इदं निखिलमव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् । अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सह बान्धवै: ।। २.१०६.
हे अखंड, शांत, पितृपरंपरेचे राज्य, काट्याकुट्यांशिवाय, तुम्हीच आपल्या धर्माने आणि नातेवाईकांसह चालवा.
इहैव त्वा ऽभिषिञ्चन्तु सर्वा: प्रकृतय: सह । ऋत्विज: सवसिष्ठाश्च मन्त्रवन्मन्त्रकोविदा: ।। २.१०६.
इथेच सर्व मंत्री, ऋत्विज आणि वसिष्ठ, मंत्रपारंगत, तुम्हाला अभिषेक करोत.
अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज । विजित्य तरसा लोकान् मरुद्भिरिव वासव: ।। २.१०६.
आम्ही अभिषेक केल्यावर, तुम्ही इंद्राने मरुतांसह जसा विजय मिळवला, तसा जग जिंकून अयोध्येचे राज्य करा.
ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन् दुर्हृद: साधु निर्द्दहन् । सुहृदस्तर्पयन् कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ।। २.१०६.
तीन ऋण फेडून, दुष्टांचा नाश करून, मित्रांची इच्छा पूर्ण करून, तुम्हीच येथे माझ्यावर राज्य करा.
अद्यार्य मुदिता: सन्तु सुहृदस्ते ऽभिषेचने । अद्य भीता: पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ।। २.१०६.
आज तुझे खरे मित्र तुझ्या अभिषेकामुळे आनंदी व्हावेत आणि तुझे वाईट चिंतन करणारे भीतीने दहा दिशांना पळून जावोत.
आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ । अद्य तत्रभवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ।। २.१०६.
माझ्या आईवर आणि माझ्यावर आलेला कलंक दूर कर आणि आज तिथे आपल्या वडिलांना पापापासून वाचव.
शिरसा त्वा ऽभियाचे ऽहं कुरुष्व करुणां मयि । बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वर: ।। २.१०६.
मी डोकं झुकवून तुझी विनंती करतो—माझ्यावर आणि आपल्या सर्व नातलगांवर दया कर, जशी महादेव सर्व जीवांवर करतो.
अथैतत् पृष्ठत: कृत्वा वनमेव भवानित: । गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्द्धमप्यहम् ।। २.१०६.
पण हे सर्व बाजूला ठेवूनही तू वनात जाण्याचा निर्णय घेतलास, तर मीही तुझ्यासोबत येईन.
तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमान: शिरसा महीपति: । न चैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान् मतिं पितुस्तद्वचने व्यवस्थित: ।। २.१०६.
भरताने खूप विनवणी करूनही, डोकं झुकवून प्रार्थना केली तरी, रामाने आपल्या वडिलांच्या आज्ञेत ठाम राहून परत जाण्याचा निश्चय केला नाही.
तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दु:खित: । न यात्ययोध्यामिति दु:खितो ऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षित: ।। २.१०६.
राघवाचा असा अद्भुत धैर्य पाहून, लोक दुःखी असले तरी त्याच्या ठाम निश्चयामुळे त्यांना आनंद वाटला; तो अयोध्येला येणार नाही म्हणून त्यांना दुःख झाले, पण त्याच्या दृढतेमुळे आनंदही झाला.
तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विंसज्ञाश्रुकलाश्च मातर: । तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवु: प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ।। २.१०६.
तेव्हा ऋत्विज, नगरातील वयोवृद्धांचे प्रियजन आणि डोळ्यांत अश्रू आलेल्या मातांनी भरताचे कौतुक केले आणि सर्वांनी मिळून रामाला विनंती केली.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे षडुत्तरशततम: सर्ग:
अशा प्रकारे वाल्मीकी रचित पवित्र रामायणातील अयोध्या कांडातील एकशे सहाव्या सर्गाचा येथे समाप्ती होतो.
thumb|सप्ताधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center पुनरेवं ब्रुवाणं तं भरतं लक्ष्मणाग्रज: । प्रत्युवाच तत: श्रीमान् ज्ञातिमध्ये ऽभिसत्कृत: ।। २.१०७.
भरत असे बोलत असताना, लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ, आपल्या नातेवाईकांत सन्मानित असलेला तेजस्वी राम, त्याला उत्तर देऊ लागला.
उपपन्नमिदं वाक्यं यत्त्वमेवमभाषथा: । जात: पुत्रो दशरथात् कैकेय्यां राजसत्तमात् ।। २.१०७.
तू जे बोललास ते योग्यच आहे, कारण तू दशरथ आणि कैकेयी या थोर राजांच्या पुत्र आहेस.
पुरा भ्रात: पिता न: स मातरं ते समुद्वहन् । मातामहे समाश्रौषीद्राज्यशुल्कमनुत्तमम् ।। २.१०७.
भाऊ, पूर्वी आपल्या वडिलांनी तुझ्या आईशी लग्न करताना तुझ्या आजोबांकडून राजसत्तेचे अद्वितीय वचन ऐकले होते.
दैवासुरे च सङ्ग्रामे जनन्यै तव पार्थिव: । सम्प्रहृष्टो ददौ राजा वरमाराधित: प्रभु: ।। २.१०७.
देव आणि दानवांच्या युद्धात तुझ्या आईच्या वडिलांनी, राजा आनंदाने तिला एक वर दिला, कारण तो तिच्यावर प्रसन्न झाला होता.
तत: सा सम्प्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी । अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी ।। २.१०७.
मग तुझ्या आईने ते वचन मिळवून, श्रेष्ठ पुरुषा, राजाकडे दोन वर मागितले.
तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा । तौ च राजा तदा तस्यै नियुक्त: प्रददौ वरौ ।। २.१०७.
तिने तुझ्या राज्याभिषेकाचा आणि माझ्या वनवासाचा वर मागितला; आणि राजाने ते दोन्ही वर तिला दिले.
तेन पित्रा ऽहमप्यत्र नियुक्त: पुरुषर्षभ । चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम् ।। २.१०७.
म्हणूनच, श्रेष्ठ पुरुषा, वडिलांच्या आज्ञेने मलाही चौदा वर्षे वनात राहण्याची जबाबदारी आली.
सो ऽहं वनमिदं प्राप्तो निर्जनं लक्ष्मणान्वित: । सीतया चाप्रतिद्वन्द्व: सत्यवादे स्थित: पितु: ।। २.१०७.
म्हणून मी लक्ष्मण आणि सीतेसह, वडिलांच्या वचनात आणि सत्यात ठाम राहून, या एकाकी वनात आलो आहे.
भवानपि तथेत्येव पितरं सत्यवादिनम् । कर्त्तुमर्हति राजेन्द्र क्षिप्रमेवाभिषेचनात् ।। २.१०७.
राजेंद्र, तूही आमच्या सत्यवचन वडिलांची आज्ञा तात्काळ पाळून, राज्याभिषेक स्वीकारावा.
ऋणान्मोचय राजानं मत्कृते भरत प्रभुम् । पितरं चापि धर्मज्ञं मातरं चाभिनन्दय ।। २.१०७.
भरता, धर्म जाणणारा, माझ्या कारणाने आपल्या राजाला कर्जातून मुक्त कर आणि वडील-मातेला सन्मान दे.
श्रूयते हि पुरा तात श्रुतिर्गीता यशस्विना । गयेन यजमानेन गयेष्वेव पितऽन् प्रति ।। २.१०७.
पूर्वी एकदा, तात, गाय नावाच्या प्रसिद्ध यजमानाने आपल्या वडिलांसाठी गाय या ठिकाणी एक पवित्र स्तोत्र गायलं होतं, असं ऐकायला मिळतं.
पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात् पितरं त्रायते सुत: । तस्मात् पुत्र इति प्रोक्त: पितऽन् यत्पाति वा सुत: ।। २.१०७.
पुत्र आपल्या वडिलांना 'पुन्नाम' नावाच्या नरकातून वाचवतो म्हणून त्याला 'पुत्र' असं म्हणतात; कारण तो वडिलांचे रक्षण करतो किंवा त्यांना तारतो.
एष्टव्या बहव: पुत्रा गुणवन्तो बहुश्रुता: । तेषां वै समवेतानामपि कश्चिद्गयां व्रजेत् ।। २.१०७.
अनेक गुणी आणि विद्वान मुलं जन्माला घालावीत; कारण त्यातले कितीही एकत्र आले तरी त्यातला एखादा तरी गायेला जाईल.
एवं राजर्षय: सर्वे प्रतीता राजनन्दन । तस्मात् त्राहि नरश्रेष्ठ पितरं नरकात् प्रभो ।। २.१०७.
राजनंदना, सर्व राजर्षींनी असंच मानलं आहे; म्हणून, नरश्रेष्ठा, आपल्या वडिलांना नरकातून वाचव.
अयोध्यां गच्छ भरत प्रकृतीरनुरञ्जय । शत्रुघ्नसहितो वीर सह सर्वैर्द्विजातिभि: ।। २.१०७.
भरता, अयोध्येला जा, लोकांना आनंदी कर, शत्रुघ्नासह आणि सर्व ब्राह्मणांसह, हे वीर.
प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन् । आभ्यां तु सहितो राजन् वैदेह्या लक्ष्मणेन च ।। २.१०७.
राजा, मीही विलंब न करता या दोघांसह—वैदेही आणि लक्ष्मणासह—दंडकारण्यात प्रवेश करीन.
त्वं राजा भरत भव स्वयं नराणां वन्यानामहमपि राजराण्मृगाणाम् । गच्छत्वं पुरवरमद्य सम्प्रहृष्ट: संहृष्टस्त्वहमपि दण्डकान् प्रवेक्ष्ये ।। २.१०७.
भरता, तू माणसांचा राजा हो; मी वनवासीयांचा आणि वनातील प्राण्यांचा राजा होईन. तू आज आनंदाने महानगरात जा; मीही आनंदाने दंडकारण्यात प्रवेश करीन.
छायां ते दिनकरभा: प्रबाधमानं वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम् । एतेषामहमपि काननद्रुमाणां छायां तामति शयिनीं सुखी श्रयिष्ये ।। २.१०७.
भरता, पावसाळ्यात सूर्यकिरणांनी तुझ्या डोक्यावर गार सावली राहो; मीही या वनातील झाडांच्या गडद सावलीत सुखाने विसावेन.