पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् । सान्त्वयामास धर्मज्ञ: सर्वभूतहिते रत: ।। २.११७.
धर्म जाणणारा आणि सर्व जीवांच्या हितासाठी नेहमीच तत्पर असलेला त्या वृद्ध, सन्मानित पत्नीला प्रेमाने समजावू लागला.
अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् । प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तम: । रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ।। २.११७.
ऋषी श्रेष्ठाने वैदेहीला सांगितले, "या अनसूया नावाच्या, मोठ्या भाग्यवती, धर्माचरण करणाऱ्या तपस्विनीला तू स्वीकार." आणि त्या धर्मनिष्ठ तपस्विनीबद्दल रामालाही सांगितले.
दशवर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् । यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्त्तिता ।। २.११७.
दहा वर्षे अखंड दुष्काळाने जळालेल्या जगात, जिने मुळे आणि फळे निर्माण केली आणि गंगा वाहू दिली.
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता । दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत्तप: ।। २.११७.
ती कठोर तपश्चर्या करणारी आणि नियमांनी सजलेली होती; तिने दहा हजार वर्षे मोठे तप केले.
अनसूया व्रतै: स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्त्तिता: । देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया । दशरात्रं कृता रात्रि: सेयं मातेव ते ऽनघ ।। २.११७.
अनसूया व्रतांनी शुद्ध झाली, तिने सर्व अडथळे दूर केले आणि देवकार्याच्या निमित्ताने घाईने दहा दिवसांची रात्र निर्माण केली; ही तुझ्यासाठी आईसारखी आहे, हे निष्पाप सिता.
तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्य्यां यशस्विनीम् । अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा । अनसूयेति या लोके कर्मभि: ख्यातिमागता ।। २.११७.
ही सर्व जीवांना वंदनीय आणि कीर्ती मिळवलेली वृद्ध, नेहमीच शांत असलेली स्त्री, अनसूया म्हणून कर्मांनी प्रसिद्ध झालेली, हिला वैदेहीने जाऊन भेटावे.
एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघव: । सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ।। २.११७.
ऋषी असे बोलल्यावर राघव म्हणाला, "तसेच होईल," आणि मग धर्म जाणणाऱ्या सीतेला हे उत्तम शब्द सांगितले.
राजपुत्रि श्रुतं त्वेतन्मुनेरस्य समीरितम् । श्रेयोर्थमात्मन: श्रीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ।। २.११७.
राजकन्ये, या ऋषीने जे सांगितले ते तू ऐकलेस; आपल्या कल्याणासाठी लवकर त्या तपस्विनीला भेट.
सीता त्वेतद्वच: श्रुत्वा राघवस्य हितैषिण: । तामत्रिपत्नीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ।। २.११७.
राघवाच्या हिताची ही वचने ऐकून, मैथिली सीता त्या वृद्ध, धर्म जाणणाऱ्या पत्नीला भेटायला गेली.
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डरमूर्द्धजाम् । सततं वेपमानाङ्गी प्रवाते कदली यथा ।। २.११७.
ती वृद्ध, अंग शिथिल, केस पांढरे झालेले, नेहमीच थरथरणारी, जणू वाऱ्यात डुलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखी दिसत होती.
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् । अभ्यवादयदव्यग्रा स्वनाम समुदाहरत् ।। २.११७.
म्हणूनच मोठ्या भाग्याची सीता, पतीव्रता अनसूयेला संकोच न करता नमस्कार करून आपले नाव सांगितले.
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् । बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ।। २.११७.
वैदेहीने त्या निष्कलंक तपस्विनीला आदराने नमस्कार केला, दोन्ही हात जोडले, आनंदाने तिची कुशलता विचारली.
तत: सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् । सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ।। २.११७.
मग अनसूयाने, सीतेला पाहून, आनंदाने आणि प्रेमाने म्हणाली, "भाग्याने तू धर्माचे पालन करतेस."
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धिं च भामिनि । अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ।। २.११७.
सीते, तू आपले नातेवाईक, मान आणि संपत्ती सोडून, वनात अडकलेल्या रामासोबत आलीस; हे तुझे मोठे भाग्य आहे.
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभ: । यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदया: ।। २.११७.
पती शहरात असो, की वनात, तो वाईट असो वा चांगला, ज्या स्त्रियांसाठी पती प्रिय असतो, त्यांचे जीवन खूप उन्नत होते.
दु:शील: कामवृत्तो वा धनैवा परिवर्जित: । स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पति: ।। २.११७.
पती वाईट वागणारा असो, इच्छेच्या मागे धावणारा असो, किंवा धनहीन असो, सुसंस्कार असलेल्या स्त्रियांसाठी पतीच सर्वात मोठे दैवत असतो.
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् । सर्वत्रयोग्यं वैदेहि तप:कृतमिवाव्ययम् ।। २.११७.
वैदेही, मी विचार केला तरी पतीपेक्षा श्रेष्ठ नातेवाईक कोणी दिसत नाही; तो सर्व ठिकाणी योग्य असतो, जणू तपश्चर्येचे न संपणारे फळ.
न त्वेनमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्स्त्रिय: । कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथा श्चरन्ति या: ।। २.११७.
पण वाईट स्वभावाच्या स्त्रिया पतीतील गुणदोष ओळखत नाहीत; त्यांच्या मनात फक्त इच्छा असते आणि त्या पतीवरच अवलंबून राहतात.
प्राप्नुवन्त्ययशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि । अकार्यवशमापन्ना: स्त्रियो या: खलु तद्विधा: ।। २.११७.
मैथिली, ज्या स्त्रिया चुकीच्या वागणुकीच्या आहारी जातात, त्यांना अपकीर्ती आणि धर्माचा नाश सहन करावा लागतो.
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्टलोकपरावरा: । स्त्रिय: स्वग चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ।। २.११७.
पण तुझ्यासारख्या सद्गुणी आणि जगाचा अनुभव असलेल्या स्त्रिया, नेहमीच आपल्याला शोभेल असं वागतात, जशा धर्मपालक स्त्रिया वागतात.
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी । भवस्व भर्त्तु: सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत: समाप्स्यसि ।। २.११७.
म्हणून, तू आपल्या पतीवर निष्ठा ठेवणारी, पतिव्रता स्त्रियांच्या मार्गावर चालणारी आणि पतीच्या धर्मात सहभागी होणारी हो. असं केल्याने तुला कीर्ती आणि धर्म दोन्ही मिळतील.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे सप्तदशोत्तरशततम: सर्ग:
वाल्मीकी ऋषींच्या पवित्र रामायणातील अयोध्या कांडातील एकशेपंधराव्या सर्गाचा येथे समाप्ती होते.
thumb|अष्टादशशततमः सर्गः श्रूयताम्|center सा त्वेवमुक्ता वैदेही त्वनसूया ऽनसूयया । प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ।। २.११८.
अनसूयेनं सांगितल्यावर, वैदेही सीता, जी द्वेषरहित होती, तिने तिच्या शब्दांचा आदर केला आणि हळुवारपणे बोलायला सुरुवात केली.
नैतदाश्चर्य्यमार्याया यन्मां त्वमनुभाषसे । विदितं तु ममाप्येतद्यथा नार्य्या: पतिर्गुरु: ।। २.११८.
माते, तू माझ्याशी असं बोललीस यात काही आश्चर्य नाही; मलाही हे माहीत आहे की स्त्रीसाठी पतीच सर्वात मोठा मान असतो.
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जित: । अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ।। २.११८.
माते, जरी माझा पती चांगल्या वागणुकीचा नसता, तरीही मला त्याची सेवा निष्ठेने करायलाच हवी.
किं पुनर्यो गुण: श्लाघ्य: सानुक्रोशो जितेन्द्रिय: । स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रिय: ।। २.११८.
पण जेव्हा पती गुणी, कौतुकास्पद, दयाळू, इंद्रियांवर विजय मिळवणारा, प्रेमळ, धर्मनिष्ठ आणि आईवडिलांसारखा प्रिय असतो, तेव्हा तर त्याची सेवा करणं अधिकच योग्य आहे.
यां वृत्तिं वर्त्तते राम: कौसल्यायां महाबल: । तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्त्तते ।। २.११८.
महाबली राम ज्या प्रकारे कौसल्येच्या प्रति वागतो, त्याच प्रकारे तो इतर राजघराण्यातील स्त्रियांसोबतही वागतो.
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सल: । मातृवद्वर्त्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ।। २.११८.
राजाने ज्या स्त्रियांना फक्त एकदाच पाहिलं आहे, त्यांच्याशीही हा धर्मनिष्ठ वीर, आपला अभिमान बाजूला ठेवून, आईसारखाच आदराने वागतो.
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् । समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ।। २.११८.
मी जेव्हा या एकाकी आणि भयावह वनात आले, तेव्हा माझ्या सासूने दिलेला मोठा सल्ला माझ्या मनात घट्ट आहे.
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरा त्वग्निसन्निधौ । अनुशिष्टा जनन्या ऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ।। २.११८.
लग्नाच्या वेळी, अग्नीसमोर माझ्या आईने मला जे उपदेश दिले, तेही मी कायम लक्षात ठेवले आहे.