पतीच्या निष्ठेवर ठाम राहणाऱ्या श्रेष्ठ स्त्रिया, आपल्या पुण्याने देवांच्या लोकात सन्मानित होतात.
ततो ऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वच: । शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ।। २.११८.
मग अनसूया, सीतेचे शब्द ऐकून आनंदली, तिने तिच्या डोक्यावरून हात फिरवला आणि मैथिलीला आनंद देणारे बोलली.
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे । तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिस्मिते ।। २.११८.
सीते, विविध नियमांचे पालन करून मी मोठं तप मिळवलं आहे; त्या तपाच्या बळावर मी तुला काही मागायचं सांगते, हे पवित्र हास्य असलेल्या सीते.
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि । प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ।। २.११८.
मैतिली, तुझं बोलणं योग्य आणि मनाला आनंद देणारं आहे. मी फारच आनंदी झाले आहे—माझ्यासाठी तुला काय करावं वाटतंय, ते सांग.
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता मन्दविस्मया कृतमित्यब्रवीत्सीता तपोबलसमन्विताम् ।। २.११८.
तीचं हे बोलणं ऐकून, तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने युक्त असलेली सीता हलक्याच आश्चर्याने म्हणाली, 'ते झालं.'
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततरा ऽभवत् । सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ।। २.११८.
धर्माची जाण असलेल्या त्या स्त्रीला असं उत्तर मिळाल्यावर ती अजूनच प्रसन्न झाली आणि म्हणाली, 'सीते, मी तुझ्या आनंदाचा हेतू पूर्ण करीन.'
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च । अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ।। २.११८.
वैदेही, हे दिव्य हार, वस्त्र, दागिने, अंगाला लावायचं सुवासिक लेप आणि मौल्यवान उटणं मी तुझ्यासाठी आणलं आहे.