दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम् । प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव ॥१-१६-
त्या पात्रात दिव्य खीर भरलेली होती, आणि त्या पात्राला त्याने आपल्या प्रिय पत्नीप्रमाणे हृदयाशी धरले, रुंद बाहूंनी घट्ट पकडले, जणू काही ते मायेमुळे निर्माण झाले आहे.
ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः । भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते ॥१-१६-
मग राजा दोन्ही हातांनी नमस्कार करून म्हणाला, 'भगवन्, आपले स्वागत आहे! मी आपल्यासाठी काय करू?'
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत् । राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया ॥१-१६-
मग प्रजापतीकुळात जन्मलेल्या त्या पुरुषाने पुन्हा असे सांगितले, 'राजा, देवांची पूजा केल्यामुळे तुला हे आज प्राप्त झाले आहे.'
इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम् । प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम् ॥१-१६-
हे नरश्रेष्ठ, हे देवांनी बनवलेले पायस घे. हे संतानप्राप्तीसाठी आहे, शुभ आहे आणि आरोग्य वाढवणारे आहे.
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै । तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान् यदर्थं यजसे नृप ॥१-१६-
हे आपल्या योग्य पत्नींस दे आणि सांग, 'हे खा.' राजन, या स्त्रियांच्या माध्यमातून तुला पुत्रप्राप्ती होईल, ज्यासाठी तू हे यज्ञ करतो आहेस.
तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम् । पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम् ॥१-१६-
राजा आनंदाने, डोकं झुकवून, देवांनी दिलेली आणि दिव्य अन्नाने भरलेली ती सोन्याची वाटी स्वीकारली.
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम् । मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम् ॥१-१६-
त्याने त्या अद्भुत, सुंदर आणि मनाला आनंद देणाऱ्या रूपाला नमस्कार केला आणि अत्यंत आनंदाने त्याची प्रदक्षिणा केली.
ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम् । बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः ॥१-१६-
मग दशरथाने देवांनी बनवलेले पायस मिळवल्यावर तो अत्यंत आनंदी झाला, जणू एखाद्या गरीबाला धन मिळाले.
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम् । संवर्तयित्वा तत् कर्म तत्रैवान्तरधीयत ॥१-१६-
ते अद्भुत आणि तेजस्वी कार्य पूर्ण करून, तो चमत्कारिक रूप असलेला जीव तिथेच अदृश्य झाला.
हर्षरश्मिभिरुद्द्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ । शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभिः ॥१-१६-
आनंदाच्या किरणांनी राजवाड्याचे अंतःपुर उजळून निघाले, जणू शरद ऋतूतील सुंदर आकाश चंद्राच्या प्रकाशाने उजळते.
सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत् । पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः ॥१-१६-
राजा अंतःपुरात जाऊन कौसल्येला म्हणाला, 'हे पायस घे, हे तुझ्या पुत्रप्राप्तीसाठी आहे.'
कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा । अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥१-१६-
त्यावेळी राजाने पायसाचा अर्धा भाग कौसल्येला दिला आणि त्या अर्ध्यातला अर्धा भाग सुमित्रेला दिला.
कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् । प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥१-१६-
पुत्रप्राप्तीसाठी उरलेला अर्धा भाग कैकेयीला दिला आणि उरलेला शेवटचा भाग, जो अमृतासारखा होता, पुन्हा सुमित्रेला दिला.
अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महामतिः । एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥१-१६-
राजाने विचार करून पुन्हा सुमित्रेला एक भाग दिला. अशा प्रकारे त्याने आपल्या प्रत्येक पत्नीला वेगळे पायस दिले.
ताश्चैवं पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमस्त्रियः । सम्मानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः ॥१-१६-
राजाच्या त्या सर्व श्रेष्ठ पत्नींच्या हाती असे पायस आल्यावर त्या सर्वजणी अत्यंत आनंदित झाल्या आणि त्यांना मोठा सन्मान वाटला.
ततस्तु ताः प्राश्य तमुत्तमस्त्रियो :::महीपतेरुत्तमपायसं पृथक् । हुताशनादित्यसमानतेजसो- :::ऽचिरेण गर्भान् प्रतिपेदिरे तदा ॥१-१६-
मग त्या राजाच्या श्रेष्ठ पत्नीांनी वेगवेगळ्या पद्धतीने ते पायस घेतले आणि अग्नी व सूर्यासारख्या तेजस्वी होत लवकरच गर्भवती झाल्या.
ततस्तु राजा प्रतिवीक्ष्य ताः स्त्रियः :::प्ररूढगर्भाः प्रतिलब्धमानसः । बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरिः :::सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजितः ॥१-१६-
राजाने आपल्या पत्नी गर्भवती झाल्या हे पाहून मनःशांती मिळवली आणि तो देव, सिद्ध, ऋषी यांच्या सन्मानाने स्वर्गातील इंद्रासारखा आनंदी झाला.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या बालकांडातील सतरावा सर्ग ऐका.
पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस्तस्य महात्मनः । उवाच देवताः सर्वाः स्वयम्भूर्भगवानिदम् ॥१-१७-
महात्मा त्या राजाच्या घरी विष्णू पुत्ररूपाने आले तेव्हा, स्वयंभू भगवंत सर्व देवांना म्हणाले.
सत्यसंधस्य वीरस्य सर्वेषां नो हितैषिणः । विष्णोः सहायान् बलिनः सृजध्वं कामरूपिणः ॥१-१७-
'जो सत्यवचन पाळणारा, पराक्रमी आणि सर्वांचा कल्याणकर्ता राजा आहे, त्याच्या विष्णूला मदतीसाठी बलवान आणि इच्छेनुसार रूप धारण करणारे सहाय्यक निर्माण करा.'
मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमान् जवे । नयज्ञान् बुद्धिसम्पन्नान् विष्णुतुल्यपराक्रमान् ॥१-१७-
'ते मायावी, शूर, वायूसारखे वेगवान, नीती जाणणारे, बुद्धिमान आणि विष्णूसारख्या पराक्रमाचे असावेत.'
असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान् । सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव ॥१-१७-
त्यांना कुणीही जिंकू शकत नव्हतं, त्यांना हरवायचा कुठलाही उपाय नव्हता, आणि त्यांचं रूपही दिव्य होतं. ते सर्व अस्त्रांच्या गुणांनी संपन्न होते, जणू काही त्यांनी अमृत पिलं होतं.
अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वीणां तनूषु च । यक्षपन्नगकन्यासु ऋक्षविद्याधरीषु च ॥१-१७-
त्या सर्वश्रेष्ठ अप्सरा, गंधर्व स्त्रिया, यक्ष आणि नागांच्या कन्या, तसेच ऋक्ष आणि विद्याधरी स्त्रियांमध्ये,
किन्नरीणां च गात्रेषु वानरीणां तनूषु च । सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान् ॥१-१७-
किंनरी आणि वानरी स्त्रियांमध्येही, तुम्ही वानरांच्या रूपात, स्वतःसारखीच पराक्रमी मुलं जन्माला घाला.
पूर्वम् एव मया सृष्टो जाम्बवान् ऋक्ष पुङ्गवः । जृम्भमाणस्य सहसा मम वक्रात् अजायत ॥१-१७-
मी आधीच जांबुवान या ऋक्षांचा प्रमुख निर्माण केला आहे; तो माझ्या जांभईतून अचानक जन्माला आला.
ते तथोक्ता भगवता तत् प्रतिश्रुत्य शासनम् । जनयामासुरेवं ते पुत्रान् वानररूपिणः ॥१-१७-
भगवंतांनी सांगितल्याप्रमाणे आणि त्यांचं आदेश पाळण्याचं वचन देऊन, त्यांनी वानर रूपातील पुत्र जन्माला घातले.
ऋषयश्च महात्मानः सिद्धविद्याधरोरगाः । चारणाश्च सुतान् वीरान् ससृजुर्वनचारिणः ॥१-१७-
महान ऋषी, सिद्ध, विद्याधर, नाग आणि चारण यांनीही शूर आणि वनात राहणारी मुलं जन्माला घातली.
वानरेन्द्रं महेन्द्राभमिन्द्रो वालिनमात्मजम् । सुग्रीवं जनयामास तपनस्तपतां वरः ॥१-१७-
इंद्राने महेंद्रासारखा बलवान आणि वानरांचा राजा वालि जन्माला घातला; तर तेजस्वी सूर्याने सुग्रीवाला जन्म दिला.
बृहस्पतिस्त्वजनयत् तारं नाम महाकपिम् । सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम् ॥१-१७-
बृहस्पतीने तारा नावाचा महान आणि सर्व वानरांमध्ये श्रेष्ठ, बुद्धिमान असा पुत्र जन्माला घातला.
धनदस्य सुतः श्रीमान् वानरो गन्धमादनः । विश्वकर्मा त्वजनयन्नलं नाम महाकपिम् ॥१-१७-
कुबेराचा तेजस्वी पुत्र गंधमादन वानर होता; तर विश्वकर्म्याने नल नावाचा महान वानर जन्माला घातला.