तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च । भरतो मन्त्रिभि: सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ।। २.९१.
तेथे भरत मंत्र्यांसह राजसिंहासन, पंखा आणि छत्राजवळ गेला, जणू काही तोच राजा आहे असे वाटले.
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च । वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ।। २.९१.
त्याने रामाला वंदन करून आसनाची पूजा केली, वालव्यजन घेतले आणि मंत्र्यांच्या आसनावर बसला.
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिता: । तत: सेनापति: पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतु: ।। २.९१.
सर्व मंत्री आणि पुरोहित योग्य क्रमाने बसले, मग सेनापती आणि अधिकारी मागे जाऊन बसले.
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्य: पायसकर्दमा: । उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
तेव्हा क्षणातच, भरद्वाजांच्या आज्ञेने, पायसाच्या चिखलाच्या काठी असलेल्या नद्या भरतासमोर प्रकट झाल्या.
तासामुभयत:कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपना: । रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा: ।। २.९१.
त्या दोन्ही काठांवर पांढऱ्या मातीने लिंपलेल्या, सुंदर आणि दिव्य, ब्रह्माच्या कृपेने निर्माण झालेल्या निवासस्थाने उभी राहिली.
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिता: स्त्रिय: ।। २.९१.
त्या क्षणातच, ब्रह्मदेवाने पाठवलेल्या, दिव्य दागिन्यांनी सजलेल्या वीस हजार स्त्रिया तेथे आल्या.
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा: कुबेरप्रहिता: स्त्रिय: ।। २.९१.
सुवर्ण, मौल्यवान दगड, मोती आणि प्रवाळ यांनी सजलेल्या, एकवीस हजार सुंदर स्त्रिया, कुबेराने पाठवलेल्या, तिथे तेजाने झळकत होत्या.
याभिर्गृहीतपुरुष: सोन्माद इव लक्ष्यते । आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणा: ।। २.९१.
त्या स्त्रियांसोबत असलेला पुरुष जणू काही वेडसर झाल्यासारखा दिसत होता; नंदनवनातील एकवीस हजार अप्सरा तिथे उपस्थित होत्या.
नारदस्तुम्बुरुर्गोप: प्रवरा: सूर्य्यवर्चस: । एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगु: ।। २.९१.
नारद, तुम्बुरू, गोप आणि तेजस्वी गंधर्वराज हे सर्व भरतासमोर गात होते.
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना । उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
अलंबुसा, मिश्रकेशी, पुंडरीका आणि वामना या सर्वांनी भरद्वाजांच्या आज्ञेने भरतासमोर नृत्य केले.
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने । प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ।। २.९१.
देवतांमध्ये आणि चित्ररथ वनात जे हार दिसतात, तसेच हार प्रयाग येथे भरद्वाजांच्या तेजामुळे प्रकट झाले.
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतका: । अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ।। २.९१.
बिल्व, मृदंग वाजवणारे, शमीचे दांडे घेणारे, विभीतक वृक्ष आणि अश्वत्थ नर्तक, हे सर्व भरद्वाजांच्या आज्ञेने तिथे नृत्य करत होते.
तत: सरलतालाश्च तिलका नक्तमालका: । प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतु: कुब्जा भूत्वाथ वामना: ।। २.९१.
मग सरळ, ताड, तिलक आणि नक्तमाल वृक्ष आनंदित होऊन तिथे गोळा झाले आणि ते सर्व कुबड व बुटके रूप घेऊन आले.
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्या: काननेषु ता: । मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्या: कानने लता: ।। २.९१.
शिंशुपा, आवळा, जांभूळ आणि इतर वनातील झाडे, तसेच माळती, मल्लिका, जाती आणि इतर वनलता तिथे उपस्थित होत्या.
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् । सुरा: सुरापा: पिबत पायसं च बुभुक्षिता: । मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ।। २.९१.
सुंदर स्त्रियांचे रूप घेऊन भरद्वाजांच्या आश्रमात, देव आणि अमृतपान करणारे म्हणाले, 'ज्यांना इच्छा आहे त्यांनी प्या आणि शुद्ध मांस हवे तसे खा.'
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु । अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदा: सप्त चाष्ट च ।। २.९१.
सुंदर नदीकिनारी, सात किंवा आठ स्त्रिया मिळून प्रत्येक पुरुषाला स्नान घालून अंगाला उटण लावत होत्या.
संवाहन्त्य: समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचना: । परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गना: ।। २.९१.
रम्य डोळ्यांच्या स्त्रिया एकमेकींना चोळून, पुसून, आणि उत्तम अंगणवाड्या एकमेकींना पेय देत होत्या.
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभे: सुतान् । अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ।। २.९१.
त्यांनी घोडे, हत्ती, गाढवे, उंट आणि सुरभीचे पिल्ले, या सर्व वाहनांना योग्य त्या अन्नाने खाऊ घातले.
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् । इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला: ।। २.९१.
त्यांनी वाहनांना ऊस आणि मध घातलेले धान्य खाऊ घातले आणि इक्ष्वाकू कुळातील बलवान योद्ध्यांना पुढे जायला प्रवृत्त केले.
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रह: । मत्तप्रमत्तमुदिता नमू: सा तत्र सम्बभौ ।। २.९१.
तिथे घोड्यांना बांधणारा कोणी नव्हता, हत्तीला आवरणारा नव्हता; मदमस्त, आनंदी आणि उत्साही लोक वाकले नाहीत—अशीच स्थिती तिथे निर्माण झाली.
तर्पिता: सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिता: । अप्सरोगणसंयुक्ता: सैन्या वाचमुदैरयन् ।। २.९१.
सर्व इच्छा पूर्ण झालेल्या, लाल चंदन लावलेल्या, अप्सरांच्या समूहासोबत असलेल्या सैनिकांनी आनंदाने मोठ्याने आवाज केला.
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् । कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ।। २.९१.
'आता आपण अयोध्येला जाणार नाही, ना दंडकारण्यात जाऊ; भरत सुखी राहो आणि रामालाही सुख लाभो.'
इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धका: । अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ।। २.९१.
पायदळ, रथचालक, हत्ती-घोड्यांचे स्वार आणि सेवक, या सर्वांनी अशी भाग्याची स्थिती मिळाल्यावर हा आवाज केला.
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रश: । भरतस्यानुयातार: स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ।। २.९१.
तिथे हजारो पुरुष आनंदित होऊन, भरताच्या मागे चालताना म्हणू लागले, 'हेच तर स्वर्ग आहे!'
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिका: । समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेता: सहस्रश: ।। २.९१.
सैनिक आनंदाने नाचत, हसत आणि गात होते; फुलांच्या माळांनी सजलेले हजारो सैनिक सर्व दिशांना धावत होते.
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् । दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मति: ।। २.९१.
ते सर्वांनी अमृतासारखे जेवण केले. त्या दिव्य पदार्थांकडे पाहून त्यांना पुन्हा जेवायची इच्छा झाली.
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रश: । बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ता: सर्वे चाहतवासस: ।। २.९१.
तेथे नोकर, स्त्रिया आणि सैन्यातील हजारो लोक अत्यंत आनंदी आणि अभिमानाने भरलेले दिसले; सर्वजण सुंदर वस्त्रांनी सजलेले होते.
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिण: । बभूवु: सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ।। २.९१.
हत्ती, उंट, बैल, घोडे, वन्य प्राणी आणि पक्षी — सर्वांची उत्तम काळजी घेण्यात आली होती; कुणालाही काहीच कमी नव्हते.
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा । रजसा ध्वस्तकेशो वा नर: कश्चिददृश्यत ।। २.९१.
तेथे कुणीही मळकट पांढरे कपडे घातलेला, उपाशी, घाणेरडा किंवा धुळीने केस विस्कटलेला मनुष्य दिसला नाही.
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयै: । फलनिर्यूहसंसिद्धै: सूपैर्गन्धरसान्वितै: ।। २.९१.
तेथे शेळी आणि रानडुकराच्या उत्तम मांसाचे पदार्थ, तसेच फळांच्या रसाने बनवलेले, सुवासिक आणि स्वादिष्ट सूप होते.