सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत् । पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः ॥१-१६-
राजा अंतःपुरात जाऊन कौसल्येला म्हणाला, 'हे पायस घे, हे तुझ्या पुत्रप्राप्तीसाठी आहे.'
कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा । अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥१-१६-
त्यावेळी राजाने पायसाचा अर्धा भाग कौसल्येला दिला आणि त्या अर्ध्यातला अर्धा भाग सुमित्रेला दिला.
कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् । प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥१-१६-
पुत्रप्राप्तीसाठी उरलेला अर्धा भाग कैकेयीला दिला आणि उरलेला शेवटचा भाग, जो अमृतासारखा होता, पुन्हा सुमित्रेला दिला.
अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महामतिः । एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥१-१६-
राजाने विचार करून पुन्हा सुमित्रेला एक भाग दिला. अशा प्रकारे त्याने आपल्या प्रत्येक पत्नीला वेगळे पायस दिले.
ताश्चैवं पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमस्त्रियः । सम्मानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः ॥१-१६-
राजाच्या त्या सर्व श्रेष्ठ पत्नींच्या हाती असे पायस आल्यावर त्या सर्वजणी अत्यंत आनंदित झाल्या आणि त्यांना मोठा सन्मान वाटला.
ततस्तु ताः प्राश्य तमुत्तमस्त्रियो :::महीपतेरुत्तमपायसं पृथक् । हुताशनादित्यसमानतेजसो- :::ऽचिरेण गर्भान् प्रतिपेदिरे तदा ॥१-१६-
मग त्या राजाच्या श्रेष्ठ पत्नीांनी वेगवेगळ्या पद्धतीने ते पायस घेतले आणि अग्नी व सूर्यासारख्या तेजस्वी होत लवकरच गर्भवती झाल्या.
ततस्तु राजा प्रतिवीक्ष्य ताः स्त्रियः :::प्ररूढगर्भाः प्रतिलब्धमानसः । बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरिः :::सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजितः ॥१-१६-
राजाने आपल्या पत्नी गर्भवती झाल्या हे पाहून मनःशांती मिळवली आणि तो देव, सिद्ध, ऋषी यांच्या सन्मानाने स्वर्गातील इंद्रासारखा आनंदी झाला.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या बालकांडातील सतरावा सर्ग ऐका.
पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस्तस्य महात्मनः । उवाच देवताः सर्वाः स्वयम्भूर्भगवानिदम् ॥१-१७-
महात्मा त्या राजाच्या घरी विष्णू पुत्ररूपाने आले तेव्हा, स्वयंभू भगवंत सर्व देवांना म्हणाले.
सत्यसंधस्य वीरस्य सर्वेषां नो हितैषिणः । विष्णोः सहायान् बलिनः सृजध्वं कामरूपिणः ॥१-१७-
'जो सत्यवचन पाळणारा, पराक्रमी आणि सर्वांचा कल्याणकर्ता राजा आहे, त्याच्या विष्णूला मदतीसाठी बलवान आणि इच्छेनुसार रूप धारण करणारे सहाय्यक निर्माण करा.'
मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमान् जवे । नयज्ञान् बुद्धिसम्पन्नान् विष्णुतुल्यपराक्रमान् ॥१-१७-
'ते मायावी, शूर, वायूसारखे वेगवान, नीती जाणणारे, बुद्धिमान आणि विष्णूसारख्या पराक्रमाचे असावेत.'
असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान् । सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव ॥१-१७-
त्यांना कुणीही जिंकू शकत नव्हतं, त्यांना हरवायचा कुठलाही उपाय नव्हता, आणि त्यांचं रूपही दिव्य होतं. ते सर्व अस्त्रांच्या गुणांनी संपन्न होते, जणू काही त्यांनी अमृत पिलं होतं.
अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वीणां तनूषु च । यक्षपन्नगकन्यासु ऋक्षविद्याधरीषु च ॥१-१७-
त्या सर्वश्रेष्ठ अप्सरा, गंधर्व स्त्रिया, यक्ष आणि नागांच्या कन्या, तसेच ऋक्ष आणि विद्याधरी स्त्रियांमध्ये,
किन्नरीणां च गात्रेषु वानरीणां तनूषु च । सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान् ॥१-१७-
किंनरी आणि वानरी स्त्रियांमध्येही, तुम्ही वानरांच्या रूपात, स्वतःसारखीच पराक्रमी मुलं जन्माला घाला.
पूर्वम् एव मया सृष्टो जाम्बवान् ऋक्ष पुङ्गवः । जृम्भमाणस्य सहसा मम वक्रात् अजायत ॥१-१७-
मी आधीच जांबुवान या ऋक्षांचा प्रमुख निर्माण केला आहे; तो माझ्या जांभईतून अचानक जन्माला आला.
ते तथोक्ता भगवता तत् प्रतिश्रुत्य शासनम् । जनयामासुरेवं ते पुत्रान् वानररूपिणः ॥१-१७-
भगवंतांनी सांगितल्याप्रमाणे आणि त्यांचं आदेश पाळण्याचं वचन देऊन, त्यांनी वानर रूपातील पुत्र जन्माला घातले.
ऋषयश्च महात्मानः सिद्धविद्याधरोरगाः । चारणाश्च सुतान् वीरान् ससृजुर्वनचारिणः ॥१-१७-
महान ऋषी, सिद्ध, विद्याधर, नाग आणि चारण यांनीही शूर आणि वनात राहणारी मुलं जन्माला घातली.
वानरेन्द्रं महेन्द्राभमिन्द्रो वालिनमात्मजम् । सुग्रीवं जनयामास तपनस्तपतां वरः ॥१-१७-
इंद्राने महेंद्रासारखा बलवान आणि वानरांचा राजा वालि जन्माला घातला; तर तेजस्वी सूर्याने सुग्रीवाला जन्म दिला.
बृहस्पतिस्त्वजनयत् तारं नाम महाकपिम् । सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम् ॥१-१७-
बृहस्पतीने तारा नावाचा महान आणि सर्व वानरांमध्ये श्रेष्ठ, बुद्धिमान असा पुत्र जन्माला घातला.
धनदस्य सुतः श्रीमान् वानरो गन्धमादनः । विश्वकर्मा त्वजनयन्नलं नाम महाकपिम् ॥१-१७-
कुबेराचा तेजस्वी पुत्र गंधमादन वानर होता; तर विश्वकर्म्याने नल नावाचा महान वानर जन्माला घातला.
पावकस्य सुतः श्रीमान् नीलोऽग्निसदृशप्रभः । तेजसा यशसा वीर्यादत्यरिच्यत वीर्यवान् ॥१-१७-
अग्नीचा तेजस्वी पुत्र नील, अग्नीप्रमाणेच तेजस्वी होता; तो आपल्या तेज, कीर्ती आणि शौर्याने सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ ठरला.
रूपद्रविणसम्पन्नावश्विनौ रूपसम्मतौ । मैन्दं च द्विविदं चैव जनयामासतुः स्वयम् ॥१-१७-
रूप आणि संपत्तीने संपन्न अश्विनी कुमारांनी स्वतःच सुंदर आणि प्रसिद्ध अशी मैंद व द्विविद ही दोन मुलं जन्माला घातली.
वरुणो जनयामास सुषेणं नाम वानरम् । शरभं जनयामास पर्जन्यस्तु महाबलः ॥१-१७-
वरुणाने सुसेन नावाचा वानर जन्माला घातला; तर बलवान पर्जन्याने शरभ नावाचा पुत्र जन्माला घातला.
मारुतस्यौरसः श्रीमान् हनुमान् नाम वानरः । वज्रसंहननोपेतो वैनतेयसमो जवे ॥१-१७-
वायूचा तेजस्वी पुत्र हनुमान जन्माला आला, त्याचं शरीर वज्रासारखं मजबूत होतं आणि वेगाने तो गरुडासारखा होता.
अप्रमेयबला वीरा विक्रान्ताः कामरूपिणः । ते गजाचलसंकाशा वपुष्मन्तो महाबलाः ॥१-१७-
हे सर्व वीर अमाप बळाचे, पराक्रमी आणि इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे होते. ते हत्ती आणि पर्वतासारखे बलवान, तेजस्वी आणि सुंदर शरीराचे होते.
ऋक्षवानरगोपुच्छाः क्षिप्रमेवाभिजज्ञिरे । यस्य देवस्य यद्रूपं वेषो यश्च पराक्रमः ॥१-१७-
ऋक्ष, वानर आणि गायीच्या शेपटीसारखे शेपट असणारे हे सर्व, त्या त्या देवतेच्या रूप, वेश आणि पराक्रमानुसार लवकरच जन्मले.
अजायत समं तेन तस्य तस्य पृथक् पृथक् । गोलाङ्गूलीषु चोत्पन्नाः किंचिदुन्नतविक्रमाः ॥१-१७-
प्रत्येक जण त्या त्या देवतेसारखा, वेगळा वेगळा जन्मला; आणि गोलांगुलांमध्ये काही जण थोडे अधिक पराक्रमी होते.
ऋक्षीषु च तथा जाता वानराः किन्नरीषु च । देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्ययक्षा यशस्विनः ॥१-१७-
ऋक्ष आणि किंनरी स्त्रियांमध्येही वानर जन्मले; देव, महर्षी, गंधर्व, गरुड आणि प्रसिद्ध यक्ष,
नागाः किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगाः । बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रशः ॥१-१७-
नाग, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर आणि उरग यांनीही आनंदाने हजारो पुत्र तिथे जन्माला घातले.
चारणाश्च सुतान् वीरान् ससृजुर्वनचारिणः । वानरान् सुमहाकायान् सर्वान् वै वनचारिणः ॥१-१७-
चारणांनी देखील शूर आणि अरण्यात वावरणारे, प्रचंड शरीराचे वानर पुत्र निर्माण केले, जे सर्वजण वनातच राहणारे होते.