तर्पिता: सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिता: । अप्सरोगणसंयुक्ता: सैन्या वाचमुदैरयन् ।। २.९१.
सर्व इच्छा पूर्ण झालेल्या, लाल चंदन लावलेल्या, अप्सरांच्या समूहासोबत असलेल्या सैनिकांनी आनंदाने मोठ्याने आवाज केला.
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् । कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ।। २.९१.
'आता आपण अयोध्येला जाणार नाही, ना दंडकारण्यात जाऊ; भरत सुखी राहो आणि रामालाही सुख लाभो.'
इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धका: । अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ।। २.९१.
पायदळ, रथचालक, हत्ती-घोड्यांचे स्वार आणि सेवक, या सर्वांनी अशी भाग्याची स्थिती मिळाल्यावर हा आवाज केला.
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रश: । भरतस्यानुयातार: स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ।। २.९१.
तिथे हजारो पुरुष आनंदित होऊन, भरताच्या मागे चालताना म्हणू लागले, 'हेच तर स्वर्ग आहे!'
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिका: । समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेता: सहस्रश: ।। २.९१.
सैनिक आनंदाने नाचत, हसत आणि गात होते; फुलांच्या माळांनी सजलेले हजारो सैनिक सर्व दिशांना धावत होते.
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् । दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मति: ।। २.९१.
ते सर्वांनी अमृतासारखे जेवण केले. त्या दिव्य पदार्थांकडे पाहून त्यांना पुन्हा जेवायची इच्छा झाली.
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रश: । बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ता: सर्वे चाहतवासस: ।। २.९१.
तेथे नोकर, स्त्रिया आणि सैन्यातील हजारो लोक अत्यंत आनंदी आणि अभिमानाने भरलेले दिसले; सर्वजण सुंदर वस्त्रांनी सजलेले होते.
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिण: । बभूवु: सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ।। २.९१.
हत्ती, उंट, बैल, घोडे, वन्य प्राणी आणि पक्षी — सर्वांची उत्तम काळजी घेण्यात आली होती; कुणालाही काहीच कमी नव्हते.
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा । रजसा ध्वस्तकेशो वा नर: कश्चिददृश्यत ।। २.९१.
तेथे कुणीही मळकट पांढरे कपडे घातलेला, उपाशी, घाणेरडा किंवा धुळीने केस विस्कटलेला मनुष्य दिसला नाही.
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयै: । फलनिर्यूहसंसिद्धै: सूपैर्गन्धरसान्वितै: ।। २.९१.
तेथे शेळी आणि रानडुकराच्या उत्तम मांसाचे पदार्थ, तसेच फळांच्या रसाने बनवलेले, सुवासिक आणि स्वादिष्ट सूप होते.
पुष्पध्वजवती: पूर्णा: शुक्लस्यान्नस्य चाभित: । ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौही: सहस्रश: ।। २.९१.
तेथे हजारो लोखंडी भांडी, फुलांच्या पताकांनी सजलेली आणि शुद्ध पांढऱ्या भाताने भरलेली, लोक आश्चर्याने पाहत होते.
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपा: पायसकर्दमा: । ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुत: ।। २.९१.
वनाच्या काठावर दूध आणि पायसाने भरलेले विहिरी, इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गायी आणि मध गळणारी झाडे दिसत होती.
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृता: । प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटै: ।। २.९१.
तेथे मद्याने भरलेल्या तळी, चांगल्या प्रकारे शिजवलेल्या मांसाच्या राशी आणि वाटेवर गरम मोर व रानकोंबड्याचे पदार्थ होते.
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च । न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ।। २.९१.
तेथे हजारो वाट्या, दहा हजारो पातेली आणि कोट्यवधी सोन्याची भांडी दिसत होती.
स्थाल्य: कुम्भ्य: करम्भ्यश्च दधिपूर्णा: सुसंस्कृता: । यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिन: ।। २.९१.
तेथे पातेली, मडकी आणि वाट्या, तरुण आणि सुगंधी गायीच्या दह्याने आणि कपीठ फळाच्या दह्याने भरलेल्या होत्या.
ह्रदा: पूर्णा रसालस्य दघ्न: श्वेतस्य चापरे । बभूवु: पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चया: ।। २.९१.
तेथे काही तळी आंब्याच्या गोड रसाने, काही दाट पांढऱ्या दूधाने, तर काही पायस आणि साखरेच्या राशींनी भरलेल्या होत्या.
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च । ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नरा: ।। २.९१.
नदीच्या काठावर, भांड्यांत ठेवलेले विविध औषधी लेप, पूड, काढे आणि स्नानाचे पदार्थ लोकांना दिसले.
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् । शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठत: ।। २.९१.
नदीच्या काठावर पांढरे, चमकदार दात घासण्याची काडी आणि पांढरे चंदनाचे लेप मोठ्या प्रमाणात ठेवलेले होते.
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् । पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रश: ।। २.९१.
तेथे झाकलेले आरसे, वस्त्रांचे ढीग, हजारो जोड चपला आणि बुटे ठेवलेले होते.
आञ्जनी: कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च । मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ।। २.९१.
तेथे काजळाच्या डब्या, कंगवे, ब्रश, शस्त्रे, धनुष्य, सुंदर कवच, तसेच पलंग आणि आसने होती.
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् । अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ।। २.९१.
तेथे उंट, बैल, हत्ती आणि घोड्यांसाठी पेयाने भरलेली तळी, तसेच सुंदर काठ असलेली, कमळ आणि पाणलिलीने सजलेली स्नानतळी होती.
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् । नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ।। २.९१.
तेथे आकाशासारख्या रंगाचे, स्वच्छ पाण्याचे, स्नानासाठी सुखद तळी आणि निळ्या वैडूर्य रंगाच्या मऊ ज्वारीच्या राशी होत्या.
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वश: ।। २.९१.
तेथे त्यांनी सर्व यज्ञासाठी तयार केलेली जनावरे पाहिली.
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् । दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ।। २.९१.
माणसं हे अद्भुत पाहुणचार पाहून आश्चर्यचकित झाली, जणू काही स्वप्नच घडत आहे असं त्यांना वाटलं.
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने । भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ।। २.९१.
देवांना नंदनवनात जसा आनंद मिळतो, तसाच आनंद अनुभवत असताना भरद्वाज ऋषींच्या सुंदर आश्रमात ती रात्र संपली.
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् । भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गना: ।। २.९१.
मग त्या नद्या आणि गंधर्व, तसेच सर्व सुंदर स्त्रिया, भरद्वाजांचा परवानगी घेऊन जशा आल्या तशाच परत गेल्या.
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिता: । तथैव दिव्या विविधा: स्रगुत्तमा: पृथक् प्रकीर्णा मनुजै: प्रमर्दिता: ।। २.९१.
मद्याने मस्त झालेले पुरुष, दिव्य अगरू आणि चंदनाने अंग सुगंधित केलेले, तसेच विविध सुंदर हार जमिनीवर विखुरलेले आणि लोकांनी तुडवलेले तसेचच राहिले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे एकनवतितम: सर्ग:
या प्रकारे वाल्मीकी ऋषींच्या पवित्र आणि प्राचीन रामायणातील श्रीमदयोध्याकांडातील एक्याण्णवावा सर्ग संपला.
thumb|द्विनवतितमः सर्गः श्रूयताम्|center ततस्तां रजनीं व्युष्य भरत: सपरिच्छद: । कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ।। २.९२.
ती रात्र संपल्यावर भरत आणि त्याचा सारा जथ्था, पाहुणचार मिळाल्यावर, आपल्या इच्छेनुसार भरद्वाज ऋषींकडे गेले.
तमृषि: पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् । हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ।। २.९२.
भरत, हात जोडून आणि नम्रपणे आलेला पाहून, यज्ञकर्म करून झालेल्या भरद्वाज ऋषींनी त्याला विचारले.