चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् । ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥१-१-
रामाशी अग्निसाक्षीने मैत्री केली आणि आनंदाने स्वीकारली. मग वानरराजाच्या विनंतीवरून त्याच्या वैराची कथा सांगितली.
रामायावेदितं सर्वं प्रणयात् दुःखितेन च । प्रतिज्ञातञ्च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥१-१-
दुःखी आणि प्रेमळ सुग्रीवाने सर्व काही रामाला सांगितले. तेव्हा रामाने वालीचा वध करण्याचे वचन दिले.
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः । सुग्रीवः शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥१-१-
मग वानर सुग्रीवाने वालीचे सामर्थ्य रामाला सांगितले. पण त्याला नेहमीच रामाच्या पराक्रमाबद्दल शंका वाटत होती.
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् । दर्शयामास सुग्रीवः महापर्वतसन्निभम् ॥१-१-
रामावर विश्वास बसावा म्हणून सुग्रीवाने डुंदुभी नावाच्या पर्वतासारख्या मोठ्या मृतदेह दाखवला.
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्ति महाबलः । पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप संपूर्णं दशयोजनम् ॥१-१-
महाबाहू रामाने हसत तो मृतदेह पाहिला आणि आपल्या पायाच्या अंगठ्याने तो पूर्ण दहा योजन दूर फेकला.
बिभेद च पुनस्सालान् सप्तैकेन महेषुणा । गिरिं रसातलञ्चैव जनयन् प्रत्ययं तथा ॥१-१-
पुन्हा एकदा, रामाने एका मोठ्या बाणाने सात साळ वृक्ष, एक डोंगर आणि पाताळ फोडले, आणि त्यामुळे सुग्रीवाचा विश्वास बसला.
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः । किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥१-१-
मग आनंदी आणि विश्वासू झालेला महावानर रामासोबत किष्किंधेच्या गुहेकडे गेला.
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः । तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥१-१-
मग सुवर्णवर्णाचा श्रेष्ठ वानर सुग्रीव मोठ्याने गर्जला. त्या प्रचंड आवाजाने वानरांचा राजा वाली बाहेर आला.
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः । निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥१-१-
तारेशी सल्ला करून वाली सुग्रीवाशी भेटायला आला. तिथे रामाने एका बाणाने त्याचा वध केला.
ततः सुग्रीववचनात् हत्वा वालिनमाहवे । सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥१-१-
मग सुग्रीवाच्या विनंतीवरून, रामाने युद्धात वालीचा वध केला आणि सुग्रीवाला पुन्हा त्या राज्यावर बसवले.
स च सर्वान् समानीय वानरान् वानरर्षभः । दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥१-१-
मग वानरांचा श्रेष्ठ सुग्रीवाने सर्व वानरांना एकत्र बोलावले आणि जनकनंदिनी सीतेचा शोध घेण्यासाठी त्यांना सर्व दिशांना पाठवले.
ततो गृध्रस्य वचनात् संपातेर्हनुमान् बली । शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥१-१-
मग गृध्र संपातीच्या सांगण्यावरून बलवान हनुमंताने शंभर योजन रुंदीच्या खाऱ्या समुद्रावर उडी मारली.
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् । ददर्श सीतां ध्यायन्तीम् अशोकवनिकां गताम् ॥१-१-
तेव्हा रावणाच्या अधिपत्याखाली असलेल्या लंका नगरीत पोहोचून, त्याने अशोकवनात गेलेली आणि चिंतेत मग्न असलेली सीता पाहिली.
निवेदयित्वाभिज्ञानं प्रवृत्तिं विनिवेद्य च । समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥१-१-
ओळखीचं चिन्ह दाखवून आणि घडामोडी सांगून, त्याने वैदेहीला धीर दिला आणि मग तोरण फोडलं.
पञ्च सेनाग्रगान् हत्वा सप्त मन्त्रिसुतानपि । शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥१-१-
पाच सेनापती आणि सात मंत्र्यांची मुलं मारून, शूर अक्षयालाही ठार करून, अखेरीस तो पकडला गेला.
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद् वरात् । मर्षयन् राक्षसान् वीरो यन्त्रिणस्तान् यदृच्छया ॥१-१-
पितामहाच्या वरामुळे आपली सुटका होईल हे जाणून, त्या वीराने राक्षसांनी बांधले तरीही ते सहन केलं.
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्काम् ऋते सीताञ्च मैथिलीम् । रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥१-१-
मग, सीता मैथिलीला वगळता, लंका नगरी जाळून, तो महाकपि रामाला आनंदाची बातमी सांगायला परत आला.
सोऽभिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् । न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥१-१-
तो महात्मा रामाजवळ गेला, त्याची प्रदक्षिणा केली आणि 'सीता दिसली' असं खरं-खरं सांगितलं.
ततः सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः । समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥१-१-
नंतर सुग्रीवासोबत जाऊन, त्यांनी मोठ्या समुद्राच्या काठी पोहोचून, सूर्यासारख्या तेजस्वी बाणांनी समुद्र हलवला.
दर्शयामास चात्मानं समुद्रः सरितां पतिः । समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥१-१-
नद्यांचा स्वामी समुद्र प्रकट झाला आणि त्याच्या सांगण्यावरून नलाने सेतू बांधला.
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे । रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥१-१-
त्या सेतूवरून लंका नगरीत जाऊन, युद्धात रावणाचा वध केला आणि रामाने सीतेला परत मिळवून मनात मोठी लाज वाटली.
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि । अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥१-१-
मग रामाने लोकांसमोर सीतेला कठोर शब्द सांगितले, आणि सहन न होऊन, सत्यव्रती सीता अग्नीत प्रवेशली.
ततोऽग्निवचनात् सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् । कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥१-१-
मग अग्नीच्या साक्षीने सीता निष्पाप आहे हे समजून, त्या महान कृत्यामुळे त्रैलोक्य आणि सर्व चराचर संतुष्ट झाले.
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः १-१-
देव आणि ऋषींच्या समुदायाला त्या महात्मा राघवावर समाधान वाटले.
अभ्यषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् । कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥१-१-
लंकेत विभीषणाचा राक्षसांचा राजा म्हणून अभिषेक करून, रामाने आपलं कार्य पूर्ण केलं आणि दुःखमुक्त होऊन आनंद मानला.
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् । अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥१-१-
देवतांकडून वर मिळवून आणि वानरांना पुन्हा उभं करून, राम पुष्पक विमानात मित्रांसह अयोध्येला निघाला.
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामः सत्यपराक्रमः । भरतस्यान्तिके रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥१-१-
भरद्वाजांच्या आश्रमात पोहोचून, सत्यप्रतापी रामाने हनुमानाला भरताकडे पाठवलं.
पुनराख्यायिकां जल्पन् सुग्रीवसहितस्तदा । पुष्पकं तत् समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥१-१-
पुन्हा सुग्रीवासोबत संवाद साधून, ते पुष्पक विमानात बसले आणि नंदीग्रामला गेले.
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः । रामः सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥१-१-
नंदीग्रामात जटा सोडून, पवित्र रामाने भावांसह सीतेला मिळवली आणि पुन्हा राज्य मिळवलं.
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः । निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥१-१-
लोक आनंदी, उत्साही, समाधानी, समृद्ध, धर्मनिष्ठ, निरोगी आणि कोणत्याही दुष्काळ वा भीतीपासून मुक्त होते.