शतं शतसहस्राणि यूथपानां महात्मनाम् । ते प्रधानेषु यूथेषु हरीणां हरियूथपाः ॥१-१७-
शेकडो शेकडो हजारो बलवान वानरसेनापती जन्मले, जे वानरांमध्ये प्रमुख होते.
बभूवुर्यूथपश्रेष्ठान् वीरांश्चाजनयन् हरीन् । अन्ये ऋक्षवतः प्रस्थानुपतस्थुः सहस्रशः ॥१-१७-
ते वानरसेनापतींच्या अग्रगण्य झाले आणि शूर वानरांची निर्मिती केली; इतर हजारो वानर ऋक्षांसोबत प्रवासाला निघाले.
अन्ये नानाविधाञ्छैलान् काननानि च भेजिरे । सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम् ॥१-१७-
इतर काही वेगवेगळ्या डोंगरांमध्ये आणि जंगलांत गेले; त्यांनी सूर्यपुत्र सुग्रीव आणि इंद्रपुत्र वाली यांची सेवा केली.
भ्रातरावुपतस्थुस्ते सर्वे च हरियूथपाः । नलं नीलं हनूमन्तमन्यांश्च हरियूथपान् ॥१-१७-
सर्व वानरसेनापती त्या दोन भावांभोवती गोळा झाले, तसेच नल, नील, हनुमान आणि इतर वानरसेनापतीही होते.
ते तार्क्ष्यबलसम्पन्नाः सर्वे युद्धविशारदाः । विचरन्तोऽर्दयन् सर्वान् सिंहव्याघ्रमहोरगान् ॥१-१७-
ते सर्व गरुडासारख्या बळाचे, युद्धकुशल होते, फिरताना सिंह, वाघ आणि मोठ्या सर्पांना पराभूत करत.
महाबलो महाबाहुर्वाली विपुलविक्रमः । जुगोप भुजवीर्येण ऋक्षगोपुच्छवानरान् ॥१-१७-
महाबली, दीर्घबाहू आणि पराक्रमी वाली आपल्या भुजाबळाने ऋक्षासारख्या शेपटीच्या वानरांचे रक्षण करत असे.
तैरियं पृथिवी शूरैः सपर्वतवनार्णवा । कीर्णा विविधसंस्थानैर्नानाव्यञ्जनलक्षणैः ॥१-१७-
या शूरांनी पर्वत, वन आणि समुद्रांसह ही पृथ्वी विविध रूपांनी आणि वैशिष्ट्यांनी भरून गेली.
तैर्मेघवृन्दाचलकूटसंनिभै- :::र्महाबलैर्वानरयूथपाधिपैः बभूव भूर्भीमशरीररूपैः :::समावृता रामसहायहेतोः ॥१-१७-
मेघांच्या किंवा डोंगरशिखरांच्या सारख्या बलवान वानरसेनापतींमुळे, पृथ्वी भीषण रूपांनी भरली गेली, रामाच्या सहाय्यासाठी.
thumb|अष्टादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे अष्टादशः सर्गः ॥१-
आता अठरावा सर्ग ऐका.
निर्वृत्ते तु क्रतौ तस्मिन् हयमेधे महात्मनः । प्रतिगृह्यमरा भागान् प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥१-१८-
महात्म्य असलेल्या त्या अश्वमेध यज्ञाची पूर्णता झाल्यावर, देवांनी आपापला भाग घेतला आणि जसे आले तसे परत गेले.
समाप्तदीक्षानियमः पत्नीगणसमन्वितः । प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥१-१८-
दीक्षा आणि नियम पूर्ण करून, आपल्या सर्व पत्नींसह, राजा सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह आपल्या नगरीत प्रवेशला.
यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वराः । मुदिताः प्रययुर्देशान् प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥१-१८-
राजाने योग्यतेने सर्व राजांना सन्मान दिला. मग ते आनंदाने, त्या श्रेष्ठ ऋषीला वंदन करून, आपल्या आपल्या देशाकडे परत गेले.
श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वगृहाणि पुरात् ततः । बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे ॥१-१८-
ते सर्व तेजस्वी राजे आपल्या नगरांकडे जात असताना, त्यांच्या आनंदी सैन्यांच्या रांगा उजळून निघाल्या.
गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथः पुनः । प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥१-१८-
पृथ्वीचे सर्व राजे निघून गेल्यावर, तेजस्वी दशरथ राजा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना पुढे घेऊन आपल्या नगरीत प्रवेशला.
शान्तया प्रययौ सार्धमृशष्यशृङ्गः सुपूजितः । अमुगम्यमानो राज्ञा च सानुयात्रेण धीमता ॥१-१८-
ऋश्यशृंग ऋषीला उत्तम सन्मान मिळाला. तो शांतासोबत, आणि आपल्या परिवारासह, शहाण्या राजाने थांबवले नाही म्हणून, निघून गेला.
एवं विसृज्य तान् सर्वान् राजा सम्पूर्णमानसः । उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन् ॥१-१८-
राजाने सर्वांना निरोप दिला. त्याचे मन समाधानाने भरले होते. तो तिथेच राहिला आणि पुत्रप्राप्तीचा विचार करत सुखाने दिवस घालवू लागला.
ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट् समत्ययुः । ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ ॥१-१८-
यज्ञ पूर्ण झाल्यावर सहा ऋतू गेले. मग बाराव्या महिन्यात, चैत्र महिन्यात, नवव्या तिथीला—
नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु । ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ॥१-१८-
पुनर्वसू नक्षत्र, ज्याचे दैवत अदिती आहे, आणि पाच ग्रह उच्चस्थानी होते. गुरु आणि चंद्र कर्क राशीत, लग्नात होते—
प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम् । कौसल्याजनयद् रामं दिव्यलक्षणसंयुतम् ॥१-१८-
जगाचा सर्वांनी वंदनीय स्वामी उदयाला येत असताना, कौसल्येने दिव्य लक्षणांनी युक्त असा रामाचा जन्म दिला.
विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुनन्दनम् । लोहिताक्षं महाबाहुं रक्तोष्ठं दुन्दुभिस्वनम् ॥१-१८-
तो विष्णूचा अर्धांश, अत्यंत तेजस्वी, इक्ष्वाकू वंशाचा आनंद, लाल डोळे, बलवान हात, लाल ओठ, आणि डुंडुभी सारखा गडगडणारा आवाज असलेला होता.
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा । यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥१-१८-
अमाप तेज असलेल्या त्या पुत्रामुळे कौसल्या उजळून गेली, जशी इंद्रधारी अदिती देवतांमध्ये शोभली.
भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रमः । साक्षाद् विष्णोश्चतुर्भागः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥१-१८-
कैकेयीपासून सत्य आणि पराक्रमात स्थिर असा भरत जन्मला. तो विष्णूच्या चतुर्थांशाचा भाग, सर्व गुणांनी युक्त होता.
अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राजनयत् सुतौ । वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ ॥१-१८-
नंतर सुमित्रेने लक्ष्मण आणि शत्रुघ्न या दोन पुत्रांना जन्म दिला. हे दोघेही शूर, सर्व अस्त्रविद्येत निपुण, आणि विष्णूच्या अर्धांशाने युक्त होते.
पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधीः । सार्पे जातौ तु सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ ॥१-१८-
भरत शांत चित्ताचा, पुष्य नक्षत्रात, मीन लग्नात जन्मला. सुमित्रेचे दोन्ही पुत्र आश्लेषा नक्षत्रात, कर्क लग्नात, सूर्य उगवताना जन्मले.
राज्ञः पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक् । गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः ॥१-१८-
राजाचे चारही पुत्र, महान आत्म्याचे, वेगवेगळ्या वेळी जन्मले. ते सर्व गुणी, रूपाने साजेसे, आणि सौंदर्यात प्रोष्ठपद नक्षत्रासारखे होते.
जगुः कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खात् पतत् ॥१-१८-
गंधर्वांनी मधुर गाणे गायले, अप्सरांच्या समूहांनी नृत्य केले, देवांचे डुंडुभी वाजले, आणि आकाशातून फुलांची वृष्टी झाली.
गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथापरैः । विरेजुर्विपुलास्तत्र सर्वरत्नसमन्विताः ॥१-१८-
मधुर गाणे आणि इतर वाद्यांच्या सुरेल आवाजाने, मोठ्या रत्नजडित सभागृहांत आनंदाने गूंज उठली.
प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तम् गोधनानि सहस्रशः ॥१-१८-
राजाने सूत, मागध, वंदिंना दान दिले. ब्राह्मणांना धन आणि हजारो गायी दिल्या.
अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाकरोत् । ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम् ॥१-१८-
अकरा दिवस उलटल्यानंतर, त्याने आपल्या पुत्रांचे नामकरण केले—ज्येष्ठ राम, महान आत्म्याचा, आणि कैकेयीचा पुत्र भरत.
सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा । वसिष्ठः परमप्रीतो नामानि कुरुते तदा ॥१-१८-
वसिष्ठ ऋषींना अत्यंत आनंद झाला आणि त्यांनी सौमित्राला लक्ष्मण हे नाव दिलं, तर दुसऱ्या मुलाला शत्रुघ्न असं नाव ठेवलं.