ब्राह्मणान् भोजयामास पौराजानपदानपि । अददद् ब्राह्मणानां च रत्नौघमलं बहु ॥१-१८-
त्यांनी ब्राह्मणांना, नगरातील आणि राज्यातील लोकांनाही उत्तम जेवण दिलं; आणि ब्राह्मणांना भरपूर मौल्यवान रत्ने दिली.
तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत् । तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥१-१८-
त्यांच्या जन्माचे आणि इतर सर्व विधी केले गेले; त्यात ज्येष्ठ राम हा वडिलांचा आनंद वाढवणारा, सर्वांचा मानबिंब झाला.
बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मतः । सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे लोकहिते रताः ॥१-१८-
तो पुन्हा सर्व प्राण्यांमध्ये ब्रह्मदेवासारखा मान्य झाला; सर्वजण वेदज्ञ, शूर आणि लोककल्याणात रमणारे होते.
सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः । तेषामपि महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥१-१८-
सर्वजण ज्ञानाने परिपूर्ण आणि उत्तम गुणांनी युक्त होते; तरीही त्यांच्यात राम हा तेजस्वी आणि सत्यनिष्ठ पराक्रमी होता.
इष्टः सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मलः । गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मतः ॥१-१८-
राम सर्व लोकांना प्रिय, चंद्रासारखा निर्मळ होता; हत्तीवर, घोड्यावर आणि रथ चालवण्यात तो सर्वांचा आवडता होता.
धनुर्वेदे च निरतः पितुः शुश्रूषणे रतः । बाल्यात् प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥१-१८-
तो धनुर्विद्येत मन लावणारा आणि वडिलांची सेवा करण्यात रमणारा होता; बालपणापासून लक्ष्मण हा अत्यंत प्रेमळ आणि भाग्यवृद्धी करणारा होता.
रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यशः । सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरतः ॥१-१८-
लक्ष्मण नेहमीच राम, जो लोकांना आनंद देणारा आणि ज्येष्ठ भाऊ आहे, याच्याशी जोडलेला होता; तो सर्वांना प्रिय वाटायचा, आणि रामलाही त्याचं सहवास सुखद वाटायचं.
लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहिःप्राण इवापरः । न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तमः ॥१-१८-
लक्ष्मण हा संपत्तीने युक्त आणि जणू बाह्य प्राणासारखा होता; त्याच्याशिवाय रामास झोप लागत नसे.
मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना । यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघवः ॥१-१८-
स्वादिष्ट जेवण समोर आलं तरी राम लक्ष्मणाशिवाय खात नसे; आणि जेव्हा राम घोड्यावर बसून शिकार करायला जायचा,
अथैनं पृष्ठतोऽभ्येति सधनुः परिपालयन् । भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि सः ॥१-१८-
तेव्हा लक्ष्मण धनुष्य घेऊन मागून त्याचं रक्षण करत जायचा; आणि भरतासाठी लक्ष्मणाचा धाकटा भाऊ शत्रुघ्न असंच करत असे.
प्राणैः प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत् तथा प्रियः । स चतुर्भिर्महाभागैः पुत्रैर्दशरथः प्रियैः ॥१-१८-
तो नेहमीच भरताला प्राणापेक्षा प्रिय होता, आणि भरतही त्याला तितकाच प्रेम करत असे; अशा प्रकारे दशरथ आपल्या चार सुपुत्रांनी नेहमीच लाडावलेला होता.
बभूव परमप्रीतो देवैरिव पितामहः । ते यदा ज्ञानसंपन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ॥१-१८-
तो अत्यंत आनंदी झाला, जणू देवांमध्ये ब्रह्मदेवच; जेव्हा सर्वजण ज्ञानाने समृद्ध आणि गुणांनी युक्त झाले,
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिनः । तेषामेवंप्रभावाणां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् ॥१-१८-
ते सर्व लाजाळू, कीर्तिवंत, सर्वज्ञ आणि दूरदृष्टी असणारे होते; त्यांच्यात सर्वजण तेजस्वी आणि सामर्थ्यवान होते.
पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा । ते चापि मनुजव्याघ्रा वैदिकाध्ययने रताः ॥१-१८-
त्यांचे वडील दशरथ आनंदित झाले, जणू ब्रह्मदेवच; आणि हे सर्व सिंहासारखे पुरुष वेदाध्ययनात मन लावणारे होते.
पितृशुश्रूषणरता धनुर्वेदे च निष्ठिताः । अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति ॥१-१८-
ते वडिलांची सेवा करण्यात आणि धनुर्विद्येत निपुण होते; मग राजा दशरथ त्यांच्या विवाहाची तयारी करू लागला.
चिन्तयामास धर्मात्मा सोपाध्यायः सबान्धवः । तस्य चिन्तयमानस्य मन्त्रिमध्ये महात्मनः ॥१-१८-
तो धर्मात्मा राजा आपल्या गुरुजनांसह आणि नातेवाईकांसह विचार करू लागला; जेव्हा तो मंत्र्यांच्या उपस्थितीत विचार करत होता,
अभ्यागच्छन्महातेजो विश्वामित्रो महामुनिः । स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षानुवाच ह ॥१-१८-
तेव्हा तेजस्वी आणि महान मुनी विश्वामित्र आले; राजाची भेट घेण्याची इच्छा असून त्यांनी द्वारपालांना सांगितलं.
शीघ्रमाख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनः सुतम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवुः ॥१-१८-
लवकर मला गाधीच्या पुत्र कौशिक यांच्या आगमनाची बातमी सांगा. हे ऐकताच सेवक राजवाड्याकडे धावले.
संभ्रान्तमनसः सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः । ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रमृषिं तदा ॥१-१८-
त्या शब्दांनी सगळ्यांच्या मनात घाई निर्माण झाली आणि ते सर्व राजवाड्यात जाऊन तिथे असलेल्या विश्वामित्र ऋषींकडे गेले.
प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायेक्ष्वाकवे तदा । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधाः समाहितः ॥१-१८-
त्यांनी इक्ष्वाकू कुळातील राजाला विश्वामित्र आले आहेत असे सांगितले. त्यांचे बोल ऐकून राजा आणि त्याचे पुरोहित लक्षपूर्वक झाले.
प्रत्युज्जगाम संहृष्टो ब्रह्माणमिव वासवः । स दृष्ट्वा ज्वलितं दीप्त्या तापसं संशितव्रतम् ॥१-१८-
राजा आनंदाने त्यांना भेटायला गेला, जसा इंद्र ब्रह्मदेवाला भेटायला जातो. त्याने तेजाने उजळलेले, कठोर व्रत पाळणारे तपस्वी पाहिले.
प्रहृष्टवदनो राजा ततोऽर्घ्यमुपहारयत् । स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥१-१८-
राजा आनंदाने तोंड फुलवून त्यांना स्वागतासाठी पाणी अर्पण केले. विश्वामित्रांनी राजाने दिलेले ते पाणी शास्त्रानुसार स्वीकारले.
कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम् । पुरे कोशे जनपदे बान्धवेषु सुहृत्सु च ॥१-१८-
त्यांनी राजाची, नगराची, कोषाची, देशाची, नातेवाईकांची व मित्रांची कुशलता आणि संपन्नतेची चौकशी केली.
कुशलं कौशिको राज्ञः पर्यपृच्छत् सुधार्मिकः । अपि ते संनताः सर्वे सामन्तरिपवो जिताः ॥१-१८-
धार्मिक कौशिक ऋषींनी राजाला विचारले, 'तुझे सर्व सामंत आणि शेजारील शत्रू जिंकले आहेत ना?'
दैवं च मानुषं चैव कर्म ते साध्वनुष्ठितम् । वसिष्ठं च समागम्य कुशलं मुनिपुङ्गवः ॥१-१८-
त्यांनी विचारले, 'दैवी आणि मानवी कर्तव्ये नीट पार पाडली आहेत ना?' आणि वसिष्ठ ऋषींना भेटून त्यांचीही कुशलता विचारली.
ऋषींश्च तान् यथान्यायं महाभाग उवाच ह । ते सर्वे हृष्टमनसस्तस्य राज्ञो निवेशनम् ॥१-१८-
त्या तेजस्वी ऋषींनी तिथल्या इतर ऋषींनाही योग्य रीतीने विचारपूस केली. सर्वजण आनंदी मनाने राजाच्या निवासात गेले.
विविशुः पूजितास्तेन निषेदुश्च यथार्हतः । अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम् ॥१-१८-
राजाने त्यांचा सन्मान केला आणि त्यांनी योग्य जागी बसावे असे सांगितले. मग राजा आनंदाने विश्वामित्र महर्षींना उद्देशून बोलला.
उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन् । यथामृतस्य सम्प्राप्तिर्यथा वर्षमनूदके ॥१-१८-
परम उदार राजा आनंदाने त्यांचा सन्मान करत म्हणाला, 'तुमचे आगमन म्हणजे अमृत मिळाल्यासारखे, किंवा दुष्काळात पाऊस पडल्यासारखे आहे.'
यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माप्रजस्य वै । प्रणष्टस्य यथा लाभो यथा हर्षो महोदयः ॥१-१८-
'ज्याला मूल नाही त्याला पुत्र जन्मावा, हरवलेली वस्तू परत मिळावी, किंवा मोठा आनंद मिळावा, तसेच तुमचे येणे मला वाटते.'
तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने । कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षितः ॥१-१८-
'महामुने, तुमचे येणे मला असेच वाटते. तुम्हाला मनःपूर्वक स्वागत. तुमची सर्वात मोठी इच्छा कोणती? मी काय करू, तुमच्या येण्याने मी खूप आनंदी आहे.'