मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रज: । कामिभिर्वनिते पश्य फलानि विविधानि च ।। २.९४.
सुंदर स्त्री, पाहा, प्रियकरांनी फेकून दिलेल्या आणि तुडवलेल्या कमळमाळा आणि वेगवेगळी फळं इकडे तिकडे विखुरलेली आहेत.
वस्वौकसारां नलिनीमत्येतीवोत्तरान् कुरून् । पर्वतश्चित्रकूटो ऽसौ बहुमूलफलोदक: ।। २.९४.
मुळं, फळं आणि पाण्याने समृद्ध असलेला हा चित्रकूट पर्वत देवांच्या वासस्थान असलेल्या उत्तरेकडील कुरूंच्या कमळांनी भरलेल्या सरोवरांपेक्षाही सुंदर आहे.
इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस्त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च । रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्द्धनीं सतां पथि स्वैर्नियमै: परै: स्थित: ।। २.९४.
हे सुंदर सिये, मी हा काळ तुझ्यासोबत आणि लक्ष्मणासोबत घालवीन, उत्तम आचारधर्म पाळत आणि संयमाने आनंद मिळवत.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे चतुर्नवतितम: सर्ग:
अशा प्रकारे वाल्मीकी ऋषी रचलेल्या पवित्र आणि प्राचीन रामायणाच्या श्रीमदयोद्ध्याकांडातील चौर्याण्णवावा सर्ग संपला.
thumb|पञ्चनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center अथ शैलाद्विनिष्क्रम्य मैथिलीं कोसलेश्वर: । अदर्शयच्छुभजलां रम्यां मन्दाकिनीं नदीम् ।। २.९५.
मग पर्वतावरून खाली उतरून कोसलाधिपतीने मैथिलीला स्वच्छ आणि सुंदर अशी मंदाकिनी नदी दाखवली.
अब्रवीच्च वरारोहां चारुचन्द्रनिभाननाम् । विदेहराजस्य सुतां रामो राजीवलोचन: ।। २.९५.
राजीवनेत्र रामाने, चंद्रासारखा सुंदर चेहरा असलेल्या आणि विदेहराजाची कन्या असलेल्या सीतेला असे सांगितले.
विचित्रपुलिनां रम्यां हंससारससेविताम् । कमलैरुपसम्पन्नां पश्य मन्दाकिनीं नदीम् ।। २.९५.
पहा, या मंदाकिनी नदीचे विविध वाळवंट, हंस आणि सारसांनी भरलेली, आणि कमळांनी सजलेली आहे.
नानाविधैस्तीररुहैर्वृतां पुष्पफलद्रुमै: । राजन्तीं राजराजस्य नलिनीमिव सर्वत: ।। २.९५.
पहा, या नदीच्या काठावर वेगवेगळ्या प्रकारची फुलांची आणि फळांची झाडं आहेत, जणू राजाच्या कमळाच्या तलावासारखी शोभा आहे.
मृगयूथनिपीतानि कलुषाम्भांसि साम्प्रतम् । तीर्थानि रमणीयानि रतिं सञ्जनयन्ति मे ।। २.९५.
आता या तीरावर हरणांच्या कळपांनी गढूळ केलेलं पाणी मला फार रम्य वाटतं आणि त्यात मला आनंद मिळतो.
जटाजिनधरा: काले वल्कलोत्तरवासस: । ऋषयस्त्ववगाहन्ते नदीं मन्दाकिनीं प्रिये ।। २.९५.
प्रिय सिये, योग्य वेळी जटा आणि मृगचर्म घातलेले, वल्कल वस्त्र परिधान केलेले ऋषी या मंदाकिनी नदीत स्नान करतात.
आदित्यमुपतिष्ठन्ते नियमादूर्द्ध्वबाहव: । एते परे विशालाक्षि मुनय: संशितव्रता: ।। २.९५.
विशाल डोळ्यांची सिये, हे महान ऋषी आपल्या व्रताला खंबीर राहून, हात वर करून, सूर्याची उपासना करतात.
मारुतोद्धूतशिखरै: प्रनृत्त इव पर्वत: । पादपै: पत्ऺत्रपुष्पाणि सृजद्भिरभितो नदीम् ।। २.९५.
पहा, वाऱ्याने डोलणाऱ्या शिखरांनी पर्वत जणू काही नाचतो आहे, आणि आजूबाजूच्या झाडांमधून पानं आणि फुलं नदीत पडत आहेत.
क्वचिन्मणिनिकाशोदां क्वचित्पुलिनशालिनीम् । क्वचित्सिद्धजनाकीर्णां पश्य मन्दाकिनीं नदीम् ।। २.९५.
पहा, मंदाकिनी नदी कधी दगडांच्या माळेसारखी चमकते, कधी वाळूच्या काठांनी सजलेली दिसते, तर कधी सिद्ध लोकांनी भरलेली असते.
निर्द्धूतान् वायुना पश्य विततान् पुष्पसञ्चयान् । पोप्लूयमानानपरान् पश्य त्वं जलमध्यगान् ।। २.९५.
पहा, वाऱ्याने उडवलेली आणि विखुरलेली फुलांची राशी, आणि पाण्यात पोहत असलेली वेगवेगळी जनावरे बघ.
तांश्चातिवल्गुवचसो रथाङ्गाह्वयना द्विजा: । अधिरोहन्ति कल्याणि विकूजन्त: शुभा गिर: ।। २.९५.
कल्याणी, 'रथांग' नावाचे हे द्विज, अतिशय मधुर बोलणारे, सुंदर गाणी म्हणत नदीच्या काठावर चढतात.
दर्शनं चित्र कूटस्य मन्दाकिन्याश्च शोभने । अधिकं पुरवासाच्च मन्ये च तव दर्शनात् ।। २.९५.
सुंदर सिये, चित्रकूट आणि मंदाकिनीचं हे दर्शन मला तुझ्या सोबत पाहिल्यामुळे, नगरापेक्षा जास्त प्रिय वाटतं.
विधूतकलुषै: सिद्धैस्तपोदमशमान्वितै: । नित्यविक्षोभितजलां विगाहस्व मया सह ।। २.९५.
सिये, तप, संयम आणि शांतता लाभलेल्या, पापरहित सिद्धांनी शुद्ध केलेल्या या नेहमी हलणाऱ्या पाण्यात आपण दोघं एकत्र जाऊया.
सखीवच्च विगाहस्व सीते मन्दाकिनीं नदीम् । कमलान्यवमज्जन्ती पुष्कराणि च भामिनि ।। २.९५.
सिये, जशी मैत्रिणीसोबत नदीत उतरतेस तशी, या मंदाकिनी नदीत उतर, आणि सुंदर कमळं व निलकमळं पाण्यात बुडव.
त्वं पौरजनवद्व्यालानयोध्यामिव पर्वतम् । मन्यस्व वनिते नित्यं सरयूवदिमां नदीम् ।। २.९५.
सिये, नगरातील लोक जशी अयोध्या आणि सरयू नदीला ओळखतात, तशी तू नेहमी या पर्वताला अयोध्या आणि या नदीला सरयू समज.
लक्ष्मणश्चापि धर्मात्मा मन्निदेशे व्यवस्थित: । त्वं चानुकूला वैदेहि प्रीतिं जनयथो मम ।। २.९५.
धर्मशील लक्ष्मण माझ्या आज्ञेप्रमाणे वागतो, आणि तूं, वैदेही, नेहमीच मला साथ देत असतेस; तुम्ही दोघं मला आनंद देता.
उपस्पृशंस्त्रिषवणं मधुमूलफलाशन: । नायोध्यायै न राज्याय स्पृहये ऽद्य त्वया सह ।। २.९५.
तीन वेळा स्नान करून, मध, कंद आणि फळं खाऊन, आज मला अयोध्या किंवा राज्याची इच्छा नाही, कारण तू माझ्यासोबत आहेस.
इमां हि रम्यां मृगयूथशालिनीं निपीततोयां गजसिंहवानरै: । सुपुष्पितै: पुष्पधरैरलङ्कृतां न सो ऽस्ति य: स्यादगतक्लम: सुखी ।। २.९५.
खरंच, हरणांच्या कळपांनी भरलेली, हत्ती, सिंह आणि वानरांनी प्यायलेली, फुलांनी बहरलेली ही सुंदर नदी पाहून, कुणीही थकवा विसरून सुखी होईल.
इतीव रामो बहुसङ्गतं वच: प्रियासहाय: सरितं प्रति ब्रुवन् । चचार रम्यं नयनाञ्जनप्रभं स चित्रकूटं रघुवंशवर्द्धन: ।। २.९५.
अशा अनेक प्रेमळ गोष्टी प्रिय सियेबरोबर बोलत, रघुकुळाचा अभिमान राम सुंदर चित्रकूटात, डोळ्यांना आनंद देत फिरत होता.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मीकीमुनींनी रचलेल्या पवित्र रामायणातील, श्रीमद् अयोध्याकांडातील पंच्याण्णवावा सर्ग संपला.
thumb|षण्णवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् । निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन् ।। २.९६.
रामाने सियेला अशी पर्वतावरील नदी दाखवून, मग पर्वताच्या उतारावर बसून, सियेला मांस देऊन तिला आनंद दिला.
इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना । एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघव: ।। २.९६.
तो धर्मात्मा राम सियेसोबत बसून म्हणाला, 'हे शुद्ध आहे, हे स्वादिष्ट आहे, हे अग्नीवर नीट भाजले आहे.'
तथा तत्रासतस्तस्य भरतस्योपयायिन: । सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्स्पृशौ ।। २.९६.
ते दोघं तिथे बसले असताना, भरताच्या येणाऱ्या सैन्याचा धूर आणि आवाज आकाशाला भिडला.
एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ता: शब्देन महता तत: । अर्दिता यूथपा मत्ता: सयूथा दुद्रुवुर्दिश: ।। २.९६.
त्याच वेळी, त्या मोठ्या आवाजाने घाबरून, जंगलातील सर्व जनावरांची कळपं, त्यांच्या प्रमुखांसह, घाबरून सैरावैरा पळाली.
स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघव: । तांश्च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपानन्ववैक्षत ।। २.९६.
राघवाने सैन्यामुळे उठलेला गोंगाट ऐकला आणि सर्व कळपप्रमुख घाबरून पळताना पाहिले.
तांश्च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् । उवाच राम: सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ।। २.९६.
ते सर्वजण घाबरून पळताना आणि तो गोंगाट ऐकून रामाने तेजस्वी सुमित्रानंदन लक्ष्मणाला सांगितले.