यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वराः । मुदिताः प्रययुर्देशान् प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥१-१८-
राजाने योग्यतेने सर्व राजांना सन्मान दिला. मग ते आनंदाने, त्या श्रेष्ठ ऋषीला वंदन करून, आपल्या आपल्या देशाकडे परत गेले.
श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वगृहाणि पुरात् ततः । बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे ॥१-१८-
ते सर्व तेजस्वी राजे आपल्या नगरांकडे जात असताना, त्यांच्या आनंदी सैन्यांच्या रांगा उजळून निघाल्या.
गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथः पुनः । प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥१-१८-
पृथ्वीचे सर्व राजे निघून गेल्यावर, तेजस्वी दशरथ राजा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना पुढे घेऊन आपल्या नगरीत प्रवेशला.
शान्तया प्रययौ सार्धमृशष्यशृङ्गः सुपूजितः । अमुगम्यमानो राज्ञा च सानुयात्रेण धीमता ॥१-१८-
ऋश्यशृंग ऋषीला उत्तम सन्मान मिळाला. तो शांतासोबत, आणि आपल्या परिवारासह, शहाण्या राजाने थांबवले नाही म्हणून, निघून गेला.
एवं विसृज्य तान् सर्वान् राजा सम्पूर्णमानसः । उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन् ॥१-१८-
राजाने सर्वांना निरोप दिला. त्याचे मन समाधानाने भरले होते. तो तिथेच राहिला आणि पुत्रप्राप्तीचा विचार करत सुखाने दिवस घालवू लागला.
ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट् समत्ययुः । ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ ॥१-१८-
यज्ञ पूर्ण झाल्यावर सहा ऋतू गेले. मग बाराव्या महिन्यात, चैत्र महिन्यात, नवव्या तिथीला—
नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु । ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ॥१-१८-
पुनर्वसू नक्षत्र, ज्याचे दैवत अदिती आहे, आणि पाच ग्रह उच्चस्थानी होते. गुरु आणि चंद्र कर्क राशीत, लग्नात होते—
प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम् । कौसल्याजनयद् रामं दिव्यलक्षणसंयुतम् ॥१-१८-
जगाचा सर्वांनी वंदनीय स्वामी उदयाला येत असताना, कौसल्येने दिव्य लक्षणांनी युक्त असा रामाचा जन्म दिला.
विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुनन्दनम् । लोहिताक्षं महाबाहुं रक्तोष्ठं दुन्दुभिस्वनम् ॥१-१८-
तो विष्णूचा अर्धांश, अत्यंत तेजस्वी, इक्ष्वाकू वंशाचा आनंद, लाल डोळे, बलवान हात, लाल ओठ, आणि डुंडुभी सारखा गडगडणारा आवाज असलेला होता.
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा । यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥१-१८-
अमाप तेज असलेल्या त्या पुत्रामुळे कौसल्या उजळून गेली, जशी इंद्रधारी अदिती देवतांमध्ये शोभली.
भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रमः । साक्षाद् विष्णोश्चतुर्भागः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥१-१८-
कैकेयीपासून सत्य आणि पराक्रमात स्थिर असा भरत जन्मला. तो विष्णूच्या चतुर्थांशाचा भाग, सर्व गुणांनी युक्त होता.
अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राजनयत् सुतौ । वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ ॥१-१८-
नंतर सुमित्रेने लक्ष्मण आणि शत्रुघ्न या दोन पुत्रांना जन्म दिला. हे दोघेही शूर, सर्व अस्त्रविद्येत निपुण, आणि विष्णूच्या अर्धांशाने युक्त होते.
पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधीः । सार्पे जातौ तु सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ ॥१-१८-
भरत शांत चित्ताचा, पुष्य नक्षत्रात, मीन लग्नात जन्मला. सुमित्रेचे दोन्ही पुत्र आश्लेषा नक्षत्रात, कर्क लग्नात, सूर्य उगवताना जन्मले.
राज्ञः पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक् । गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः ॥१-१८-
राजाचे चारही पुत्र, महान आत्म्याचे, वेगवेगळ्या वेळी जन्मले. ते सर्व गुणी, रूपाने साजेसे, आणि सौंदर्यात प्रोष्ठपद नक्षत्रासारखे होते.
जगुः कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खात् पतत् ॥१-१८-
गंधर्वांनी मधुर गाणे गायले, अप्सरांच्या समूहांनी नृत्य केले, देवांचे डुंडुभी वाजले, आणि आकाशातून फुलांची वृष्टी झाली.
गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथापरैः । विरेजुर्विपुलास्तत्र सर्वरत्नसमन्विताः ॥१-१८-
मधुर गाणे आणि इतर वाद्यांच्या सुरेल आवाजाने, मोठ्या रत्नजडित सभागृहांत आनंदाने गूंज उठली.
प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तम् गोधनानि सहस्रशः ॥१-१८-
राजाने सूत, मागध, वंदिंना दान दिले. ब्राह्मणांना धन आणि हजारो गायी दिल्या.
अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाकरोत् । ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम् ॥१-१८-
अकरा दिवस उलटल्यानंतर, त्याने आपल्या पुत्रांचे नामकरण केले—ज्येष्ठ राम, महान आत्म्याचा, आणि कैकेयीचा पुत्र भरत.
सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा । वसिष्ठः परमप्रीतो नामानि कुरुते तदा ॥१-१८-
वसिष्ठ ऋषींना अत्यंत आनंद झाला आणि त्यांनी सौमित्राला लक्ष्मण हे नाव दिलं, तर दुसऱ्या मुलाला शत्रुघ्न असं नाव ठेवलं.
ब्राह्मणान् भोजयामास पौराजानपदानपि । अददद् ब्राह्मणानां च रत्नौघमलं बहु ॥१-१८-
त्यांनी ब्राह्मणांना, नगरातील आणि राज्यातील लोकांनाही उत्तम जेवण दिलं; आणि ब्राह्मणांना भरपूर मौल्यवान रत्ने दिली.
तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत् । तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥१-१८-
त्यांच्या जन्माचे आणि इतर सर्व विधी केले गेले; त्यात ज्येष्ठ राम हा वडिलांचा आनंद वाढवणारा, सर्वांचा मानबिंब झाला.
बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मतः । सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे लोकहिते रताः ॥१-१८-
तो पुन्हा सर्व प्राण्यांमध्ये ब्रह्मदेवासारखा मान्य झाला; सर्वजण वेदज्ञ, शूर आणि लोककल्याणात रमणारे होते.
सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः । तेषामपि महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥१-१८-
सर्वजण ज्ञानाने परिपूर्ण आणि उत्तम गुणांनी युक्त होते; तरीही त्यांच्यात राम हा तेजस्वी आणि सत्यनिष्ठ पराक्रमी होता.
इष्टः सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मलः । गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मतः ॥१-१८-
राम सर्व लोकांना प्रिय, चंद्रासारखा निर्मळ होता; हत्तीवर, घोड्यावर आणि रथ चालवण्यात तो सर्वांचा आवडता होता.
धनुर्वेदे च निरतः पितुः शुश्रूषणे रतः । बाल्यात् प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥१-१८-
तो धनुर्विद्येत मन लावणारा आणि वडिलांची सेवा करण्यात रमणारा होता; बालपणापासून लक्ष्मण हा अत्यंत प्रेमळ आणि भाग्यवृद्धी करणारा होता.
रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यशः । सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरतः ॥१-१८-
लक्ष्मण नेहमीच राम, जो लोकांना आनंद देणारा आणि ज्येष्ठ भाऊ आहे, याच्याशी जोडलेला होता; तो सर्वांना प्रिय वाटायचा, आणि रामलाही त्याचं सहवास सुखद वाटायचं.
लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहिःप्राण इवापरः । न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तमः ॥१-१८-
लक्ष्मण हा संपत्तीने युक्त आणि जणू बाह्य प्राणासारखा होता; त्याच्याशिवाय रामास झोप लागत नसे.
मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना । यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघवः ॥१-१८-
स्वादिष्ट जेवण समोर आलं तरी राम लक्ष्मणाशिवाय खात नसे; आणि जेव्हा राम घोड्यावर बसून शिकार करायला जायचा,
अथैनं पृष्ठतोऽभ्येति सधनुः परिपालयन् । भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि सः ॥१-१८-
तेव्हा लक्ष्मण धनुष्य घेऊन मागून त्याचं रक्षण करत जायचा; आणि भरतासाठी लक्ष्मणाचा धाकटा भाऊ शत्रुघ्न असंच करत असे.
प्राणैः प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत् तथा प्रियः । स चतुर्भिर्महाभागैः पुत्रैर्दशरथः प्रियैः ॥१-१८-
तो नेहमीच भरताला प्राणापेक्षा प्रिय होता, आणि भरतही त्याला तितकाच प्रेम करत असे; अशा प्रकारे दशरथ आपल्या चार सुपुत्रांनी नेहमीच लाडावलेला होता.