अमृष्यमाण: पुनरुग्रतेजा निशम्य तन्नास्तिकवाक्यहेतुम् । अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य ।। २.१०९.
त्याचे नास्तिकतेचे शब्द ऐकून, सहन न होऊन आणि प्रखर तेजाने, राजपुत्राने त्याच्या त्या शब्दांचा निषेध करत उत्तर दिलं.
सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादिताञ्च । द्विजातिदेवातिथिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्त: ।। २.१०९.
सत्य, धर्म, पराक्रम, सर्व जीवांवर दया, गोड बोलणं आणि ब्राह्मण, देव, पाहुण्यांचं सन्मान — हेच स्वर्गाचा मार्ग आहे असं सज्जन सांगतात.
तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्रा: । धर्मं चरन्त: सकलं यथावत् कांक्षन्ति लोकागममप्रमत्ता: ।। २.१०९.
म्हणून योग्य अर्थ समजून, एकाग्र मनाने ब्राह्मण सर्व धर्माचं पालन करतात आणि नेहमी जागरूक राहून पुढील लोकांचा लाभ मिळवण्याची इच्छा धरतात.
निन्दाम्यहं कर्म पितु: कृतं तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् । बुद्ध्यानयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ।। २.१०९.
माझ्या वडिलांनी तुझ्यासारख्या चुकीच्या बुद्धीच्या माणसाला स्वीकारलं, हे मी निंदनीय मानतो; कारण अशी बुद्धी ठेवून वागणारा खरा नास्तिक धर्माच्या मार्गापासून दूर जातो.
यथा हि चोर: स तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि । तस्माद्धि य: शङ्क्यतम: प्रजानां न नास्तिकेनाभिमुखो बुध: स्यात् ।। २.१०९.
जसा चोर तसा चुकीच्या बुद्धीचा माणूस; नास्तिकता हाच त्याचा मार्ग आहे असं समज. म्हणून सर्व लोकांत नास्तिकच सर्वात संशयास्पद असतो; ज्ञानी माणसाने कधीही नास्तिकाशी संग करू नये.
त्वत्तो जना: पूर्वतरे वराश्च शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रु: । जित्वा सदेमं च परञ्च लोकं तस्माद्द्विजा: स्वस्ति हुतं कृतं च ।। २.१०९.
तुझ्यापूर्वीचे आणि तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ लोकांनीही अनेक शुभ कर्म केलं, या जगात आणि पुढच्या जगात विजय मिळवला; म्हणून, ब्राह्मणांनो, यज्ञ आणि दान हेच खरं मंगल आहे.
धर्मे रता: सत्पुरुषै: समेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधाना: । अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनय: प्रधाना: ।। २.१०९.
धर्मात रमणारे, सज्जनांमध्ये असणारे, तेजस्वी, दान आणि गुणात श्रेष्ठ, अहिंसक आणि निर्मळ — असे ऋषी जगात सगळ्यांना पूज्य असतात.
इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् । उवाच तथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वच: सानुनयं च विप्र: ।। २.१०९.
रागाने बोलणाऱ्या, महान आणि दृढ मनाच्या रामाला त्या ब्राह्मणाने पुन्हा सत्य आणि श्रद्धेने, सौम्यपणे उत्तर दिलं.
न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन। समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः।।२.१०९.
मी नास्तिकांचे बोल बोलत नाही, मी नास्तिक नाही आणि काहीच नाही असंही मानत नाही; काळाचा विचार करून मी पुन्हा श्रद्धावान झालो, आणि दुसऱ्या वेळी कदाचित पुन्हा नास्तिक होईन.
स चापि कालो ऽयमुपागत: शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता । निवर्त्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं तु मयैतदीरितम् ।। २.१०९.
आता तोच काळ आला आहे, जसा मी नास्तिकतेचे शब्द बोललो; पण, राम, तुला परतवण्यासाठी आणि तुझं मन जिंकण्यासाठी मी हे बोललो.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे नवोत्तरशततम: सर्ग:
अशा प्रकारे वाल्मीकी यांच्या पवित्र रामायणातील अयोध्या कांडातील एकशे नववा सर्ग संपला.
thumb|दशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center क्रुद्धमाज्ञाय रामं तं वसिष्ठ: प्रत्युवाच ह । जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ।। २.११०.
राम रागावलेला पाहून वसिष्ठांनी सांगितले, 'जाबालीलाही या जगाचा जन्म-मरणाचा प्रवास माहीत आहे.'
निवर्त्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमुक्तवान् । इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ।। २.११०.
पण तुला परतवण्यासाठी त्याने ते शब्द बोलले; आता, हे लोकांचे स्वामी, या जगाच्या उत्पत्तीबद्दल माझं ऐक.
सर्वं सलिलमेवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता । तत: समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: सह । स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।। २.११०.
सर्वत्र फक्त पाणी होतं, तिथेच पृथ्वी निर्माण झाली; मग ब्रह्मा, स्वतः प्रकट होऊन, देवांसह प्रकट झाला. मग तो वराह रूप घेऊन पृथ्वीला वर काढला.
असृजच्च जगत् सर्वं सह पुत्रै: कृतात्मभि: । आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्यय: ।। २.११०.
आकाशातून उत्पन्न झालेल्या, शाश्वत, नाश न होणाऱ्या आणि स्वतःसंपूर्ण असलेल्या ब्रह्मदेवाने, स्वतःवर विजय मिळवलेल्या आपल्या पुत्रांसह हे संपूर्ण जग निर्माण केले.
तस्मान्मरीचि: संजज्ञे मरीचे: काश्यप: सुत: ।। २.११०.
त्यांच्यापासून मरीचि जन्माला आला आणि मरीचिच्या पुत्राचा नाव कश्यप होता.
विवस्वान् काश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतस्सुत: । स तु प्रजापति: पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुत: ।। २.११०.
कश्यपापासून विवस्वान जन्मला, विवस्वानपासून वैवस्वत मनू, आणि त्या मनूपासून प्राचीन प्रजापती इक्ष्वाकू हा पुत्र झाला.
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही । तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ।। २.११०.
ही समृद्ध पृथ्वी प्रथम मनूंनी त्याला दिली; त्या इक्ष्वाकूला अयोध्येचा पहिला राजा समज.
इक्ष्वाकोस्तु सुत: श्रीमान् कुक्षिरेवेति विश्रुत: । कुक्षेरथात्मजो ऺवीरो विकुक्षिरुदपद्यत ।। २.११०.
इक्ष्वाकूचा प्रसिद्ध आणि तेजस्वी पुत्र कुक्षी म्हणून ओळखला जातो; कुक्षीपासून वीर विकुक्षी जन्मला.
विकुक्षेस्तु महातेजा बाण: पुत्र: प्रतापवान् । बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महायशा: ।। २.११०.
विकुक्षीपासून महान तेजस्वी आणि पराक्रमी बाण हा पुत्र झाला; बाणाचा महाबाहु आणि कीर्तीमान अनरण्य जन्मला.
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्न दुर्भिक्षं सतां वरे । अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ।। २.११०.
महान राजा अनरण्य यांच्या काळात कधीही अनियमित पाऊस किंवा दुष्काळ नव्हता, आणि सज्जन लोकांत एकही चोर नव्हता.
अनरण्यान्महाबाहु: पृथू राजा बभूव ह । तस्मात् पृथोर्महाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत । स सत्यवचनाद्वीर: सशरीरो दिवङ्गत: ।। २.११०.
अनरण्यापासून महाबाहु पृथु राजा झाला; पृथुपासून त्रिशंकु नावाचा महान राजा जन्मला—तो वीर आपल्या सत्यवचनामुळे शरीरासह स्वर्गात गेला.
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्धुन्धुमारो महायशा: । धुन्धुमारो महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।। २.११०.
त्रिशंकुचा पुत्र म्हणजे कीर्तीमान धुंधुमार; धुंधुमारापासून तेजस्वी युवनाश्व जन्मला.
युवनाश्वसुत: श्रीमान् मान्धाता समपद्यत । मान्धातुस्तु महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत ।। २.११०.
युवनाश्वाचा तेजस्वी पुत्र म्हणजे मांधाता; मांधातापासून महातेजस्वी सुसंधी जन्मला.
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धि: प्रसेनजित् । यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदन: ।। २.११०.
सुसंधीला दोन पुत्र झाले—ध्रुवसंधी आणि प्रसैनजित; प्रसिद्ध ध्रुवसंधीपासून रिपूंचा संहार करणारा भरत जन्मला.
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत । यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रव: । हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दव: ।। २.११०.
महाबाहु भरतापासून असित नावाचा पुत्र झाला; त्याच्याविरुद्ध हैहय, तालजंघ आणि शशिबिंदू हे शत्रू राजे उभे राहिले.
तांस्तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासित: । स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनि: ।। २.११०.
राजाने त्या सर्वांचा युद्धात प्रतिकार केला, पण शेवटी तो निर्वासित झाला; मग तो सुंदर पर्वतराजावर ऋषी म्हणून रमला.
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुति: । एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै सगरं ददौ ।। २.११०.
कथेनुसार, त्याच्या दोन पत्नी गरोदर होत्या; त्यांपैकी एकीने दुसरीच्या गर्भाचा नाश व्हावा म्हणून तिला औषध दिले.
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रित: । तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ।। २.११०.
भृगुवंशीय च्यवन नावाचा ऋषी हिमालयात वास करत होता; त्याच्याकडे कालिंदी गेली आणि नम्रतेने वंदन केले.
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि । पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुत: । धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्त्ता ऽरिसूदन: ।। २.११०.
त्या पुत्राची इच्छा पाहून ऋषी म्हणाले, 'देवी, तुला एक पुत्र होईल—महात्मा, जगप्रसिद्ध, धर्मनिष्ठ, सुस्वभावी, वंशवृद्धी करणारा आणि शत्रूंचा संहार करणारा.'