यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने । प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ।। २.९१.
देवतांमध्ये आणि चित्ररथ वनात जे हार दिसतात, तसेच हार प्रयाग येथे भरद्वाजांच्या तेजामुळे प्रकट झाले.
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतका: । अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
बिल्व, मृदंग वाजवणारे, शमीचे दांडे घेणारे, विभीतक वृक्ष आणि अश्वत्थ नर्तक, हे सर्व भरद्वाजांच्या आज्ञेने तिथे नृत्य करत होते.
तत: सरलतालाश्च तिलका नक्तमालका: । प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतु: कुब्जा भूत्वाथ वामना: ।। २.९१.
मग सरळ, ताड, तिलक आणि नक्तमाल वृक्ष आनंदित होऊन तिथे गोळा झाले आणि ते सर्व कुबड व बुटके रूप घेऊन आले.
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्या: काननेषु ता: । मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्या: कानने लता: ।। २.९१.
शिंशुपा, आवळा, जांभूळ आणि इतर वनातील झाडे, तसेच माळती, मल्लिका, जाती आणि इतर वनलता तिथे उपस्थित होत्या.
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् । सुरा: सुरापा: पिबत पायसं च बुभुक्षिता: । मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ।। २.९१.
सुंदर स्त्रियांचे रूप घेऊन भरद्वाजांच्या आश्रमात, देव आणि अमृतपान करणारे म्हणाले, 'ज्यांना इच्छा आहे त्यांनी प्या आणि शुद्ध मांस हवे तसे खा.'
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु । अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदा: सप्त चाष्ट च ।। २.९१.
सुंदर नदीकिनारी, सात किंवा आठ स्त्रिया मिळून प्रत्येक पुरुषाला स्नान घालून अंगाला उटण लावत होत्या.
संवाहन्त्य: समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचना: । परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गना: ।। २.९१.
रम्य डोळ्यांच्या स्त्रिया एकमेकींना चोळून, पुसून, आणि उत्तम अंगणवाड्या एकमेकींना पेय देत होत्या.
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभे: सुतान् । अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ।। २.९१.
त्यांनी घोडे, हत्ती, गाढवे, उंट आणि सुरभीचे पिल्ले, या सर्व वाहनांना योग्य त्या अन्नाने खाऊ घातले.
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् । इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला: ।। २.९१.
त्यांनी वाहनांना ऊस आणि मध घातलेले धान्य खाऊ घातले आणि इक्ष्वाकू कुळातील बलवान योद्ध्यांना पुढे जायला प्रवृत्त केले.
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रह: । मत्तप्रमत्तमुदिता नमू: सा तत्र सम्बभौ ।। २.९१.
तिथे घोड्यांना बांधणारा कोणी नव्हता, हत्तीला आवरणारा नव्हता; मदमस्त, आनंदी आणि उत्साही लोक वाकले नाहीत—अशीच स्थिती तिथे निर्माण झाली.
तर्पिता: सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिता: । अप्सरोगणसंयुक्ता: सैन्या वाचमुदैरयन् ।। २.९१.
सर्व इच्छा पूर्ण झालेल्या, लाल चंदन लावलेल्या, अप्सरांच्या समूहासोबत असलेल्या सैनिकांनी आनंदाने मोठ्याने आवाज केला.
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् । कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ।। २.९१.
'आता आपण अयोध्येला जाणार नाही, ना दंडकारण्यात जाऊ; भरत सुखी राहो आणि रामालाही सुख लाभो.'
इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धका: । अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ।। २.९१.
पायदळ, रथचालक, हत्ती-घोड्यांचे स्वार आणि सेवक, या सर्वांनी अशी भाग्याची स्थिती मिळाल्यावर हा आवाज केला.
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रश: । भरतस्यानुयातार: स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ।। २.९१.
तिथे हजारो पुरुष आनंदित होऊन, भरताच्या मागे चालताना म्हणू लागले, 'हेच तर स्वर्ग आहे!'
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिका: । समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेता: सहस्रश: ।। २.९१.
सैनिक आनंदाने नाचत, हसत आणि गात होते; फुलांच्या माळांनी सजलेले हजारो सैनिक सर्व दिशांना धावत होते.
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् । दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मति: ।। २.९१.
ते सर्वांनी अमृतासारखे जेवण केले. त्या दिव्य पदार्थांकडे पाहून त्यांना पुन्हा जेवायची इच्छा झाली.
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रश: । बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ता: सर्वे चाहतवासस: ।। २.९१.
तेथे नोकर, स्त्रिया आणि सैन्यातील हजारो लोक अत्यंत आनंदी आणि अभिमानाने भरलेले दिसले; सर्वजण सुंदर वस्त्रांनी सजलेले होते.
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिण: । बभूवु: सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ।। २.९१.
हत्ती, उंट, बैल, घोडे, वन्य प्राणी आणि पक्षी — सर्वांची उत्तम काळजी घेण्यात आली होती; कुणालाही काहीच कमी नव्हते.
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा । रजसा ध्वस्तकेशो वा नर: कश्चिददृश्यत ।। २.९१.
तेथे कुणीही मळकट पांढरे कपडे घातलेला, उपाशी, घाणेरडा किंवा धुळीने केस विस्कटलेला मनुष्य दिसला नाही.
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयै: । फलनिर्यूहसंसिद्धै: सूपैर्गन्धरसान्वितै: ।। २.९१.
तेथे शेळी आणि रानडुकराच्या उत्तम मांसाचे पदार्थ, तसेच फळांच्या रसाने बनवलेले, सुवासिक आणि स्वादिष्ट सूप होते.
पुष्पध्वजवती: पूर्णा: शुक्लस्यान्नस्य चाभित: । ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौही: सहस्रश: ।। २.९१.
तेथे हजारो लोखंडी भांडी, फुलांच्या पताकांनी सजलेली आणि शुद्ध पांढऱ्या भाताने भरलेली, लोक आश्चर्याने पाहत होते.
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपा: पायसकर्दमा: । ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुत: ।। २.९१.
वनाच्या काठावर दूध आणि पायसाने भरलेले विहिरी, इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गायी आणि मध गळणारी झाडे दिसत होती.
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृता: । प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटै: ।। २.९१.
तेथे मद्याने भरलेल्या तळी, चांगल्या प्रकारे शिजवलेल्या मांसाच्या राशी आणि वाटेवर गरम मोर व रानकोंबड्याचे पदार्थ होते.
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च । न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ।। २.९१.
तेथे हजारो वाट्या, दहा हजारो पातेली आणि कोट्यवधी सोन्याची भांडी दिसत होती.
स्थाल्य: कुम्भ्य: करम्भ्यश्च दधिपूर्णा: सुसंस्कृता: । यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिन: ।। २.९१.
तेथे पातेली, मडकी आणि वाट्या, तरुण आणि सुगंधी गायीच्या दह्याने आणि कपीठ फळाच्या दह्याने भरलेल्या होत्या.
ह्रदा: पूर्णा रसालस्य दघ्न: श्वेतस्य चापरे । बभूवु: पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चया: ।। २.९१.
तेथे काही तळी आंब्याच्या गोड रसाने, काही दाट पांढऱ्या दूधाने, तर काही पायस आणि साखरेच्या राशींनी भरलेल्या होत्या.
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च । ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नरा: ।। २.९१.
नदीच्या काठावर, भांड्यांत ठेवलेले विविध औषधी लेप, पूड, काढे आणि स्नानाचे पदार्थ लोकांना दिसले.
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् । शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठत: ।। २.९१.
नदीच्या काठावर पांढरे, चमकदार दात घासण्याची काडी आणि पांढरे चंदनाचे लेप मोठ्या प्रमाणात ठेवलेले होते.
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् । पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रश: ।। २.९१.
तेथे झाकलेले आरसे, वस्त्रांचे ढीग, हजारो जोड चपला आणि बुटे ठेवलेले होते.
आञ्जनी: कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च । मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ।। २.९१.
तेथे काजळाच्या डब्या, कंगवे, ब्रश, शस्त्रे, धनुष्य, सुंदर कवच, तसेच पलंग आणि आसने होती.